TSH Yüksekliği ve Düşüklüğü

TSH, tiroid bezinin ne ölçüde çalıştığını gösteren ve kandan bakılan bir hormon tetkikidir. Bu kısaltma, tiroid bezini uyaran hormonun adından gelir. Endokrin cerrahi uygulamamda hastalarımın elinde en sık gördüğüm tahlil sonucu budur. Sonucun beklenenden yüksek ya da düşük çıkması hastaları çoğu zaman tedirgin eder. Bu sayfada testin neyi ölçtüğünü, hangi durumlarda istendiğini ve sonucun nasıl yorumlandığını anlatıyorum.

TSH Testi Vücutta Neyi Ölçer?

TSH testi, vücutta tiroid bezini uyaran hormonun kandaki düzeyini ölçer. Bu hormon tiroid bezinde değil, beynin alt bölümüne yerleşmiş olan hipofiz bezinde üretilir. Hipofiz, tiroid bezinin ürettiği hormon miktarını sürekli denetler. Kandaki tiroid hormonu azaldığında hipofiz daha çok uyarı gönderir. Tiroid hormonu çoğaldığında ise bu uyarı azalır. Bu nedenle sonuç, tiroid bezinin kendi hormonundan çok onun denetleyicisini yansıtır. Düzenek bir oda termostatına benzer. Oda soğuduğunda termostat ısıtıcıyı daha çok çalıştırır. Oda ısındığında ise verdiği talimatı geri çeker. Uyarı hormonu da tiroid bezine gönderilen bu talimatın ölçüsünü verir. Bu yüzden testi tek başına değil, bütün düzenek içinde okurum.

Tiroid bezi boynun ön bölümünde, soluk borusunun önünde yer alır. Bez, aldığı uyarıyla iki ana hormonu kana verir. Bu hormonlar vücudun çalışma hızını düzenler. Kalp atımı, bağırsak hareketi ve vücut ısısı bu hızdan etkilenir. Uyarı ile yanıt arasındaki denge bozulduğunda tahlil sonucu değişir. Uyarı hormonundaki değişiklik çoğu zaman en erken uyarı olarak belirir. Tiroid hormonları henüz olağan sınırlarda iken bu değer kımıldayabilir. Bu duyarlılık testin en güçlü yanını oluşturur. Aynı duyarlılık, küçük oynamaların gereksiz kaygı yaratmasına da yol açar. Bu yüzden tek bir ölçümle karar vermem. Kandan bakılan diğer tiroid tetkiklerini ve bunların birbiriyle ilişkisini tiroid fonksiyon testleri sayfasında topluca anlattım.

TSH Tahlili Hangi Durumlarda İstenir?

TSH tahlili, tiroid bezinin çalışmasından kuşkulandığım durumlarda ilk istediğim kan tetkikidir. Halsizlik, üşüme, kabızlık ve kilo artışı gibi yakınmalarda bu testi isterim. Çarpıntı, terleme, el titremesi ve kilo kaybı da aynı tetkiki gerektirir. Boyunda büyüme ya da ele gelen şişlik fark edildiğinde tahlili hemen planlarım. Ultrasonografide nodül saptanan her hastada tiroidin çalışmasını sorgularım. Ailesinde tiroid hastalığı bulunan kişilerde tarama amacıyla bakarım. Gebelik düşünen ya da gebe kalan kadınlarda test daha yakından izlenir. Tekrarlayan düşük öyküsü bulunan hastalarda da tetkik yinelenir. Saç dökülmesi ve ciltte kuruluk yakınmasında tiroid akla gelir. Adet düzensizliği bulunan kadınlarda bu tahlil değerlendirmeye katılır. Nedeni açıklanamayan yorgunlukta tiroid incelemesi yararlı olur.

Ameliyat öncesi hazırlık sırasında da bu tetkiki listeye eklerim. Tiroid hormonu ilacı kullanan hastalarda doz uyumu yine bu testle izlenir. Kalp ritmi bozukluğu araştırılan kişilerde tiroidin çalışması sorgulanır. Kemik erimesi saptanan hastalarda da tiroidin katkısı araştırılır. Bazı ilaçlar tiroid dengesini etkilediği için düzenli izlem gerekir. Boyun bölgesine ışın tedavisi almış kişilerde tarama uzun yıllar sürdürülür. Yenidoğan taramalarında tiroid çalışması ayrıca denetlenir. Çökkünlük benzeri yakınmalarda tiroid dışlanmadan karar verilmez. Kan yağları yüksek seyreden hastalarda tiroid de değerlendirilir. Her yakınmada tiroid tahlili istemek yine de doğru bir yaklaşım değildir. Testi, öykü ve muayene bulgularıyla birlikte planlamayı yeğlerim.

TSH Yüksekliği Ne Anlama Gelir?

TSH yüksekliği, çoğu zaman tiroid bezinin yeterince hormon üretemediği anlamına gelir. Hipofiz, eksik kalan hormonu karşılamak için uyarısını artırır. Bu nedenle sonuç, laboratuvarın bildirdiği aralığın üzerinde çıkar. Bağışıklık sisteminin tiroid dokusuna yönelmesi bu tablonun en sık nedenidir. İyot alımının yetersiz kalması da bezin üretimini kısıtlar. Tiroid ameliyatı geçirmiş kişilerde çalışan doku azaldığı için değer yükselebilir. Boyuna ışın tedavisi uygulanmış hastalarda benzer durum görülür. Bazı ilaçlar tiroid hormonu üretimini baskılayarak sonucu yukarı taşır. Doğum sonrası dönemde geçici bir yükselme ortaya çıkabilir. Ağır hastalık sonrası toparlanma döneminde de değer oynayabilir. Tiroid hormonu ilacının yetersiz dozda kalması aynı sonucu doğurur.

Yüksek çıkan bir sonucu her zaman ikinci bir ölçümle doğrularım. İlk ölçümdeki yükseklik geçici bir nedene bağlı olabilir. Sonucu, tiroid hormonlarının kandaki düzeyiyle birlikte okurum. Hormonlar olağan sınırlarda ise tablo gizli yavaşlama olarak adlandırılır. Hormonlar da düşükse bezin çalışması belirgin biçimde azalmıştır. Bu ayrım tedavi kararını doğrudan etkiler. Yakınması olmayan kişilerde izlem çoğu zaman yeterli olur. Gebelik düşünen kadınlarda ise daha erken davranırım. Yavaş çalışan tiroidin belirtilerini ve izlem düzenini tiroidin az çalışması sayfasında ayrıntılı anlattım. Sonucun tek başına bir hastalık adı taşımadığını hastalarıma hatırlatırım. Değerlendirmeyi muayene bulgularıyla birlikte tamamlarım.

TSH Düşüklüğü Ne Anlama Gelir?

TSH düşüklüğü, tiroid bezinin gereğinden çok hormon ürettiği anlamına gelebilir. Hipofiz bu durumda uyarısını azaltarak dengeyi korumaya çalışır. Sonuç bu nedenle laboratuvarın bildirdiği aralığın altına iner. Bezin bütününün aşırı çalışması bu tablonun sık nedenlerinden biridir. Tek başına fazla çalışan bir nodül de aynı sonucu verir. Tiroid dokusunun iltihaplanması geçici bir düşüklük yaratır. Tiroid hormonu ilacının gereğinden yüksek dozda kalması benzer tabloyu doğurur. Gebeliğin ilk aylarında hafif bir düşüklük olağan sayılır. Hipofiz bezinin kendi hastalıklarında da değer düşebilir. Ağır hastalık ve uzun açlık dönemleri sonucu aşağı çekebilir. Bazı ağrı kesici ve bağışıklık düzenleyici ilaçlar tabloyu değiştirir.

Düşük sonucu gördüğümde hastanın yakınmalarını ayrıntılı sorgularım. Çarpıntı, sıcak basması ve uykusuzluk bu tabloda sık görülür. El titremesi ve ishal yakınması da değerlendirmeye katılır. Yaşlı hastalarda belirtiler silik kalabilir. Bu grupta tek bulgu kalp ritmindeki düzensizlik olabilir. Kemik yoğunluğunun azalması da uzun süren düşüklükte gündeme gelir. Sonucu, tiroid hormonlarının düzeyiyle birlikte yorumlarım. Hormonlar olağan sınırlarda ise tablo gizli hızlanma olarak tanımlanır. Tiroidin fazla çalışmasında izlenen yolu tiroidin fazla çalışması sayfasında ayrı ayrı yazdım. Düşük sonucun nedenini bulmadan tedaviye başlamam. Nedeni aydınlatmak için görüntüleme yöntemlerinden de yararlanırım.

Gizli Tiroid Bozukluğu Ne Demektir?

Gizli tiroid bozukluğu, uyarı hormonu değişmişken tiroid hormonlarının olağan sınırlarda kaldığı tabloyu anlatır. Bu duruma hafif ya da erken evre bozukluk adı da verilir. Hastaların çoğunda belirgin bir yakınma bulunmaz. Tablo genellikle başka bir nedenle yapılan tahlilde ortaya çıkar. Uyarı hormonu yüksek, tiroid hormonları olağan ise bez yavaşlamaya başlamıştır. Uyarı hormonu düşük, tiroid hormonları olağan ise bez hızlanma eğilimindedir. Her iki durumda da ilk adım ölçümü yinelemektir. Geçici nedenler bu tabloların önemli bölümünü açıklar. Yineleyen ölçümde değer olağana dönebilir. Değişiklik sürüyorsa antikor tetkikleri plana eklenir. Boyun ultrasonografisi de değerlendirmeye katılır.

Gizli yavaşlamada tedavi kararını kişiye göre veririm. Gebelik düşünen kadınlarda tedaviye daha erken geçerim. Kalp hastalığı bulunan yaşlı hastalarda ise temkinli davranırım. Yakınması olmayan genç hastalarda izlem çoğu zaman yeterli kalır. Gizli hızlanmada kemik ve kalp üzerindeki etkileri gözetirim. Bu grupta ritim bozukluğu olasılığı nedeniyle izlem sıklaşır. Tedavi verilmeyen hastaları belirli aralıklarla çağırırım. İzlem aralığını yakınmalara ve eşlik eden hastalıklara göre belirlerim. Hastalarıma bu tablonun başlı başına bir hastalık adı olmadığını anlatıyorum. Gizli bozuklukların bir bölümü kendiliğinden düzelir. Bir bölümü ise zamanla belirgin bozukluğa ilerler.

Tahlil Sonucunu Etkileyen Durumlar Nelerdir?

Tahlil sonucunu etkileyen durumları hastalarıma tek tek anlatıyorum. Günün saati bu etkenlerin başında gelir. Uyarı hormonu gece yükselir ve gün ilerledikçe geriler. Bu nedenle ölçümleri benzer saatlerde yapmayı öneririm. Kullanılan ilaçlar sonucu belirgin biçimde değiştirir. Tiroid hormonu ilacının o sabah alınması ölçümü etkiler. Mide koruyucu ve demir içeren destekler emilimi azaltır. Kalsiyum destekleri de aynı yönde etki gösterir. Bağışıklık sistemini düzenleyen tedaviler tiroid dengesini bozar. Bazı kalp ilaçları hormon dönüşümünü yavaşlatır. Yoğun alınan bazı vitamin destekleri laboratuvar ölçümünü yanıltabilir.

Gebelik tiroid dengesini doğal olarak değiştirir. Gebeliğin ilk döneminde uyarı hormonu bir miktar geriler. Doğum sonrası aylarda da geçici oynamalar görülür. Ağır enfeksiyon ve yoğun bakım süreçleri sonucu bozar. Uzun süren açlık ve hızlı kilo kaybı ölçümü etkiler. Yoğun egzersiz sonrasında alınan örnekte küçük değişiklikler olabilir. Aşırı uyku düzensizliği de dengeyi sarsar. Laboratuvarlar arasındaki yöntem farkı sonucu değiştirebilir. Bu nedenle izlemi aynı laboratuvarda sürdürmeyi öneririm. Bağışıklık sisteminin ürettiği bazı antikorlar ölçümü yanıltabilir. Beklenmedik sonuçlarda laboratuvarla görüşmeyi ihmal etmem.

Kan Örneği Vermeden Önce Nelere Dikkat Etmeliyim?

Kan örneği vermeden önce dikkat edilmesi gereken birkaç nokta vardır. Bu tahlil için uzun bir açlık zorunlu değildir. Yine de örnek vermeyi sabah saatlerinde planlamayı öneririm. Tiroid hormonu ilacı kullanan kişiler ilacı örnekten sonra alır. İlaç sabah erkenden alınırsa hormon ölçümü yanıltıcı çıkabilir. Kullanılan tüm ilaçları ve destekleri hekime bildirmek gerekir. Ağır egzersizi örnekten önceki gün yapmamayı öneririm. Gece uykusuzluğunun ölçümü etkileyebileceğini hatırlatırım. Ateşli bir hastalık sırasında örnek almayı ertelerim. Kan alma işlemi koldaki bir damardan kısa sürede tamamlanır. İşlem sonrasında bölgeye baskı uygulamak morarmayı önler.

Örnek alındıktan sonra günlük yaşama hemen dönülür. Sonuçlar çoğu laboratuvarda aynı gün içinde hazırlanır. İzlem tahlillerini aynı laboratuvarda yaptırmayı öneririm. Önceki sonuçları yanınızda getirmenizi özellikle isterim. Karşılaştırma yapabilmek için eski raporlar çok değerlidir. Sonucu yalnız o günkü değer olarak değil, gidişat olarak okurum. Tek bir ölçüm gidişatı göstermez. Ardışık ölçümler ise eğilimi açıkça ortaya koyar. Bu nedenle izlem aralığına uymanızı önemserim. Randevuya gelirken yakınmalarınızı not etmenizi isterim. Bu notlar değerlendirmeyi belirgin biçimde kolaylaştırır.

TSH Sonucu Tek Başına Tanı Koydurur mu?

TSH sonucu tek başına bir tanı koydurmaz. Değer yalnızca tiroid düzeneğinin o andaki durumunu yansıtır. Tanı için öykü, muayene ve diğer tetkikler gerekir. Hastanın yakınmalarını her zaman ilk sırada değerlendiririm. Boyun muayenesinde bezin büyüklüğünü ve kıvamını incelerim. Ele gelen nodül varlığını elle yoklayarak araştırırım. Tiroid hormonlarının kandaki düzeyi tabloyu tamamlar. Bağışıklık kökenli hastalıklarda antikor tetkikleri yol gösterir. Boyun ultrasonografisi dokunun yapısını ortaya koyar. Gerekli görülen hastalarda sintigrafi incelemesi de eklenir. Bu basamakların tümü bir araya gelince tanı netleşir.

Aynı sonuç iki farklı hastada bambaşka anlam taşıyabilir. Genç ve yakınması olmayan birinde izlem yeterli kalabilir. Kalp hastalığı bulunan yaşlı birinde ise hızlı karar gerekir. Gebelikte aynı değer bütünüyle farklı biçimde yorumlanır. Yenidoğanda ölçüm ölçütleri erişkinlerden ayrılır. Bu nedenle sonucu kişiye göre okumak zorunludur. İnternette bulunan hazır yorumlar çoğu zaman yanıltıcı olur. Hastalarıma sonucu kendi başlarına yorumlamamalarını söylerim. Kaygı yaratan her sonuç ayrıntılı biçimde konuşulmalıdır. Değerlendirmeyi muayene sonrasında birlikte yapmayı yeğlerim. Böylece gereksiz tetkik ve gereksiz tedaviden kaçınırım.

Tiroid Ameliyatı Öncesinde TSH Neden İstenir?

Tiroid ameliyatı öncesinde uyarı hormonu değerini mutlaka görmek isterim. Bezin çalışma hızı anestezi güvenliğini doğrudan ilgilendirir. Aşırı çalışan bir tiroid ameliyat sırasında kalbi zorlar. Bu nedenle hızlanmış tiroid önce ilaç tedavisiyle dengelenir. Denge sağlanmadan cerrahi girişimi planlamam. Çok yavaş çalışan tiroid de iyileşme sürecini yavaşlatır. Ameliyat öncesi değerlendirmede ses tellerinin durumu da incelenir. Kalsiyum ve D vitamini düzeyi ayrıca istenir. Kan sayımı ve pıhtılaşma tetkikleri hazırlığı tamamlar. Bu tetkiklerin tümü birkaç gün içinde toplanır. Sonuçlar bir araya gelince ameliyat günü belirlenir.

Nodül nedeniyle ameliyat planlanan hastalarda değer yol gösterir. Fazla çalışan nodüllerde cerrahi kararı farklı biçimde verilir. Guatr nedeniyle ameliyat edilecek hastalarda da hazırlık aynı sırayı izler. Bağışıklık kökenli hızlanmada ilaç tedavisi öne alınır. Bu dönemde hasta yakından izlenir. Ameliyat kararı hormon dengesi kurulduktan sonra uygulanır. Acil gelişen durumlar bu sıralamanın dışında kalır. Hazırlık süresini hastalarıma en baştan açıklarım. Beklemenin nedenini anlatmak kaygıyı azaltır. Hazırlık tamamlandığında cerrahi çok daha güvenli olur. Bu düzeni her hastamda aynı özenle uygularım.

Ameliyat Sonrası Takipte TSH Nasıl İzlenir?

Ameliyat sonrası takipte uyarı hormonu değerini belirli aralıklarla izlerim. Bezin tamamı alındığında hormon desteği dışarıdan verilir. Desteğin dozu bu tahlil yardımıyla ayarlanır. İlk ölçümü ameliyattan birkaç hafta sonra isterim. Doz değişikliğinin ardından ölçümü yeniden yineletirim. Değer yerine oturana kadar aralıklar sık tutulur. Denge kurulduktan sonra izlem seyrekleşir. Bezin bir bölümü alınan hastalarda kalan doku hormon üretebilir. Bu grupta dışarıdan destek gerekmeyebilir. Yine de üretimin zamanla azalması olasıdır. Bu nedenle izlemi uzun süre sürdürürüm.

Kanser nedeniyle ameliyat edilen hastalarda hedef ayrı belirlenir. Bu grupta uyarı hormonunun baskılanması istenebilir. Baskılama düzeyi hastalığın risk grubuna göre değişir. Kalp ve kemik üzerindeki etkiler bu kararda gözetilir. İzlem sırasında boyun ultrasonografisi de yinelenir. Gerekli görülen hastalarda ek kan tetkikleri eklenir. Hastalarıma ilaç saatine uymanın önemini sürekli hatırlatırım. İlacın aç karnına alınması emilimi kolaylaştırır. Kahvaltının bir süre ertelenmesi dozun etkisini artırır. Destek ürünlerini ayrı saatte almayı öneririm. Bu küçük düzenlemeler izlemi belirgin biçimde kolaylaştırır.

Sonuç Beklenenden Farklı Çıkarsa Ne Yapılır?

Sonuç beklenenden farklı çıkarsa ilk işim tahlili yinelemek olur. Laboratuvar kaynaklı hatalar seyrek de olsa görülür. Örneğin alınma koşulları sonucu etkilemiş olabilir. İkinci ölçümü aynı laboratuvarda yaptırmayı yeğlerim. Yineleyen ölçüm önceki sonucu doğrularsa nedeni araştırırım. Kullanılan ilaçları baştan sona yeniden gözden geçiririm. Son dönemde geçirilen hastalıkları ayrıca sorgularım. Gebelik olasılığını kadın hastalarımda mutlaka değerlendiririm. Antikor tetkikleri bağışıklık kökenli nedenleri ortaya çıkarır. Boyun ultrasonografisi yapısal nedenleri gösterir. Hipofiz kökenli nedenler seyrek görülse de akla gelmelidir.

Uyarı hormonu ile tiroid hormonları uyumsuz çıkarsa dikkatim artar. Bu uyumsuzluk laboratuvar yöntemine bağlı olabilir. Kanda bulunan bazı antikorlar ölçümü bozabilir. Böyle durumlarda farklı bir yöntemle ölçüm isterim. Hipofiz bezini ilgilendiren nedenlerde görüntüleme gündeme gelir. Gerekli görülen hastaları hormon hekimiyle birlikte değerlendiririm. Ortak değerlendirme karar sürecini hızlandırır. Acele tedaviye başlamak çoğu zaman yarar getirmez. Nedeni bulmadan verilen ilaç tabloyu daha da karıştırır. Bu yüzden basamakları sırayla izlerim. Hastalarıma bu sürecin biraz sabır gerektirdiğini anlatıyorum.

Tiroid Tahlilini Hangi Uzmanlık Alanı Değerlendirir?

Tiroid tahlilini değerlendiren birden çok uzmanlık alanı vardır. İlk başvuru çoğu zaman aile hekimine yapılır. Aile hekimi gerekli gördüğünde hastayı yönlendirir. Hormon hastalıklarıyla ilgilenen iç hastalıkları yan dalı süreci üstlenir. Cerrahi gerektiren durumlarda değerlendirme bana geçer. Genel cerrahi ve cerrahi onkoloji alanında bu hastaları izlerim. Nodül ve guatr cerrahisi bu alanın içinde yer alır. Kanser kuşkusu bulunan hastalarda ortak karar verilir. Görüntüleme sonuçlarını radyoloji hekimiyle birlikte gözden geçiririm. Alınan doku örneklerini patoloji hekimi inceler. Gerektiğinde nükleer tıp hekiminin görüşünü alırım.

Çocuk hastalarda değerlendirmeyi çocuk hekimleri üstlenir. Gebelikte izlem kadın hastalıkları hekimiyle birlikte sürdürülür. Kalp yakınması bulunan hastalarda kalp hekiminin görüşü istenir. Kemik erimesi saptanan kişilerde ek değerlendirme gerekir. Bu iş birliği hastanın yararına doğrudan yansır. Hangi hekime başvurulacağı çoğu zaman yakınmaya göre belirlenir. Boyunda büyüme fark edildiğinde cerrahi değerlendirme öne çıkar. Yalnız tahlil bozukluğu bulunan kişilerde ilaç tedavisi öncelik kazanır. İki alan arasındaki geçiş çoğu hastada akıcı biçimde ilerler. Hastalarıma hangi aşamada kime başvuracaklarını en baştan anlatıyorum. Böylece süreç gereksiz gecikme yaşamadan tamamlanır.