Mastektomi

Mastektomi, meme dokusunun tamamının cerrahi olarak çıkarılması anlamına gelir. Ameliyat hem meme kanseri tedavisinde hem de kalıtsal riski yüksek kişilerde koruyucu amaçla uygulanır. Günümüzde girişimin kapsamı geçmişe göre belirgin biçimde daralmış durumdadır. Hastalarım bu kararı duyduğunda çoğu zaman memesini bir daha hiç geri alamayacağını düşünür. Bu sayfada ameliyatın hangi durumlarda gerektiğini, nasıl uygulandığını ve sonrasında yaşamın nasıl düzene girdiğini anlatıyorum.

Mastektomi Nedir ve Neden Yapılır?

Mastektomi, memenin bez dokusunun bütünüyle alındığı ameliyattır ve neden gerektiği her hastada ayrı ayrı belirlenir. Girişimin nedeni çoğu zaman hastalığın memeye yayılmış olmasıdır. Meme içinde birbirinden uzak birden çok odak bulunduğunda dokunun tamamı çıkarılır. Yaygın kireçlenme odakları tüm memeye dağılmışsa aynı karar verilir. Daha önce memeye ışın tedavisi uygulanmış hastalarda da bu yol seçilir. Sınırlı çıkarma denemelerine karşın temiz sınır sağlanamayan hastalarda girişim genişletilir. Tümörün deriyi ya da göğüs duvarını tutmuş olması ayrı bir gerekçe oluşturur.

Ameliyat yalnızca hastalığı bulunan kişilere uygulanmaz. Kalıtsal yatkınlık taşıyan sağlıklı kişilerde de koruyucu amaçla gündeme gelir. Hastanın kendi tercihi de kararın parçası olur. Bazı hastalar izlem yükünü taşımak istemez ve daha kesin bir yol arar. Bu isteği tıbbi ölçütlerle birlikte değerlendiriyorum. Ameliyatın memeyi almakla bitmediğini hastalarıma baştan anlatıyorum. Onarım seçenekleri aynı görüşmede ayrıntısıyla konuşulur. Memesini kaybedeceğini düşünen hastanın onarımı duyduğunda rahatladığını sık görüyorum. Kararın hastayla birlikte olgunlaşması bu nedenle çok değerlidir. Ameliyatın kapsamı son yıllarda belirgin biçimde daralmış durumdadır. Göğüs kaslarının çıkarıldığı geniş girişimler tarihe karışmış sayılır. Deri ve meme başının korunabildiği teknikler yaygınlaşmış haldedir. Bu gelişmeler ameliyatın hastada bıraktığı izi belirgin biçimde hafifletir. Hastalarıma bu değişimi ayrıntısıyla anlatmayı önemsiyorum.

Mastektomi Türleri Nelerdir?

Mastektomi türleri, çıkarılan doku miktarına ve korunan yapılara göre birbirinden ayrılır. Basit girişimde yalnızca meme dokusu, meme başı ve üzerindeki deri alınır. Modifiye radikal mastektomi ise meme dokusuyla birlikte koltuk altı lenf bezlerini de kapsar. Göğüs kasları bu girişimde yerinde bırakılır. Kasların da çıkarıldığı geniş girişimler günümüzde neredeyse hiç uygulanmaz. Bu değişimi cerrahideki en olumlu gelişmelerden biri sayıyorum.

Cilt koruyucu mastektomi, meme derisinin büyük bölümünü yerinde bırakır. Meme başının da korunduğu girişim ayrı bir başlık olarak anılır. Bu iki teknikte onarım genellikle aynı ameliyatta uygulanır. Her iki memenin birlikte alındığı girişim çift taraflı olarak adlandırılır. Kalıtsal yatkınlık taşıyan kişilerde bu seçenek gündeme gelir. Hangi türün uygulanacağı tümörün yayılımına ve deriyle ilişkisine göre belirlenir. Hastanın beklentisi de tür seçiminde ağırlık taşır. Türler arasındaki farkı hastalarıma çizim üzerinde anlatmayı yeğliyorum. Adların benzer olması hastalarda sık karışıklık yaratır. Tür adının tek başına ameliyatın ağırlığını göstermediğini de belirtmem gerekir. Asıl belirleyici olan çıkarılan dokunun kapsamı ve korunan yapılardır. Aynı ad altında yapılan iki girişim birbirinden çok farklı yürüyebilir. Bu nedenle hastalarıma adı değil, kapsamı anlatıyorum.

Basit Mastektomi Hangi Durumda Uygulanır?

Basit mastektomi, koltuk altına geniş bir girişim gerekmeyen durumlarda uygulanır. Kanal içinde kalan hastalıklarda bu yol sıklıkla seçilir. Koltuk altı lenf bezlerinde tutulum bulunmayan hastalarda da girişim bu kapsamda tutulur. Girişim sırasında yalnızca ilk duraktaki bez değerlendirilir. Tutulum saptanmazsa koltuk altına daha ileri bir işlem uygulanmaz. Koruyucu amaçlı ameliyatlarda da bu kapsam yeterli kalır. Girişim genel anestezi altında yürütülür.

Meme dokusu göğüs kasının üzerinden bütünlüğü bozulmadan ayrılır. Deri ve meme başı tümörün durumuna göre alınır ya da korunur. Ameliyat bölgesine sıvı birikimini önleyen ince bir boru yerleştirilir. Çıkarılan doku bütünüyle patolojiye gönderilir. İnceleme sonucu tedavi planının kalan basamaklarını belirler. Bu girişimin iyileşme dönemi genellikle daha rahat geçer. Kol hareketleri erken dönemde serbestleşir. Koltuk altına dokunulmaması kolda şişme olasılığını belirgin biçimde azaltır. Uygun hastada kapsamı dar tutmayı ilke ediniyorum. Girişimin ardından göğüs duvarı düz bir yüzey halinde kalır. Deri korunmuşsa aynı seansta onarım planlanabilir. Onarım düşünülmeyen hastalarda kesi düzgün bir çizgi halinde kapatılır. Bu düzgünlük protez sütyen kullanımını da kolaylaştırır.

Koruyucu Amaçlı Mastektomi Kimlere Önerilir?

Koruyucu amaçlı girişim, kalıtsal yatkınlığı belgelenmiş kişilere önerilir. Ailede erken yaşta meme ya da yumurtalık kanseri öyküsü bu değerlendirmeyi başlatır. Genetik inceleme sonucunda yatkınlık saptanan kişilerde seçenek gündeme gelir. Karar hiçbir zaman tek başına test sonucuna dayandırılmaz. Kişinin yaşı, doğum planı ve izleme uyumu birlikte değerlendirilir. Bazı kişiler için sıkı izlem yeterli bir yol olur. Bazıları ise izlemin getirdiği kaygıyı taşımak istemez.

Bir memesinde hastalık saptanan kişilerde karşı meme de gündeme gelebilir. Bu karar yalnızca kalıtsal yatkınlık varlığında anlam kazanır. Yatkınlık bulunmayan hastalarda karşı memenin alınmasını önermiyorum. Koruyucu girişimde deri ve meme başı çoğunlukla korunur. Onarım aynı ameliyatta uygulanır. Kişinin ruhsal hazırlığı bu süreçte özellikle önemlidir. Karar öncesinde ruh sağlığı desteği almasını öneriyorum. Aceleyle verilen kararların sonradan pişmanlık doğurabildiğini biliyorum. Bu nedenle düşünme süresini hiçbir zaman kısaltmıyorum. Koruyucu girişim yerine sıkı izlemi seçen kişileri de destekliyorum. İzlem düzeni görüntüleme ve muayenenin birlikte yürütülmesine dayanır. Kişinin kararını zaman içinde değiştirmesi de son derece doğaldır. Her iki yolda da kişinin yanında durmayı görev sayıyorum.

Mastektomi Kararı Hangi Ölçütlere Göre Verilir?

Mastektomi kararı, tümörün memedeki dağılımı ve hastanın genel durumu birlikte okunarak verilir. Tümörün memeye oranla büyük kalması ilk ölçüt olur. Memenin hacmi küçükse aynı tümör farklı bir sonuca götürür. Birden çok odağın memenin farklı bölgelerinde bulunması kararı doğrudan belirler. Görüntülemede yaygın kireçlenme saptanması aynı yöne işaret eder. Deri tutulumu ya da göğüs duvarına uzanım seçeneği daraltır. Daha önce uygulanmış ışın tedavisi öyküsü de belirleyici olur.

Hastanın ışın tedavisini tamamlayabilecek durumda olması ayrıca sorgulanır. Bağ dokusu hastalığı bulunan kişilerde bu tedavi güçlükle yürütülür. Gebeliğin erken döneminde ışın tedavisi uygulanamaz. Ulaşım güçlüğü yaşayan hastalarda da plan yeniden kurulur. Kalıtsal yatkınlık saptanan hastalarda karar koruyucu amacı da kapsar. Hastanın kendi isteği tüm bu ölçütlerin yanında yer alır. Kararı konsey masasında ortak akılla olgunlaştırıyorum. Tek başıma verdiğim bir kararla hiçbir memeyi almıyorum. Gerekçeyi hastaya anlaşılır biçimde açıklamayı zorunlu sayıyorum. Kararın nedenini anlamayan hastanın sürece uyumu zayıflar. Bu nedenle görüşmeye her zaman geniş bir zaman ayırıyorum. Hastanın yakınlarının da bu görüşmede bulunmasını istiyorum. Yazılı bir özet vermenin kaygıyı azalttığını görüyorum.

Mastektomi Öncesinde Neler Planlanır?

Mastektomi öncesinde görüntüleme, kan tetkikleri ve anestezi değerlendirmesi tamamlanır. Memenin tamamı ve karşı meme yeniden görüntülenir. Koltuk altı lenf bezleri ayrıca incelenir. Şüpheli görünüm varsa ameliyattan önce örnek alınır. Kalıtsal yatkınlık kuşkusu varsa genetik inceleme sonucu beklenir. Onarım düşünülüyorsa plastik cerrahi değerlendirmesi aynı dönemde yapılır. Onarım yöntemi ameliyattan önce kesinleştirilir.

Hastanın düzenli kullandığı tedaviler gözden geçirilir. Kan sulandırıcı etkisi bulunan ilaçların zamanlaması yeniden düzenlenir. Sigara kullanan hastalardan ameliyattan önce ara vermelerini istiyorum. Sigaranın deri dolaşımını bozduğunu ve iyileşmeyi geciktirdiğini biliyorum. Kesi yerini ameliyattan önce hastayla birlikte çizerek konuşuyorum. Taburculuk sonrası bakımı üstlenecek yakınını da görüşmeye çağırıyorum. Evde yapılacak pansuman ve egzersizleri birlikte gözden geçiriyorum. Yazılı bir bakım planı vermeyi alışkanlık edindim. Hazırlığı eksiksiz tamamlanan hastada ameliyat günü sorunsuz ilerler. Ameliyat sonrasında kullanılacak destekleyici sütyeni önceden almalarını öneriyorum. Evde kolayca giyilip çıkarılabilen giysiler hazırlamalarını da söylüyorum. Önden düğmeli giysiler ilk günlerde belirgin kolaylık sağlar. Bu küçük hazırlıkların iyileşme dönemini rahatlattığını gözlüyorum.

Ameliyat Sırasında Hangi Dokular Çıkarılır?

Ameliyat sırasında meme bez dokusunun tamamı göğüs kasının üzerinden ayrılır. Meme başı ve areola, tümörün yerine göre çıkarılır ya da korunur. Derinin ne kadarının alınacağı onarım planına göre belirlenir. Göğüs kasları günümüzde kural olarak yerinde bırakılır. Kasların korunması omuz gücünü ve kolun işlevini sürdürür. Meme dokusunun köprücük kemiğine ve koltuk altına uzanan uzantıları da temizlenir. Geride bırakılan doku sonradan sorun kaynağı olabilir.

Bu nedenle sınırların anatomik olarak tanımlanmasına özen gösteriyorum. Cilt altındaki yağ tabakasının bir bölümü deriyi beslemek için korunur. Deri çok inceltilirse dolaşım bozulur ve yara açılması gelişir. Bu dengeyi ameliyatın en kritik adımı sayıyorum. Kanama denetimi tamamlandıktan sonra boşaltıcı boru yerleştirilir. Kesi katmanlar halinde kapatılır. Onarım planlanmışsa aynı seansta doku ya da protez yerleştirilir. Çıkarılan tüm doku işaretlenerek patolojiye gönderilir. İnceleme sonucu tedavinin kalan basamaklarını belirler. Ameliyat sırasında kanamanın denetlenmesi iyileşmenin temel koşuludur. Doku katmanlarının gerginlik olmadan kapatılmasına özen gösteriyorum. Gergin kapatılan deri sonradan açılmaya eğilim gösterir. Kesi hattının düzgün seyretmesi onarım aşamasını da kolaylaştırır. Bu ayrıntıları ameliyatın kalıcı sonucunu belirleyen etkenler sayıyorum.

Koltuk Altı Lenf Bezleri Nasıl Değerlendirilir?

Koltuk altı değerlendirmesi, hastalığın yayılım durumuna göre iki ayrı yoldan yürütülür. Görüntülemede şüpheli görünüm yoksa yalnızca ilk duraktaki bez çıkarılır. Boyalı ya da işaretli madde yardımıyla bu ilk durak belirlenir. Çıkarılan bez incelenir ve tutulum araştırılır. Tutulum saptanmazsa koltuk altı lenf bezleri yerinde bırakılır. Böylece kolda şişme olasılığı belirgin biçimde azalır. Omuz hareketleri de erken dönemde serbestleşir.

Tutulum saptandığında kararın kapsamı yeniden değerlendirilir. Sınırlı tutulumda geniş temizlik her zaman gerekmez. Yaygın tutulumda ise koltuk altı bezlerinin çıkarılması gündeme gelir. Bu girişim kolda uyuşma ve gerginlik hissi bırakabilir. Duyu değişikliklerinin çoğu zamanla geriler. Ameliyat öncesinde ilaç tedavisi almış hastalarda değerlendirme farklı yürütülür. Tedaviyle gerileyen tutulumda kapsam daraltılabilir. Koltuk altına yönelik her girişimin kolda iz bıraktığını biliyorum. Bu nedenle kapsamı gereğinden geniş tutmamaya özen gösteriyorum. Koltuk altındaki sinirlerin ve damarların korunması da aynı derecede önemlidir. Kolun duyusunu taşıyan ince sinirler özenle ayrılır. Omuz hareketini sağlayan sinirlerin korunması gücün sürmesini sağlar. Bu yapıları ameliyat boyunca göz önünde tutuyorum.

Ameliyat Sonrası İlk Günlerde Ne Olur?

Ameliyat sonrası ilk günlerde ağrı denetimi, yara bakımı ve erken hareket öne çıkar. Hasta ameliyattan kısa süre sonra ayağa kaldırılır. Erken hareket dolaşımı destekler ve pıhtı oluşumunu engeller. Yara bölgesinde hafif şişlik ve morluk beklenen bir durumdur. Boşaltıcı borudan gelen sıvı günlük olarak ölçülür. Sıvı miktarı azaldığında boru çıkarılır. Boru çıkarıldıktan sonra kol hareketleri belirgin biçimde kolaylaşır.

Ağrı kesiciler hastanın gereksinimine göre düzenlenir. Ağrının bastırılması erken harekete geçmeyi kolaylaştırır. Pansuman değişimi tarif edilen aralıklarla yapılır. Ateş, artan kızarıklık ya da akıntı durumunda hemen başvurulması gerekir. Ameliyat bölgesinde biriken sıvı zaman zaman iğneyle boşaltılır. Bu işlem kısa sürer ve ayakta uygulanır. Göğüs duvarında uyuşma hissi ilk dönemde sık görülür. Bu his zamanla azalır ancak bir bölümü kalıcı olabilir. Hastalarıma bu beklentiyi ameliyattan önce açıkça söylüyorum. Taburculuk zamanı yara durumuna ve genel duruma göre belirlenir. Evde yapılacak bakım taburculuk öncesinde yeniden anlatılır. Boşaltıcı boruyla eve gönderilen hastalara ölçüm çizelgesi veriyorum. Çizelgeyi getiren hastada borunun çıkarılma zamanı kolayca saptanır.

Kol Hareketleri ve Şişme Konusunda Neler Önemlidir?

Hareketlerin erken başlatılması ve şişmeye karşı korunma iyileşmenin belirleyici iki başlığıdır. Kol egzersizlerine ilk günlerden itibaren yavaşça başlanır. Hareketsiz bırakılan omuz kısa sürede sertleşir. Egzersizler zorlamadan ve düzenli aralıklarla yürütülür. Ağrı sınırını aşan hareketlerden kaçınılır. Egzersiz programını taburculuk öncesinde yazılı olarak veriyorum. Programa uyan hastaların omuz esnekliğini daha hızlı kazandığını görüyorum.

Kolda şişme, lenf akışının yavaşlaması sonucunda gelişir. Koltuk altına geniş girişim uygulanan hastalarda bu olasılık artar. Ameliyat tarafındaki koldan kan alınmamasını öneriyorum. Damar yolu ve tansiyon ölçümü için karşı kol tercih edilir. Ağır yük taşımaktan ve dar takılardan kaçınılması gerekir. Ciltteki küçük yaralanmaların bile iltihaba yol açabileceğini hatırlatıyorum. Kolda gerginlik ya da çap artışı fark edildiğinde erken başvurulmalıdır. Erken başlanan masaj ve basınç tedavisi sorunu denetim altına alır. Bu konuyu her kontrol görüşmesinde yeniden hatırlatıyorum. Uçak yolculuğu öncesinde basınçlı kolluk kullanımını öneriyorum. Sıcak ortamlarda kolun fazla zorlanmamasına dikkat edilmesi gerekir. Kilo denetiminin de şişme olasılığını azalttığını biliyorum. Düzenli yürüyüşün lenf akışını desteklediğini görüyorum.

Meme Onarımı Ne Zaman Yapılır?

Meme onarımı, ameliyatla aynı seansta ya da daha sonraki bir dönemde yapılır. Aynı seansta uygulanan onarım hastanın memesiz bir dönem yaşamasını önler. Bu seçenek deri ve meme başı korunan girişimlerde öne çıkar. Işın tedavisi planlanan hastalarda zamanlama yeniden değerlendirilir. Işın tedavisi doku üzerinde büzüşme yapabildiği için onarım sonraya bırakılabilir. Geciken onarımda doku genişletici kullanılarak deri hazırlanır. Meme onarımı seçenekleri hastanın vücut yapısına göre belirlenir.

Protez ile onarım daha kısa bir girişim olarak uygulanır. Kişinin kendi dokusuyla yapılan onarım daha doğal bir sonuç verir. Karından ya da sırttan alınan doku bu amaçla kullanılır. Kendi dokusuyla onarım daha uzun bir iyileşme dönemi gerektirir. Seçim hastanın beklentisine ve genel durumuna göre yapılır. Meme başı onarımı en son basamak olarak planlanır. Karşı memeye simetri işlemi aynı dönemde uygulanabilir. Onarımın onkolojik güvenliği azaltmaması temel kuraldır. Bu nedenle plana her zaman hastalığın gereklerinden başlıyorum. Onarım kararını plastik cerrahiyle birlikte veriyorum. Hastanın beklentisini ameliyattan önce ayrıntısıyla dinliyorum. Gerçekçi olmayan beklentileri baştan konuşmayı yeğliyorum. Beklentisi netleşen hastanın sonuca uyumu belirgin biçimde kolaylaşır.

Mastektomi Sonrasında Yaşam Nasıl Düzene Girer?

Mastektomi sonrasında yaşam, beklenenden daha kısa sürede kendi düzenine oturur. Günlük işlere dönüş kademeli biçimde planlanır. Masa başında çalışan hastalar kısa bir dinlenmenin ardından işine döner. Ağır kaldırma gerektiren işlerde bu süre uzar. Araç kullanımına omuz hareketleri rahatladıktan sonra başlanır. Protez sütyen kullanımı yara iyileştikten sonra gündeme gelir. Doğru seçilmiş bir protez omuz ve sırt ağrılarını önler.

Ruhsal toparlanma her hastada farklı bir hızda gerçekleşir. Beden algısındaki değişimi konuşmak bu süreçte çok yardımcı olur. Destek gereken hastaları ruh sağlığı uzmanına yönlendiriyorum. Eşiyle ve yakınlarıyla açık iletişim kuran hastanın daha çabuk toparlandığını görüyorum. Düzenli hareket ve dengeli beslenme iyileşmeyi destekler. İzlem görüşmeleri belirli aralıklarla sürdürülür. Karşı meme her kontrolde ayrıntılı değerlendirilir. Göğüs duvarı ve koltuk altı da aynı titizlikle muayene edilir. Yeni bir bulgu fark edildiğinde kontrol günü beklenmeden başvurulmalıdır. İzlem yalnızca göğüs bölgesine değil, hastanın bütününe yönelir. Kemik sağlığı ve kilo değişimi de görüşmelerde ele alınır. Hormon tedavisi alan hastalarda yan etkiler düzenli sorgulanır. Uzun soluklu bir izlem düzenini tedavinin doğal uzantısı sayıyorum.