EKG ve Akciğer Grafisi

Elektrokardiyografi, günlük dilde kalp filmi olarak anılan ve kalbin elektriksel etkinliğini kâğıda aktaran bir incelemedir. Akciğer görüntüsü ise göğüs boşluğundaki yapıları tek bakışta ortaya koyar. Genel cerrahi uygulamamda bu iki incelemeyi ameliyat hazırlığının temel basamağı olarak istiyorum. Hastalarım çoğu zaman bu tetkiklerin neden gerekli olduğunu merak eder. Bu sayfada incelemelerin neyi gösterdiğini, hangi hastalarda zorunlu olduğunu ve sonuçların nasıl yorumlandığını anlatıyorum.

Kalp Filmi Neyi Kaydeder?

Kalp filmi, kalp kasının çalışması sırasında oluşan elektriksel etkinliği kaydeder. Kalbin kasılması, kendi içindeki uyarı düzeninden çıkan elektrik dalgalarıyla başlar. Bu dalgalar kalp kasında düzenli bir sıra izler. Vücut yüzeyine yerleştirilen elektrotlar bu dalgaları algılar. Cihaz, yakalanan dalgaları eğri çizgiler biçiminde çizer. Çizginin yüksekliği ve süresi kalbin durumu hakkında bilgi verir. Kayıt sırasında kalbin farklı yüzleri ayrı ayrı izlenir. Böylece sorunun hangi bölgede olduğu anlaşılır.

İşlem ağrı vermez ve kısa sürede tamamlanır. Elektrotların yapıştığı bölgelerin temiz ve kuru olması istenir. Kayıt sırasında hareketsiz kalmak gerekir. Titreme ve konuşma kayıtta bozulmaya yol açar. Soğuk bir ortamda kas titremesi çizgiyi bozar. Bu nedenle oda ısısının uygun olması sağlanır. Kayıt tek başına kalbin pompa gücünü göstermez.

Pompa gücünü değerlendirmek için ses dalgalarıyla yapılan inceleme kullanılır. Kalp filmi, yalnızca o anki elektriksel durumu yansıtır. Yakınma yokken çekilen kayıt olağan görünebilir. Bu nedenle yakınma sırasında alınan kayıt daha değerli olur. Bazı hastalarda uzun süreli kayıt cihazı takılır. Bu cihaz gün boyunca sürekli kayıt alır. Hangi yöntemin uygun olduğuna kalp hastalıkları uzmanı karar verir. Kayıt kâğıdının saklanması sonraki değerlendirmeleri kolaylaştırır. Eski kayıtla karşılaştırma yeni bir bulguyu hemen ortaya çıkarır. Bu nedenle hastalarımdan belgelerini yanlarında getirmelerini istiyorum.

Akciğer Grafisi Nasıl Çekilir?

Akciğer grafisi, göğüs bölgesinden geçirilen ışınlarla elde edilen bir görüntüdür. Çekim sırasında hasta cihazın önünde ayakta durur. Göğüs, görüntü alıcısına yaslanır. Kollar yanlara açılır ve omuzlar öne doğru döndürülür. Bu duruş, kürek kemiklerinin akciğer alanından uzaklaşmasını sağlar. Görevli, derin nefes alıp tutmanızı ister. Nefes tutulduğunda akciğerler genişler ve görüntü netleşir. Çekim çok kısa sürer.

Yatağa bağımlı hastalarda görüntü yatar durumda alınır. Yatarak çekilen görüntüde kalp olduğundan büyük görünür. Bu ayrıntı yorumda göz önünde tutulur. Çekimden önce boyundaki ve göğüsteki takılar çıkarılır. Metal düğmeli giysiler de görüntüde gölge oluşturur. Gebelik olasılığı bulunan kişiler bu durumu görevliye bildirmelidir. Gerekli durumlarda koruyucu önlük kullanılır.

Görüntüde kalbin büyüklüğü ve biçimi değerlendirilir. Akciğer dokusunun havalanması incelenir. Zatürre, sıvı birikimi ve kitleler bu incelemede görülebilir. Diyafram kaslarının konumu da not edilir. Kaburgalar ve omurga aynı görüntüde değerlendirilir. Boyun bölgesine uzanan yapılar da kısmen izlenir. Bu geniş kapsam, incelemenin neden bu kadar sık istendiğini açıklar. Görüntü, tek bir çekimle pek çok yapı hakkında bilgi sunar. Bu nedenle ilk basamak inceleme olarak yerini korur. Ayrıntı gerektiren durumlarda ise ileri yöntemlere geçilir.

Bu İncelemeler Ameliyat Öncesinde Neden İstenir?

İncelemeler, ameliyat sırasında karşılaşılabilecek kalp ve akciğer sorunlarını önceden görmek için istenir. Anestezi, solunum ve dolaşım sistemini doğrudan etkileyen bir uygulamadır. Uyutma sırasında solunum cihaz desteğiyle sürdürülür. Kalbin ritmi ve kan basıncı bu dönemde dalgalanır. Var olan bir sorun bu koşullarda belirginleşir. Anestezi güvenliği, bu nedenle önceden yapılan değerlendirmeye dayanır. Kalp filminde saptanan bir bozukluk ileri incelemeye yol açar. Geçirilmiş ve fark edilmemiş bir kalp olayı bu kayıtla ortaya çıkabilir.

Ritim bozuklukları ameliyat sırasında sorun doğurabilir. Akciğer filminde görülen bir enfeksiyon girişimin ertelenmesini gerektirir. Akciğerde sıvı birikimi kalp yetersizliğini düşündürür. Süregen akciğer hastalığı olan kişilerde solunum desteği planı değişir. Sigara kullanan hastalarda akciğer görüntüsü ayrı bir önem taşır. Kanser nedeniyle ameliyat planlanan hastalarda akciğere yayılım araştırılır. İncelemeler ayrıca ameliyat sonrası için karşılaştırma noktası oluşturur.

Sonradan alınan görüntüler bu kayıtla yan yana konur. Böylece yeni gelişen bir sorun kolayca ayırt edilir. Her iki inceleme de hızlı ve kolay uygulanır. Verdikleri bilgi ise hazırlık açısından oldukça değerli olur. Bu nedenle listeye erken eklenmelerini istiyorum. Hazırlığın diğer başlıklarını ameliyat öncesi istenen tahliller sayfasında topladım. İncelemeleri birlikte değerlendirmek daha bütünlüklü bir tablo verir.

Hangi Hastalarda Mutlaka Yapılır?

Hastalarda bu incelemelerin mutlaka yapılması gereken durumlar bellidir. İleri yaştaki kişilerde kayıt ve görüntü düzenli olarak alınır. Kalp hastalığı öyküsü bulunanlarda inceleme zorunlu olur. Yüksek tansiyon tedavisi görenlerde de aynı yol izlenir. Şeker hastalığı bulunanlarda kalp sorunları sessiz seyredebilir. Bu nedenle bu hastalarda kayıt özellikle değerli olur. Göğüs ağrısı ya da çarpıntı yakınması olanlarda inceleme gecikmeden yapılır. Nefes darlığı tanımlayan kişilerde akciğer görüntüsü alınır.

Sigara kullanan hastalarda görüntü istenir. Süregen akciğer hastalığı olanlarda inceleme yinelenir. Uzun süren öksürük yakınmasında görüntü çekilir. Ateşli bir hastalık geçiren kişilerde akciğer denetlenir. Kanser tanısı bulunan hastalarda inceleme izlem planına girer. Genel anestezi altında yapılacak tüm büyük ameliyatlarda hazırlık kapsamına alınır. Karın içi girişimlerde solunum yükü arttığından değerlendirme genişletilir.

Boyun bölgesine yönelik ameliyatlarda soluk borusunun durumu incelenir. Guatr hastalarında bu ayrıntı ayrı bir önem taşır. Genç ve yakınması olmayan kişilerde inceleme her zaman gerekmez. Küçük girişimlerde hazırlık kısa tutulur. Gereksiz çekimden kaçınmayı önemsiyorum. Kararı hastanın öyküsü ve muayenesi belirler. Bu yaklaşımın gereksiz ışın alımını azalttığını görüyorum.

Ritim ve İleti Bozuklukları Nasıl Görülür?

Ritim ve ileti bozuklukları, kayıttaki dalgaların düzeninde bozulma olarak görülür. Sağlıklı bir kayıtta dalgalar eşit aralıklarla yinelenir. Aralıkların düzensizleşmesi ritim bozukluğunu düşündürür. Kalbin çok hızlı ya da çok yavaş atması da kayıtta belirir. Kulakçıklardan kaynaklanan düzensiz ritim en sık karşılaştığım bozukluk olarak öne çıkar. Bu durumda kalp içinde pıhtı oluşma riski artar. Bu nedenle bu hastalarda kan sulandırıcı ilaç grubu kullanılır. İlaç düzenine yalnızca hekim karar verir.

Ameliyat öncesinde bu hastalarda ayrı bir plan kurulur. İleti bozukluklarında uyarı, kalp kası içinde gecikmeli yayılır. Gecikme kayıtta uzamış bölümler olarak görünür. Bazı ileti bozuklukları hiçbir yakınma vermez. Bazıları ise baş dönmesi ve bayılmaya yol açar. Kalp pili takılı hastalarda kayıt farklı bir görünüm alır. Bu hastalarda ameliyat öncesinde cihaz ayarları denetlenir.

Kayıt ayrıca kalp kasının beslenmesi hakkında da bilgi verir. Beslenmenin bozulduğu bölgelerde dalga biçimi değişir. Geçirilmiş bir kalp olayı kayıtta kalıcı iz bırakır. Kandaki tuz dengesizlikleri de kayıt üzerinde etkili olur. Bazı ilaçlar dalgaların süresini uzatır. Bu nedenle kullanılan ilaçların bildirilmesi gerekir. Bulguların yorumunu kalp hastalıkları uzmanıyla birlikte değerlendiriyorum.

Akciğer Filminde Neler Dikkat Çeker?

Akciğer filminde ilk dikkat çeken bulgu, akciğer dokusunun havalanmasındaki değişikliklerdir. Havalanması azalan bölgeler görüntüde beyaza yakın görünür. Zatürre bu şekilde kendini belli eder. Akciğer zarları arasında sıvı toplanması da aynı biçimde görülür. Sıvı, görüntünün alt bölümlerinde düz bir sınır oluşturur. Kalp gölgesinin büyümesi kalp yetersizliğini düşündürür. Akciğer damarlarının belirginleşmesi de aynı yönde bilgi verir. Havanın akciğer zarları arasına kaçması ayrı bir acil durum oluşturur.

Süregen akciğer hastalığında akciğerler aşırı havalanmış görünür. Diyafram kasları bu hastalarda düzleşir. Görüntüde saptanan yuvarlak gölgeler ileri inceleme gerektirir. Bu gölgelerin bir bölümü iyi huylu çıkar. Yine de hiçbiri incelenmeden bırakılmaz. Eski görüntülerle karşılaştırma bu aşamada çok işe yarar. Yıllardır değişmeyen bir gölge daha sakin ele alınır.

Yeni ortaya çıkan bir gölge hızla araştırılır. Kaburgalarda kırık ya da erime de görüntüde fark edilir. Omurganın eğriliği solunum kapasitesini etkiler. Görüntüde saptanan bir yabancı cisim de bildirilir. Ameliyat sonrasında takılan borular bu görüntüyle denetlenir. Görüntüyü radyoloji uzmanı ayrıntılı biçimde raporlar. Raporu hastanın bulgularıyla birlikte okuyorum.

Beklenmedik Bir Bulgu Saptanırsa Ne Yapılır?

Beklenmedik bir bulgu saptandığında ilk adım, incelemenin yinelenmesi olur. Teknik bir aksaklık görüntüyü bozmuş olabilir. Kayıt sırasında hareket etmek çizgileri bozar. Elektrotların yanlış yerleştirilmesi yanıltıcı sonuç doğurur. Görüntüde giysi ya da takı gölgesi kitle gibi görünebilir. Tekrar edilen inceleme aynı bulguyu veriyorsa durum gerçek kabul edilir. Bu aşamada ilgili uzmanlık alanından görüş alınır. Kalp bulgularında kalp hastalıkları uzmanı değerlendirme yapar.

Gerekirse ses dalgalarıyla kalp incelemesi istenir. Efor sırasında alınan kayıtlar da gündeme gelebilir. Akciğer bulgularında göğüs hastalıkları uzmanından görüş alınır. Katmanlı görüntüleme bu aşamada yol gösterir. Solunum işlev ölçümleri de istenebilir. Bulgu enfeksiyon düşündürüyorsa tedavi başlanır. Planlı ameliyat bu süre boyunca ertelenir.

Kalp kaynaklı bir sorunda tedavi düzenlenir. Ameliyat, durum kararlı duruma geldikten sonra planlanır. Acil girişim gerekiyorsa koşullar yeniden tasarlanır. Anestezi türü ve izlem yoğunluğu bu duruma göre belirlenir. Hastaya erteleme gerekçesini ayrıntılı biçimde anlatıyorum. Beklemenin bir kayıp değil, hazırlık olduğunu vurguluyorum. Bu açıklamanın kaygıyı belirgin biçimde azalttığını görüyorum.

Guatr Hastalarında Akciğer Filmi Ne Gösterir?

Guatr hastalarında akciğer filmi, büyümüş tiroit bezinin göğüs boşluğuna uzanıp uzanmadığını gösterir. Tiroit bezi boynun ön bölümünde yer alır. Bez büyüdüğünde aşağı doğru, göğüs kafesinin içine doğru ilerleyebilir. Bu duruma göğüs içine uzanan guatr adı verilir. Görüntüde soluk borusunun yana itildiği fark edilebilir. Soluk borusunun daralması da aynı görüntüde değerlendirilir. Daralma, nefes darlığı yakınmasını açıklar. Boyun damarlarının basıya uğraması yüzde dolgunluk yapabilir.

Bu bulguların tamamı ameliyat planını doğrudan etkiler. Göğüs içine uzanan guatrda cerrahi yaklaşım değişebilir. Konuyu göğüs içine uzanan guatr sayfasında ayrıntılı anlattım. Akciğer filmi bu durumda ilk uyarıyı veren inceleme olur. Ayrıntılı değerlendirme için katmanlı görüntüleme istenir. Katmanlı görüntüleme bezin sınırlarını net biçimde ortaya koyar. Soluk borusunun ne ölçüde daraldığı da bu yöntemle ölçülür.

Anestezi ekibi bu bilgiyi solunum yolu planı için kullanır. Daralmış bir soluk borusu uyutma aşamasını zorlaştırabilir. Bu nedenle bilgi önceden paylaşılır. Tiroit ameliyatlarının kapsamını tiroit cerrahisi sayfasında ele aldım. Ameliyat sonrasında da akciğer görüntüsü denetlenir. Solunum yolunda gelişebilecek sorunlar bu şekilde erken yakalanır. İncelemenin bu grupta ayrı bir yeri olduğunu belirtmem gerekir.

İncelemeler Öncesinde Nasıl Hazırlanılır?

İncelemeler öncesinde hazırlık oldukça basit kalır. Her iki inceleme için de aç kalmak gerekmez. Su içmek ve ilaçları olağan biçimde almak sorun doğurmaz. İlaç düzeninde değişiklik yalnızca hekim önerisiyle yapılır. Kayıt öncesinde göğüs ve bilek bölgesinin açılması istenir. Bu bölgelerdeki krem ve losyon elektrotların tutmasını zorlaştırır. Çekim öncesinde takılar çıkarılır. Metal düğmeli giysiler de değiştirilir.

Görüntü öncesinde boyundaki zincir mutlaka çıkarılır. Gebelik olasılığı görevliye bildirilir. Kayıt sırasında sakin ve hareketsiz kalmak gerekir. Konuşmak ve gülmek kayıtta bozulma doğurur. Üşüme kas titremesine yol açar. Bu nedenle ortam ısısına dikkat edilir. Görüntü çekimi sırasında derin nefes alıp tutulması istenir.

Nefesin tutulamadığı durumlarda görüntü bulanıklaşır. Solunum sıkıntısı olan hastalarda çekim oturur durumda yapılabilir. Önceki kayıt ve görüntülerin getirilmesi yorumu kolaylaştırır. Karşılaştırma, yeni bir bulgunun ayırt edilmesini sağlar. Kullanılan ilaçların listesi de yanınızda bulunmalıdır. Kalp pili ya da benzeri bir cihaz varsa bildirilmesi gerekir. Bu küçük hazırlıkların incelemeyi hızlandırdığını görüyorum.

Çekimler Zararlı Işın İçerir mi?

Çekimlerin zararlı ışın içerip içermediği, hastalarımın en sık sorduğu başlıklardan biridir. Kalp filmi hiçbir ışın içermez. Bu kayıtta yalnızca vücudun kendi elektriksel etkinliği okunur. Cihaz vücuda elektrik vermez. Akciğer görüntüsü ise ışın kullanılarak elde edilir. Alınan ışın miktarı oldukça düşük düzeyde kalır. Doğada da sürekli olarak ışına maruz kalındığını belirtmem gerekir. Tek bir göğüs görüntüsünün taşıdığı yük bu nedenle sınırlı olur.

Yine de gereksiz çekimden kaçınılması gerekir. Her çekim için geçerli bir gerekçe aranır. Gebelerde çekim zorunlu olmadıkça yapılmaz. Zorunlu durumlarda karın bölgesi koruyucu önlükle kapatılır. Çocuklarda ışın miktarı ayrıca azaltılır. Tekrarlayan çekimlerde önceki görüntülerin bulunması yeni çekimi gereksiz kılabilir. Bu nedenle eski görüntüleri saklamanızı öneriyorum.

Katmanlı görüntüleme daha yüksek ışın içerir. Bu yöntem yalnızca gerektiğinde istenir. Ses dalgalarıyla yapılan incelemeler ışın içermez. Manyetik görüntüleme de ışın kullanmaz. Yöntem seçimini sorunun türüne göre yapıyorum. Hastaya seçimin gerekçesini açıklamayı önemsiyorum. Bilgilendirilen hastanın süreci daha rahat karşıladığını görüyorum.

Bu İncelemeler Tek Başına Tanı Koydurur mu?

İncelemeler tek başına tanı koydurmaz. Her iki yöntem de sınırlı bir pencereden bakar. Kalp filmi yalnızca o anki elektriksel durumu yansıtır. Yakınma yokken alınan kayıt olağan görünebilir. Kalp damarlarındaki daralma kayıtta görülmeyebilir. Bu nedenle göğüs ağrısı tanımlayan hastada ileri inceleme istenir. Akciğer görüntüsü de iki boyutlu bir gölge sunar. Üst üste binen yapılar küçük değişiklikleri gizler.

Kalbin arkasında kalan bölgeler yeterince görülmez. Bu nedenle kuşku sürerse katmanlı görüntüleme yapılır. Sonuçlar hastanın yakınmalarıyla birlikte okunur. Muayene bulguları da değerlendirmenin parçasını oluşturur. Nefes seslerinin dinlenmesi görüntüyü tamamlar. Kan değerleri de aynı tabloya katılır. Olağan çıkan bir inceleme hastalığı tümüyle dışlamaz.

Bozuk çıkan bir inceleme de tek başına tanı anlamına gelmez. Bu nedenle sonuçları bütün olarak değerlendiriyorum. Hastalarıma tek bir satıra takılmamalarını söylüyorum. Önceki kayıtlarla karşılaştırma yorumu güçlendirir. Değişimin yönü tek bir ölçümden daha anlamlı bilgi verir. Gerekirse inceleme belirli bir süre sonra yinelenir. Aceleci yorumun gereksiz kaygı doğurduğunu görüyorum.

Ameliyat Sonrasında Bu Tetkikler Yinelenir mi?

Ameliyat sonrasında bu tetkikler, hastanın durumuna göre yinelenir. Küçük girişimlerden sonra çoğu zaman gerek kalmaz. Büyük ameliyatlardan sonra akciğer görüntüsü sık istenir. Solunum sıkıntısı gelişen hastalarda çekim hemen yapılır. Ateş yükselmesi akciğer enfeksiyonunu düşündürür. Bu durumda görüntü tanıya yardımcı olur. Akciğer zarları arasında sıvı toplanması da bu yolla saptanır. Uzun süre yatan hastalarda akciğerin bazı bölümleri sönebilir.

Erken hareket ve solunum egzersizleri bu sorunu önler. Göğüs bölgesine boru yerleştirilen hastalarda görüntü düzenli alınır. Borunun konumu bu şekilde denetlenir. Kalp filmi, çarpıntı ve göğüs ağrısı gelişen hastalarda yinelenir. Tansiyon dalgalanmalarında da kayıt alınır. Kan tuz dengesi bozulduğunda kayıt değişiklik gösterebilir. Bu nedenle kan değerleriyle birlikte değerlendirilir.

Ameliyat öncesi kayıtla karşılaştırma bu aşamada yol gösterir. Başlangıç kaydını bilmeden yorum yapmak zorlaşır. Bu nedenle ameliyat öncesi belgeleri özenle saklıyorum. Taburculuk öncesinde gerekirse inceleme yinelenir. Evde gelişebilecek uyarıcı bulguları hastaya yazılı olarak veriyorum. Nefes darlığı ve göğüs ağrısında gecikmeden başvurulması istenir. Bu düzenin sorunları erken yakaladığını görüyorum.