Karın Duvarı Fıtıkları

Karın duvarı fıtığı, karnı önden ve yandan saran kas ile kiriş katmanlarındaki bir açıklıktan iç dokuların dışarı doğru itilmesiyle ortaya çıkar. Kasık bölgesi dışında kalan tüm fıtıkları bu başlık altında topluyorum. Göbek çevresindeki, orta hattaki ve eski ameliyat izindeki fıtıklar bu grubun büyük bölümünü oluşturur. Hastalarım çoğu zaman karınlarında beliren yumuşak bir kabarıklık nedeniyle başvurur. Bu sayfada karın duvarının yapısını, fıtığın nasıl geliştiğini, hangi türlere ayrıldığını ve tedavi kararının nasıl verildiğini anlatıyorum.

Karın Duvarı Nasıl Bir Yapıdadır?

Karın duvarı, kas, kiriş ve bağ dokusu katmanlarından oluşan çok katlı bir yapıdadır. En dışta cilt ve cilt altı yağ dokusu bulunur. Bunun altında düz karın kasları ile yan karın kasları yer alır. Kasların uçları ince ama çok sağlam kirişsel bir zara dönüşür. Bu zar, karın duvarının asıl taşıyıcı katmanı olarak çalışır. En içte ise karın boşluğunu döşeyen ince bir zar bulunur.

Katmanlar orta hatta birleşerek dikey bir bant oluşturur. Bu bant, göbek deliğinin çevresinde doğal olarak daha ince kalır. Kasık bölgesinde ve bel çevresinde de benzer zayıf noktalar bulunur. Katmanların üzerinden damar ve sinir demetleri geçer. Bu geçiş noktaları duvarın direncini bir miktar azaltır. Sağlıklı bir duvar, karın içindeki basınca kolaylıkla dayanır. Basınç artışı sürekli hale geldiğinde zayıf noktalar yavaşça esner. Esneyen bölgede zamanla gerçek bir açıklık oluşur. Karın duvarının yapısını bilmek, fıtığın neden belirli bölgelerde çıktığını anlamayı kolaylaştırır. Katmanların sağlamlığı yaş, beslenme ve hareket düzeniyle yakından ilgilidir. Bu nedenle karın duvarını korumayı tedavinin bir parçası olarak görüyorum.

Karın Duvarı Fıtığı Nasıl Gelişir?

Karın duvarı fıtığı, katmanlar arasındaki bir açıklıktan iç dokuların dışarı itilmesiyle gelişir. Süreç çoğu kişide sessiz biçimde başlar. Önce kirişsel zarda küçük bir aralık belirir. Karın zarı bu aralıktan dışarı doğru bir cep halinde uzanır. Oluşan bu cebe fıtık kesesi adı verilir. Kesenin içine önce karın içi yağ dokusu girer.

Açıklık genişledikçe ince bağırsak da keseye ulaşır. Kese büyüdükçe cilt altında yumuşak bir kabarıklık belirir. Kabarıklık ayakta dururken ve ıkınırken öne doğru çıkar. Sırt üstü yatıldığında dokular karın içine geri döner ve şişlik kaybolur. Bu gidiş geliş uzun süre yakınmasız sürebilir. Zamanla kese ile çevre dokular arasında yapışıklık gelişir. Yapışıklık geliştiğinde dokular geri dönmez ve şişlik kalıcı hale gelir. Kalıcı şişlik, sıkışma olasılığını belirgin biçimde artırır. Sürecin ilerleme hızı kişiden kişiye değişir. Bazı kişilerde aylar içinde büyüme görülür, bazılarında yıllarca durağan kalır.

Doğuştan Gelen Zayıflıklar Neyi Değiştirir?

Doğuştan gelen zayıflıklar, fıtığın hangi yaşta ortaya çıkacağını değiştirir. Bebeklikte göbek halkasının kapanması normal gelişimin bir parçası olarak gerçekleşir. Halkanın tam kapanmadığı çocuklarda ileriki yaşlarda fıtık görülür. Karın ön duvarındaki orta hat bandının doğuştan geniş olması da benzer sonuç doğurur. Bağ dokusunun yapı taşlarını etkileyen kalıtsal hastalıklar duvarın direncini azaltır. Bu kişilerde fıtıklar daha erken yaşta ve birden çok bölgede gelişir.

Ailesinde fıtık öyküsü bulunan kişilerde görülme sıklığı yükselir. Kalıtımın rolü tek başına belirleyici olmaz, çevresel etkenlerle birleşerek sonucu değiştirir. Doğuştan zayıflığı olan kişilerde onarımın daha dayanıklı planlanması gerekir. Bu kişilerde yineleme olasılığı da bir miktar yüksek bulunur. Aile öyküsünü ilk görüşmede ayrıntılı biçimde sorguluyorum. Erken yaşta birden çok bölgede fıtık saptanan kişilerde bağ dokusu hastalıklarını da araştırıyorum. Doğuştan gelen özelliklerin değiştirilemeyeceğini, ancak diğer etkenlerin düzeltilebileceğini anlatıyorum. Çocukluk çağında fıtık onarımı geçirmiş kişilerde erişkin dönemde yeni açıklıklar belirebilir. Bu kişilerde düzenli kontrolü özellikle öneriyorum.

Sonradan Ortaya Çıkan Etkenler Nelerdir?

Sonradan ortaya çıkan etkenlerin başında kilo artışı, ağır çalışma ve uzun süren öksürük gelir. Fazla kilo, karın içindeki yağ kütlesini artırarak duvara sürekli bir yük bindirir. Bu yük yıllar içinde zayıf noktaları genişletir. Uzun süren öksürük, duvara ani ve tekrarlayan basınç uygular. İnatçı kabızlıkta ıkınma aynı etkiyi yaratır. İdrar yapmakta zorlanan kişilerde de benzer bir zorlanma görülür.

Gebelik döneminde karın duvarı belirgin biçimde gerilir. Art arda gelen gebelikler orta hat bandını incelterek fıtığa zemin hazırlar. Karın içinde sıvı birikmesi duvara sürekli bir basınç uygular. Sigara kullanımı bağ dokusunun onarımını bozarak direnci düşürür. Şeker hastalığı yara iyileşmesini yavaşlatır ve doku kalitesini azaltır. Uzun süreli kortizon benzeri ilaç kullanımı da dokuyu inceltir. Yetersiz beslenme ve protein eksikliği onarımı olumsuz etkiler. İleri yaşla birlikte kas kütlesi azalır ve kirişsel zar incelir. Daha önce geçirilmiş karın cerrahileri kesi bölgesinde kalıcı bir zayıflık bırakır. Bu etkenlerin birden fazlası bir arada bulunduğunda fıtık gelişme olasılığı belirgin biçimde yükselir.

Hangi Fıtık Türleri Karın Duvarında Görülür?

Fıtık türleri karın duvarında çıkış yerlerine göre birbirinden ayrılarak görülür. En sık karşılaşılan grup göbek deliği çevresinden çıkan fıtıklardan oluşur. İkinci sırada göbek ile göğüs kafesi arasındaki orta hatta gelişen fıtıklar yer alır. Üçüncü grubu, daha önce yapılmış bir ameliyatın izinde gelişen fıtıklar oluşturur. Karnın yan duvarındaki belirli bir zayıf hatta gelişen fıtıklar ise çok daha seyrek görülür. Bel bölgesinden ve leğen kemiği çevresinden çıkan fıtıklar da bu seyrek grupta sayılır.

Bağırsak ağzı açılan kişilerde ağzın çevresinde ayrı bir fıtık türü gelişir. Doğumsal karın duvarı açıklıkları ise çocuk cerrahisinin alanına girer. Karın içindeki organların göğüs boşluğuna ilerlediği fıtıklar farklı bir başlık olarak ele alınır. Türlerin belirtileri büyük ölçüde birbirine benzer. Buna karşılık onarım planı her tür için ayrı biçimde kurulur. Açıklığın yeri, genişliği ve çevre dokunun durumu planı doğrudan belirler. Türlerin ortak yanlarını hastalarıma sade bir dille anlatıyorum. Aynı kişide birden çok bölgede fıtık bulunması seyrek karşılaşılan bir durum değildir. Bu nedenle muayenede yalnızca yakınma bildirilen bölgeyi değil, karın duvarının tamamını değerlendiriyorum. Ek bir açıklığın gözden kaçması sonraki dönemde yeni bir girişim gerektirir.

Göbek ve Orta Hat Fıtıkları Nerede Bulunur?

Göbek ve orta hat fıtıkları, karın ön duvarının tam ortasındaki dikey bant boyunca bulunur. Göbek deliği, bu bandın doğal olarak en zayıf noktası olarak öne çıkar. Bebeklikte kapanan halka erişkinlikte yeniden esneyebilir. Göbek çevresinde öne doğru kabaran yumuşak bir şişlik ortaya çıkar. Şişlik küçük olduğunda içine yalnızca yağ dokusu girer. Bu durumda ağrı çoğu zaman şişliğin büyüklüğüyle orantısız biçimde belirgin olur. Bu bölgedeki açıklığın nasıl kapatıldığını göbek fıtığı ameliyatı sayfasında adım adım anlatıyorum.

Göbek ile göğüs kafesi arasında gelişen fıtıklar orta hat fıtıkları olarak adlandırılır. Bu fıtıklar küçük kalır, ancak dar açıklıkları nedeniyle sıkışmaya yatkın bulunur. Bazı kişilerde orta hat boyunca birden çok küçük açıklık birlikte görülür. Göbek altındaki bölgede de benzer açıklıklar gelişebilir. Bu türün ayrıntısını göbek fıtığı sayfasında ele alıyorum. Karın içinde sıvı birikmesi olan kişilerde göbek fıtığı hızla büyür. Bu kişilerde cilt incelir ve yara açılma olasılığı doğar. Böyle bir tabloda karar vermeyi geciktirmemeye özen gösteriyorum. Göbek fıtıklarında açıklık dar kaldığı sürece yakınma daha belirgin seyreder. Şişliğin küçük görünmesi hastaları çoğu zaman yanıltır.

Kesi Yeri Fıtıkları Neden Yeniden Gelişir?

Kesi yeri fıtıkları, onarılan karın duvarı çevresindeki doku yeterince güçlenmediği için yeniden gelişir. Kesilen ve dikilen kirişsel zar, çevresindeki sağlam doku kadar dayanıklı olmaz. İyileşme döneminde yara yerinde iltihap gelişmesi bu zayıflığı belirgin biçimde artırır. Erken dönemde ağır kaldırmak dikiş hattını zorlar. Öksürük ve kusma nöbetleri aynı hatta ani basınç uygular. Şişmanlık, sigara ve şeker hastalığı doku onarımını bozar.

Yineleyen fıtıklarda önceki onarımın planı da sonucu etkiler. Yamanın yetersiz boyutta seçilmesi kenarlardan sıyrılmaya yol açar. Yamanın uygun katmana yerleştirilmemesi dayanıklılığı azaltır. Bu nedenle önceki girişimin ayrıntılarını mutlaka öğreniyorum. Büyük kesi yeri fıtıklarında karın duvarının bütünlüğü bozulur. Bütünlüğün bozulması duruş bozukluğuna ve bel ağrısına yol açar. Bu konuyu kesi yeri fıtığı sayfasında ayrıntılı biçimde anlatıyorum. Yineleme olasılığını azaltmak için hazırlık dönemini uzun tutmayı tercih ediyorum.

Seyrek Görülen Fıtıklar Nerelerde Ortaya Çıkar?

Seyrek görülen fıtıklar karnın yan duvarında, bel bölgesinde ve leğen kemiği çevresinde ortaya çıkar. Yan duvardaki fıtık, kas katmanlarının birbirine geçtiği dar bir hattan dışarı uzanır. Bu fıtık kas katmanlarının arasında kaldığı için dışarıdan zor fark edilir. Muayenede belirgin şişlik bulunmadığı halde ağrı sürebilir. Bel bölgesindeki fıtıklar arka duvardaki iki zayıf üçgenden çıkar. Leğen kemiği çevresindeki fıtıklar ise genellikle zayıf ve ileri yaştaki kişilerde görülür.

Bağırsak ağzı çevresindeki fıtıklar, açılan ağzın kenarında zamanla gelişir. Bu fıtıklar torba uyumunu bozarak günlük yaşamı belirgin biçimde zorlaştırır. Seyrek fıtıkların tanısı muayeneyle her zaman konulamaz. Bu nedenle yakınması süren kişilerde görüntüleme istiyorum. Bilgisayarlı tomografi bu türlerin saptanmasında yol gösterici olur. Tanının gecikmesi sıkışma olasılığını artırır. Açıklanamayan karın ağrısı olan kişilerde bu türleri de akılda tutuyorum. Seyrek türlerin onarımı, açıklığın yerine göre ayrı biçimde planlanır. Bu planlamayı görüntüleme bulgularını ayrıntılı biçimde inceleyerek yapıyorum.

Karın Duvarı Fıtığı Hangi Yakınmalara Yol Açar?

Karın duvarı fıtığı en çok şişlik, çekme hissi ve ağrı yakınmalarına yol açar. Şişlik ayakta dururken, öksürürken ve ağır kaldırırken belirginleşir. Sırt üstü yatıldığında çoğunlukla küçülür ya da tümüyle kaybolur. Bölgede dolgunluk, yanma ve gerginlik hissi eşlik eder. Yakınmalar gün sonunda ve yorucu çalışma günlerinde artar. Küçük fıtıklarda şişlik görülmeden yalnızca ağrı hissedilir.

Ağrının şiddeti her zaman fıtığın büyüklüğüyle orantılı olmaz. Dar açıklıklı küçük fıtıklar çoğu zaman daha rahatsız edici bulunur. Bağırsak keseye girdiğinde şişkinlik ve gaz yakınması eklenir. Bazı kişilerde öğün sonrasında dolgunluk ve bulantı görülür. Büyük fıtıklarda karın duvarının taşıma gücü azalır. Bu durumda bel ağrısı ve duruş bozukluğu tabloya eklenir. Cilt sürekli gerildiği için bölgede tahriş ve kızarıklık gelişir. Şişliğin sertleşmesi ve geri itilememesi uyarıcı bir bulgu olarak kabul edilir. Yakınmaların gidişini hastalarımdan not etmelerini istiyorum.

Fıtık Nasıl Değerlendirilir?

Fıtık büyük ölçüde dikkatli bir muayene ile değerlendirilir. Muayeneyi hem yatar hem de ayakta durumda yapıyorum. Ayakta ve ıkınırken yapılan inceleme küçük açıklıkları da ortaya koyar. Parmakla yapılan değerlendirme açıklığın yerini ve genişliğini gösterir. Şişliğin elle geri itilip itilemediği ayrıca denetlenir. Cilt durumu, eski kesi izleri ve karın duvarının genel gerginliği de kaydedilir.

Muayene bulgusu çoğu kişide tanı için yeterli olur. Şişliğin belirgin olmadığı durumlarda ultrasonografi istenir. Bu inceleme ıkınma sırasında yapıldığında çok daha yol gösterici olur. Büyük, yineleyen ve karmaşık fıtıklarda bilgisayarlı tomografi tercih edilir. Tomografi, açıklığın ölçüsünü ve kese içeriğini ayrıntılı biçimde gösterir. Karın içindeki organların ne kadarının dışarı çıktığı da bu incelemeyle anlaşılır. Fazla kilolu kişilerde görüntüleme muayenenin eksiğini tamamlar. Ayırıcı değerlendirmede yağ kitleleri ve lenf bezi büyümeleri göz önünde bulundurulur. Elde edilen bulguları hastamla birlikte gözden geçiriyorum. Ölçümlerin ve raporların saklanması sonraki kontrollerde karşılaştırma yapmayı sağlar. Bu nedenle belgelerinizi bir arada tutmanızı istiyorum.

Tedavi Kararı Nasıl Verilir?

Tedavi kararı, fıtığın büyüklüğüne, yakınmalara ve kişinin genel durumuna göre verilir. Kalıcı sonucu yalnızca cerrahi onarım sağlar. Bu onarımın kapalı yöntemle nasıl yapıldığını kapalı fıtık ameliyatı sayfasında ayrıntılı biçimde anlatıyorum. İlaç, masaj ve egzersiz açıklığı kapatmaz. Fıtık korsesi şişliği bir süre içeride tutar, ancak sorunu çözmez. Uzun süreli korse kullanımı dokularda incelmeye yol açar. Bu nedenle korseyi yalnızca girişim beklenen kısa dönemlerde öneriyorum.

Dar açıklıklı fıtıklarda sıkışma olasılığı yüksek olduğu için onarımı öne alıyorum. Geniş açıklıklı büyük fıtıklarda hazırlık dönemini daha uzun tutuyorum. Kilo fazlası bulunan kişilerde onarım öncesinde kilo kaybı hedefliyorum. Sigara kullananlarda girişimden önce bırakmayı şart koşuyorum. Şeker hastalığı olanlarda kan şekeri düzeninin sağlanmasını bekliyorum. Ek hastalığı bulunan kişilerde kararı ilgili uzmanlarla birlikte veriyorum. Onarım seçeneklerini ve gerekçelerini genel cerrahi başlığı altında da ele alıyorum. Yakınması olmayan çok küçük fıtıklarda izlem seçilebilir. İzlem kararı verdiğimde uyarıcı bulguları ayrıntılı biçimde anlatıyorum. İzlemin edilgen bir bekleyiş olmadığını, planlı bir süreç olarak yürütüldüğünü vurguluyorum. Yakınmaların artması durumunda kararın yeniden gözden geçirileceğini de belirtiyorum.

Sıkışma Belirtileri Nelerdir?

Sıkışma belirtileri arasında sertleşen şişlik, hızla artan ağrı ve bulantı ilk sırada sayılır. Sıkışan doku geri itilemez ve şişlik gergin bir kıvam alır. Ağrı kısa sürede şiddetlenir ve dinlenmeyle geçmez. Kese içinde bağırsak varsa geçiş durur. Kusma, gaz çıkaramama ve karın şişkinliği tabloya eklenir. Bağırsak sesleri önce artar, sonra tümüyle kaybolur.

Sıkışmanın sürmesi dokunun kanlanmasını bozar. Kanlanması bozulan bağırsak kısa sürede zarar görür. Bu ileri tablo boğulmuş fıtık olarak adlandırılır. Şişliğin üzerindeki cildin kızarması ve morarması ciddi bir uyarı olarak değerlendirilir. Ateş yükselmesi ve nabzın hızlanması tabloyu ağırlaştırır. Böyle bir durumda acil cerrahi girişim gerekir. Dar açıklıklı küçük fıtıklarda bu risk belirgin biçimde yüksek bulunur. Şişliği zorla geri itmeye çalışmamanızı özellikle istiyorum. Zorlama, hasar görmüş bağırsağın karın içine kaçmasına yol açabilir. Uyarıcı bulguları her hastama ilk görüşmede anlatıyorum.

Sıkışma olasılığı her fıtıkta aynı düzeyde değildir. Yeni oluşan fıtıklarda ve ileri yaşta ortaya çıkan fıtıklarda bu olasılık daha yüksek bulunur. Eşlik eden dahili bir hastalığı olan kişilerde tablo daha ağır seyreder. Bu kişilerde onarım kararını öne almayı tercih ediyorum.

Fıtığı Olan Kişide Yaşam Nasıl Düzenlenir?

Fıtığı olan kişide yaşam, karın içi basıncını azaltacak biçimde düzenlenir. Ağır kaldırmaktan kaçınmanızı ve yükü doğru biçimde taşımanızı öneriyorum. Kaldırma sırasında dizleri bükmek duvara binen yükü azaltır. Kabızlığı önlemek için lifli besinlere ve bol suya ağırlık vermek gerekir. Uzun süren öksürüğün nedeni araştırılmalı ve tedavi edilmelidir. Sigarayı bırakmak hem öksürüğü azaltır hem de doku onarımını destekler.

Kilo denetimi karın duvarına binen sürekli yükü hafifletir. Karın içi basınç arttıkça açıklığın genişlediğini hastalarıma anlatıyorum. Karın kaslarını zorlayan çalışmalar hekim onayıyla planlanmalıdır. Yürüyüş ve yüzme gibi yumuşak etkinlikler çoğu kişide güvenle sürdürülür. Şişliğin büyümesi ya da ağrının artması durumunda kontrol öne alınır. Fıtığın kendiliğinden geçmeyeceğini açık biçimde anlatıyorum. Onarımı gereksiz yere ertelemenin açıklığı büyüttüğünü de hatırlatıyorum. Erken dönemde yapılan onarımın çok daha rahat geçtiğini gözlemliyorum. Her hastam için izlem ve onarım planını birlikte belirliyorum. Günlük yaşamdaki küçük düzenlemelerin bile yakınmaları belirgin biçimde hafiflettiğini görüyorum. Bu düzenlemeleri yazılı bir liste halinde vermeyi yararlı buluyorum.