Fibroadenom

Fibroadenom, genç kadınlarda en sık karşılaştığım iyi huylu meme tümörü olarak öne çıkar. Meme dokusundaki bez ve bağ dokusunun birlikte çoğalmasıyla oluşur. Muayenede yuvarlak, kaygan ve kolay hareket eden bir kitle olarak ele gelir. Tanı konulan kadınların çoğunda cerrahi girişime gerek kalmaz. Bu sayfada tümörün nasıl geliştiğini, hangi tiplerinin bulunduğunu ve izlem kararının nasıl verildiğini anlatıyorum.

Fibroadenom Nedir ve Nasıl Oluşur?

Fibroadenom, meme dokusundaki bez ve bağ dokusunun birlikte çoğalmasıyla oluşur. Bu çoğalma denetimli bir düzen içinde ilerler. Hücreler kendi sınırının dışına taşmaz. Bu nedenle tümör iyi huylu grupta değerlendirilir. Kitlenin çevresinde ince bir kapsül gelişir. Kapsül sayesinde tümör komşu dokudan kolayca ayrılır. Parmak altında kayan, kaygan bir kitle olarak ele gelir. Kıvamı lastiğe benzer bir esneklik taşır.

Kadınların çoğunda tek odak halinde bulunur. Bir bölümünde ise aynı memede birden çok odak sıralanır. İki memede birden görülmesi de olağan sayılır. Boyutu genellikle küçük kalır ve yıllarca değişmez. Bir bölümünde ise zamanla büyüme görülür. Menopozdan sonra tümör küçülür ve içinde kireçlenme gelişir. Bu değişimi hastalarıma önceden anlatıyorum. Böylece ileride görülen kireçlenme kaygı yaratmaz. Tümörün içinde damar ağı sınırlı kalır. Bu nedenle görüntülemede belirgin bir kanlanma görülmez. Kapsüllü yapı tümörün çevre dokuyu itmesine yol açar. İtilen doku kitlenin çevresinde ince bir çizgi oluşturur. Bu çizgi görüntülemede güven veren bir bulgu sayılır. Tümörün yapısı yıllar içinde sertleşebilir. Sertleşen odaklar elle daha belirgin duyulur. Bu değişim tek başına kuşku nedeni sayılmaz. Görünümün aynı kalması güven vermeyi sürdürür. Tümörün içindeki bağ dokusu oranı kişiden kişiye değişir. Bağ dokusu ağır basan odaklar elle daha sert duyulur. Bez dokusu ağır basan odaklar ise daha yumuşak kalır. Bu fark görüntüleme görünümünü de bir miktar değiştirir.

Fibroadenom Neden Gelişir?

Fibroadenom, en belirgin neden olarak hormon etkisine bağlı biçimde gelişir. Yumurtalıklardan salgılanan hormonlar meme dokusunu sürekli uyarır. Bu uyarıya duyarlı bir bölgede bez ve bağ dokusu birlikte çoğalır. Hormon etkisi tümörün boyutunu döngü boyunca değiştirir. Adetten önceki dönemde kitle bir miktar büyür ve hassaslaşır. Kanamadan sonra eski boyutuna döner. Gebelikte hormon düzeyi yükseldiği için tümör belirgin biçimde genişler.

Emzirme bittikten sonra çoğunlukla geriler. Dışarıdan alınan hormon desteği de benzer bir etki yaratır. Menopozda hormon üretimi azalınca tümör küçülür. Kalıtsal yatkınlığın da bir rol taşıdığı kabul edilir. Ailesinde benzer tümör bulunan kadınlarda sıklık yükselir. Beslenme ve yaşam düzeni tümörün oluşumunu doğrudan belirlemez. Buna karşılık kilo artışı hormon dengesini değiştirir. Tek bir nedenden söz edilemeyeceğini hastalarıma anlatıyorum. Bu bilgi gereksiz suçluluk duygusunu ortadan kaldırır. Sigara kullanımının bu tümörle doğrudan bağlantısı gösterilmemiştir. Buna karşılık sigarayı bırakmanın meme sağlığına katkısı sürer. Doğurganlık tedavisi gören kadınlarda hormon düzeyi yükselir. Bu dönemde var olan odaklar bir miktar genişler. Tedavi bittiğinde boyut çoğunlukla geriler. Ergenlik döneminde meme dokusu ilk kez hormon etkisiyle karşılaşır. Bu dönemde bez ve bağ dokusu hızla gelişir. Gelişimin bir bölgede fazla sürmesi tümör oluşumuna zemin hazırlar. Bu nedenle ilk odaklar çoğunlukla ergenlikten sonra belirir.

Kimlerde Daha Sık Görülür?

Daha çok ergenlik sonrasından otuzlu yaşların ortasına uzanan dönemde görülür. Bu yaş aralığında meme dokusu hormon etkisine en açık durumda bulunur. Genç kadınlarda ele gelen kitlelerin başında bu tümör yer alır. Kırk yaşından sonra yeni odak gelişmesi seyrekleşir. Menopozdan sonra ortaya çıkan yeni kitleler daha dikkatli incelenir. Doğum kontrol hapı kullanan kadınlarda sıklık bir miktar yükselir. Hormon desteği alan kadınlarda da benzer bir eğilim görülür.

Ailesinde benzer tümör bulunan kadınlarda oluşma olasılığı artar. Bağışıklık baskılayıcı ilaç kullanan kişilerde çok sayıda odak gelişebilir. Bu tabloya çoklu tümör adı verilir. Erkeklerde bu tümör görülmez. Erkek memesinde bez dokusu bulunmadığı için zemin oluşmaz. Gebelik döneminde var olan odaklar büyür. Emzirme sırasında süt üreten yapıların da eklendiği tipler tanımlanır. Yaş grubunun dağılımını muayenede hastalarıma açıklıyorum. Bu açıklama beklentiyi gerçekçi bir çizgiye taşır. Yaş grubunun dışında kalan kadınlarda tanı yine de konulabilir. Kırklı yaşlarda saptanan tipik odaklar da bu tanıyı alır. Ancak bu yaşta doku örneği alma eşiği daha aşağıda tutulur. Menopoz sonrasında hormon desteği alan kadınlarda yeni odak görülebilir. Bu bilgiyi öykü sırasında ayrıca soruyorum. Aile öyküsünü de aynı ayrıntıda kaydediyorum. Annede ya da kız kardeşte benzer tümör bulunması sık karşılaşılan bir durumdur. Bu bilgi izlem sıklığını doğrudan değiştirmez. Buna karşılık ailedeki meme kanseri öyküsü planı belirgin biçimde etkiler.

Fibroadenom Hangi Belirtileri Verir?

Fibroadenom, kadınların çoğunda ağrısız bir kitle dışında belirti vermez. Kitle yuvarlak ya da oval biçimde ele gelir. Sınırları parmakla net biçimde izlenir. Parmak altında kolay kayar ve yerinde durmaz. Kıvamı sert değil, esnek olarak duyulur. Üzerindeki deri normal görünümünü korur. Meme başında çekinti ya da akıntı görülmez. Adet öncesinde hafif bir hassasiyet ortaya çıkabilir.

Büyük odaklarda gerginlik ve dolgunluk duygusu gelişir. Çok büyüyen odaklar memede biçim değişikliği yaratır. Bir bölüm kadında kitle hiçbir yakınma vermeden görüntülemede saptanır. Böyle bir durumda bulgu rastlantısal olarak ortaya çıkar. Kendi kendine muayene sırasında fark edilen kitleler de sık karşıma çıkar. Ağrının belirgin olduğu durumlarda başka bir neden araştırılır. Hızlı büyüyen ve sertleşen odaklar ayrıca incelenir. Bulguların hepsini muayene notuna ayrıntılı yazıyorum. Kitlenin memenin hangi bölümünde bulunduğu da kaydedilir. Dış üst bölge en sık yerleşim alanı olarak öne çıkar. Meme başına olan uzaklık ölçülerek yazılır. Bu bilgiler sonraki denetimlerde aynı odağı bulmayı kolaylaştırır. Kadınların bir bölümünde odak koltuk altına yakın yerleşir. Bu yerleşimde kitle koltuk altı lenf beziyle karışabilir. Ayrımı ultrasonografi net biçimde yapar. Yanlış yorumun önüne geçmek için bölgeyi ayrıntılı tarıyorum. Bulguyu her iki tarafta karşılaştırmalı olarak değerlendiriyorum.

Fibroadenomun Türleri Nelerdir?

Fibroadenomun türleri, hücre yapısına ve boyutuna göre ayrılır. Bu ayrım doku incelemesi yapıldığında netleşir. Görüntüleme tek başına türü her zaman göstermez. En sık görülen tip basit yapıda bulunur. İçinde ek değişiklikler taşıyan tip karmaşık olarak adlandırılır. Alışılmadık boyuta ulaşan tip ayrı bir başlık oluşturur. Ergenlik döneminde hızla büyüyen tip de bu gruba katılır.

Süt üreten yapıların eklendiği tip emzirme döneminde tanımlanır. Türler arasındaki fark izlem planını değiştirir. Basit tipte izlem çoğu zaman yeterli olur. Karmaşık tipte aralıklar daha sık tutulur. Büyük odaklarda cerrahi seçenek öne çıkar. Türün adını patoloji raporundan okuyorum. Aşağıdaki üç başlıkta bu tipleri tek tek açıklıyorum. Tip ayrımının izlem dışında bir karşılığı da bulunur. Kadınlara verilen bilginin doğruluğu bu ayrıma dayanır. Yanlış anlaşılan bir terim gereksiz kaygı doğurur. Bu nedenle rapordaki sözcükleri tek tek çeviriyorum. Anlamı netleşen bir rapor süreci belirgin biçimde kolaylaştırır.

Basit Fibroadenom

Basit fibroadenom, bu grubun en sık görülen üyesi olarak karşımıza çıkar. Doku incelemesinde eşit dağılımlı bir yapı gösterir. İçinde kist, kireçlenme ya da bez artışı bulunmaz. Görüntülemede sınırları düzgün ve iç yapısı eşit görünür. Ultrasonografide eni boyundan geniş duran bir kitle olarak izlenir. Bu tipte kanser gelişme olasılığı genel toplumdan farklı seyretmez.

İzlem kadınların çoğunda yeterli bir yol olarak seçilir. Boyutu değişmeyen odaklarda aralık zamanla genişletilir. Yakınma vermeyen odaklar yıllarca yerinde bırakılır. Büyüyen odaklarda plan yeniden değerlendirilir. Kadınların bir bölümü kitlenin varlığından rahatsız olur. Böyle bir durumda çıkarma seçeneği de konuşulur. Kararı yakınmanın ağırlığıyla birlikte veriyorum. Basit tipte doku örneği her zaman gerekmez. Görüntüleme tipik görünüm veriyorsa izlem seçilir. Boyutu küçük odaklar ikinci yıldan sonra yılda bir izlenir. Kadınların çoğunda odak yaşam boyunca sorun çıkarmaz. Bu tabloyu muayenede açıkça paylaşıyorum.

Karmaşık Yapılı Fibroadenom

Karmaşık yapılı fibroadenom, içinde kist, kireçlenme ya da bez artışı bulunan alt grubu tanımlar. Bu değişiklikler yalnız doku incelemesinde görülür. Görüntüleme bu tipi çoğu zaman basit tipten ayıramaz. Tanı kalın iğneyle alınan örnekle konulur. Bu tipte kanser gelişme olasılığı bir miktar yükselir. Artış sınırlı kalır, ancak izlem planını etkiler.

Bu kadınlarda görüntüleme aralıkları daha sık tutulur. Ailesinde meme kanseri bulunan kadınlarda plan ayrıca sıkılaştırılır. Bir bölüm hastada kitlenin çıkarılması gündeme gelir. Karar, yaş ve aile öyküsüyle birlikte verilir. Rapordaki karmaşık sözcüğünün kanser anlamına gelmediğini anlatıyorum. Bu açıklama gereksiz kaygıyı belirgin biçimde azaltır. İzlem takvimini yazılı olarak veriyorum. Karmaşık tipte görüntüleme ile doku sonucu birlikte okunur. İki bilgi uyuşmuyorsa örnek yeniden alınır. Aile öyküsü belirginse cerrahi seçenek öne çıkar. Bu grupta yaşam düzeni önerileri de plana katılır. Kilo dengesi ve sigaranın bırakılması ayrıca vurgulanır.

Dev ve Gençlik Çağı Fibroadenomu

Gençlik çağı fibroadenomu, ergenlik döneminde hızla büyüyen ve alışılmadık boyuta ulaşan tipi anlatır. Bu tip birkaç ay içinde belirgin boyut kazanır. Memede asimetri ve gerginlik yaratır. Deride gerilme ve damar belirginleşmesi görülebilir. Hızlı büyüme hastayı ve ailesini haklı olarak kaygılandırır. Buna karşılık tümör iyi huylu yapısını korur.

Ayırıcı tanıda yaprak biçiminde büyüyen tümör akla gelir. İki tablonun ayrımı doku incelemesiyle yapılır. Büyük odaklarda cerrahi çıkarma öne çıkar. Genç hastalarda bez dokusunun korunmasına özen gösterilir. Meme gelişimini bozmayan bir yol seçilir. Çıkarılan doku her zaman incelemeye gönderilir. Bu tipte izlem tek başına yeterli sayılmaz. Ergenlik döneminde memede görülen belirgin asimetri kaygı doğurur. Aileyle birlikte konuşarak süreci açıklıyorum. Genç hastalarda ruhsal etkiyi de göz önünde tutuyorum. Çıkarma kararı verilmeden önce ikinci bir görüntüleme istenir. Karar aceleye getirilmeden verilir.

Tanı Hangi Yöntemlerle Konulur?

Tanı, elle muayene ve görüntüleme yöntemleriyle konulur. Muayenede kitlenin kıvamı, sınırı ve hareketliliği değerlendirilir. Genç kadınlarda ilk görüntüleme olarak ultrasonografi seçilir. Bu yöntem kitlenin sıvı mı katı mı olduğunu ayırır. Sınırları düzgün ve eni boyundan geniş görünüm tanıyı destekler. Kırk yaşından sonra mamografi plana eklenir. Mamografide sınırları keskin, çevresinde ince halka bulunan bir odak görülür. Menopoz sonrasında içinde iri kireçlenmeler saptanır.

Görüntüleme bulguları ortak bir derecelendirme düzeni içinde bildirilir. Tipik görünümlü odaklarda izlem yeterli olur. Kuşkulu görünümde kalın iğneyle doku örneği alınır. Örnek hem tanıyı hem alt tipi ortaya koyar. Hızlı büyüyen odaklarda örnek alma kararı öne alınır. Elle bulunamayan odaklarda görüntüleme eşliğinde çalışılır. Manyetik rezonans görüntülemesi yalnız seçilmiş kadınlarda istenir. Tanı sürecini her hastada aynı sırayla yürütüyorum. Görüntüleme sırasında koltuk altı da taranır. Lenf bezlerinin doğal görünümde olması tanıyı destekler. Kuşkulu bez saptanırsa değerlendirme genişletilir. Tanı netleştikten sonra sonucu hastamla birlikte okuyorum. Sürecin her adımını önceden anlatmayı alışkanlık haline getirdim.

Fibroadenom Kansere Dönüşür mü?

Fibroadenom, kansere dönüşen bir tümör olarak kabul edilmez. Hücreler bulunduğu sınırın dışına çıkmaz. Uzak organlara yayılma davranışı göstermez. Bu nedenle tanı konulan kadınların çoğu rahatlıkla izlenir. Buna karşılık karmaşık yapılı tipte olasılık bir miktar yükselir. Çok sayıda odak bulunan kadınlarda da izlem daha yakın tutulur. Ailesinde meme kanseri bulunan kadınlarda plan ayrıca düzenlenir.

Tümörün içinde ayrı bir odak gelişmesi seyrek olarak bildirilir. Bu olasılık tanı sırasında doku incelemesiyle araştırılır. Yaprak biçiminde büyüyen tümörle karışması ise daha önemli bir başlık oluşturur. Bu tümör hızlı büyür ve cerrahi çıkarma gerektirir. Ayrımı ancak doku incelemesi kesinleştirir. Hızla büyüyen odaklarda bu nedenle örnek alınır. Tanı konulduktan sonra kaygının azaldığını görüyorum. Yine de izlem takvimine uyulmasını istiyorum. Tanının kansere dönüşmeme özelliği izlemi gereksiz kılmaz. İzlemin amacı yeni gelişen bir bulguyu yakalamak olarak özetlenir. Meme dokusu yaşam boyunca değişmeyi sürdürür. Bugün tipik görünen bir odak yıllar sonra farklılaşabilir. Bu nedenle takvimi bir güvence olarak görüyorum.

Gebelik ve Emzirme Döneminde Ne Olur?

Gebelik ve emzirme döneminde fibroadenomlar hormon etkisiyle büyüyebilir. Var olan odaklar bu dönemde belirgin biçimde genişler. Meme dokusu da yoğunlaştığı için muayene güçleşir. Bu dönemde ilk görüntüleme yöntemi olarak ultrasonografi seçilir. Işın içermediği için gebelikte güvenle uygulanır. Hızla büyüyen odaklarda doku örneği gebelik sırasında da alınabilir. Örnek alma işlemi emzirmeyi engellemez.

Süt üreten yapıların eklendiği tip bu dönemde tanımlanır. Bu tip emzirme bittikten sonra çoğunlukla geriler. Büyüyen odaklar süt akışını bir miktar güçleştirebilir. Kanal tıkanması ve iltihabi tablo bu zeminde gelişebilir. Emzirme döneminde ortaya çıkan sertliği ayrıca değerlendiriyorum. Cerrahi kararı kadınların çoğunda emzirme sonrasına bırakılır. Hızlı büyüyen odaklarda ise karar öne alınır. Planı gebelik haftasına göre düzenliyorum. Gebelik öncesinde saptanan odakların ölçüsü kayda geçirilir. Bu kayıt gebelikteki değişimi yorumlamayı kolaylaştırır. Emzirme bittikten birkaç ay sonra ölçüm yinelenir. Gerilemeyen odaklar yeniden değerlendirilir. Gebelik planlayan kadınlara bu sırayı önceden anlatıyorum.

İzlem ve Tedavi Kararı Nasıl Verilir?

İzlem ile tedavi arasındaki karar, kitlenin görünümü ve davranışına göre verilir. Tipik görünümlü, küçük ve yakınma vermeyen odaklarda izlem seçilir. Düzenli izlem ilk yıllarda altı aylık aralıklarla yürütülür. Değişiklik görülmeyen odaklarda aralık yıllığa çevrilir. Ölçümün aynı yöntemle yapılması karşılaştırmayı güvenilir kılar. Boyutta belirgin artış saptanırsa plan değişir. Sınırlarda düzensizlik belirmesi aynı biçimde karar doğurur.

Otuz beş yaşından sonra saptanan yeni odaklarda çıkarma daha sık gündeme gelir. Yakınma veren ve biçim bozukluğu yaratan odaklar da çıkarılır. Cerrahi dışında iğneyle çıkarma ve dondurma yöntemleri de kullanılır. Hangi seçeneğin uygun olduğunu kitlenin boyutu ve yeri belirler. Ameliyat kararının hangi ölçütlere dayandığını fibroadenom ameliyatı gerekir mi sayfasında anlattım. Kesi açılmadan uygulanan seçeneği vakum destekli eksizyon sayfasında ele aldım. Dondurarak uygulanan yöntemi ise kriyoablasyon sayfasında anlattım. Kararı her zaman hastamla birlikte veriyorum. Seçeneklerin tümünü anlatmadan işlem planlamıyorum. Karar verilirken kadının kaygı düzeyi de göz önünde bulundurulur. Kitlenin varlığından sürekli rahatsız olan kadınlarda çıkarma gündeme gelir. Tersine, yakınma vermeyen odaklarda beklemek güvenle sürdürülür. İki seçeneğin de kendi gerekçesi bulunur. Bu gerekçeleri açık biçimde paylaşıyorum. Seçilen yolun sonucunu da birlikte gözden geçiriyorum. İzlem yolu seçilmişse her denetimde karar yenilenir. Girişim yolu seçilmişse doku sonucu ayrıca okunur. Hangi yol seçilirse seçilsin izlem tümüyle sona ermez.