Apandisit

Apandisit, kalın bağırsağın başlangıcına bağlı olan küçük uzantının iltihaplanmasıyla ortaya çıkan bir hastalıktır. Acil koşullarda en sık karşılaştığım karın içi tablolardan birini oluşturur. Hastalık çoğu kişide saatler içinde ilerler ve hızlı karar gerektirir. Yakınmaların başlangıçta silik olması başvurunun gecikmesine yol açar. Bu sayfada tablonun nasıl geliştiğini, belirtilerin hangi sırayla ilerlediğini ve tanının nasıl konulduğunu anlatıyorum.

Apandisit Nasıl Başlar?

Apandisit, kalın bağırsağa bağlı uzantının ağzının tıkanmasıyla başlar. Bu uzantı, kalın bağırsağın sağ alt bölümünden çıkan parmak büyüklüğünde bir yapıdır. İçi dar bir kanal biçimindedir ve tek bir ağızla bağırsağa açılır. Ağız tıkandığında kanalın içindeki salgı dışarı boşalamaz. Biriken salgı uzantının içinde basınç yaratır. Artan basınç duvardaki küçük damarları sıkıştırır. Sıkışan damarlar dokuya giden kanı azaltır. Kanlanması azalan duvar savunmasını yitirir. Bağırsak içindeki bakteriler bu duvara kolayca yerleşir.

Yerleşen bakteriler iltihabi süreci başlatır. İltihap önce uzantının kendi duvarını tutar. Duvar kalınlaşır ve dıştan bakıldığında şişkin bir görünüm alır. Basınç artmayı sürdürürse duvarın bir bölümü ölür. Ölen doku delinerek içeriği karın boşluğuna bırakır. Tıkanmanın nedeni çoğu zaman sertleşmiş dışkı parçasıdır. Uzantının duvarındaki bağışıklık dokusunun şişmesi de aynı sonucu doğurur. Bağırsak parazitleri ve yabancı cisimler seyrek görülen nedenler arasında yer alır. İleri yaşta bir tümörün ağzı tıkaması da akla gelir. Uzantının karın içindeki konumu kişiden kişiye değişiklik gösterir. Kimi kişide kalın bağırsağın arkasına doğru uzanır. Kimi kişide leğen kemiğinin içine doğru sarkar. Bu konum farkı bulguların yerini doğrudan etkiler. Uzantının ne kadar uzun olduğu da kişiden kişiye değişir. Bu yapısal farklılıklar hastalığın seyrini biçimlendirir. Sürecin her aşamasının hızlı ilerlediğini hastalarıma anlatıyorum. İltihaplanan uzantının nasıl çıkarıldığını apandisit ameliyatı sayfasında ayrıntılı biçimde ele aldım.

Apandisit Belirtileri Hangi Sırayla Ortaya Çıkar?

Apandisit belirtileri, çoğu hastada belirli bir sıra izleyerek ortaya çıkar. İlk yakınma göbek çevresinde duyulan belirsiz bir ağrıdır. Bu ağrı başlangıçta hafiftir ve yerini tam olarak tarif etmek güçleşir. Birkaç saat içinde iştah kaybı tabloya eklenir. İştahsızlık hastaların çoğunda ilk dikkat çeken değişikliktir. Ardından bulantı gelişir ve kusma görülebilir. Ağrı zamanla göbek çevresinden aşağı ve sağa doğru kayar. Sağ alt karın bölgesine yerleşen ağrı daha keskin bir nitelik kazanır.

Bu aşamada ağrının yeri parmakla gösterilebilir hale gelir. Hareket etmek, öksürmek ve yürümek ağrıyı belirgin biçimde artırır. Hastalar çoğu zaman sağ bacağını karnına çekerek yatar. Vücut ısısı hafif düzeyde yükselir. Kabızlık ya da ishal tabloya eşlik edebilir. Halsizlik ve isteksizlik hemen her hastada görülür. Yakınmaların bu sırayla ilerlemesi tanıyı büyük ölçüde kolaylaştırır. Sıranın bozulması hastalığı dışlamak için yeterli olmaz. Belirtilerin başlangıç saatini öğrenmeyi çok önemsiyorum. Yakınmaların hangi hızla arttığını da ayrıca soruyorum. Hızlı ilerleyen tablolarda değerlendirme aralığını kısaltıyorum. Yakınmaların gün içindeki dalgalanmasını da not ediyorum. Bu notlar karar aşamasında bana yol gösterir. Bu bilgi hastalığın hangi aşamada olduğunu gösterir.

Ağrı Neden Yer Değiştirir?

Ağrının yer değiştirmesinin nedeni, iltihabın iki farklı sinir ağını sırayla uyarmasıdır. Uzantının duvarındaki gerilim önce iç organ sinirlerini harekete geçirir. Bu sinirler ağrının yerini tam olarak bildiremez. Beyin uyarıyı göbek çevresine yansıtır. Bu nedenle ilk ağrı orta hatta ve belirsiz olarak duyulur. İltihap uzantının duvarını aşıp dışa ulaştığında tablo değişir. Dış yüzeydeki zar, karın duvarını da döşeyen yapının bir parçasını oluşturur. Bu zarın sinirleri ağrının yerini çok daha kesin biçimde iletir.

Uyarı artık doğrudan uzantının bulunduğu bölgeden gelir. Ağrı böylece sağ alt karına yerleşir ve keskinleşir. Yer değiştirme çoğu hastada birkaç saat içinde tamamlanır. Bu geçiş tanı açısından son derece değerli bir ipucu sayılır. Uzantının konumu kişiden kişiye değişebilir. Kalın bağırsağın arkasına doğru uzanan yapılarda ağrı bele yansır. Leğen kemiği içine sarkan yapılarda ağrı daha aşağıda duyulur. Bu durumda idrar yaparken rahatsızlık hissi ortaya çıkar. Gebelikte büyüyen rahim uzantıyı yukarı doğru iter. Ağrının gece uykudan uyandırması da dikkate değer bir ayrıntıdır. Kişinin ağrıyı tarif ederken kullandığı sözcükler yol gösterici olur. Ağrının yerini bu nedenle her hastada ayrı ayrı değerlendiriyorum.

Bulantı ve Ateş Ne Anlama Gelir?

Bulantı ve ateş, iltihabi sürecin ilerlediğini gösteren bulgular arasında yer alır. Bulantı çoğu hastada ağrının başlamasından sonra ortaya çıkar. Ağrıdan önce başlayan kusma başka bir tabloyu düşündürür. Bu ayrıntı ayırıcı tanıda belirleyici bir rol üstlenir. Kusma genellikle bir ya da iki kez görülür. Sürekli kusma bağırsak tıkanıklığını akla getirir. İştah kaybı bulantıyla birlikte hemen her hastada bulunur. Yemek isteğinin sürmesi tanıyı bir ölçüde zayıflatır.

Vücut ısısındaki yükselme başlangıçta çok hafif kalır. Ateşin belirgin biçimde yükselmesi ilerlemiş bir dönemi işaret eder. Delinme geliştiğinde ateş hızla artar. Titreme ve terleme tabloya eklenir. Nabzın hızlanması genel durumun bozulduğunu gösterir. Ağız kuruluğu ve halsizlik sıvı kaybını yansıtır. Bu bulguların hepsinin aynı anda bulunması gerekmez. Yaşlı hastalarda ateş hiç yükselmeyebilir. Bağışıklığı baskılanmış kişilerde de bulgular silik kalır. Bulguların bir arada bulunması tanıyı belirgin biçimde güçlendirir. Eksik bulgular ise izlem süresinin uzatılmasını gerektirir. Bu nedenle tek bir bulguya dayanarak karar vermiyorum.

Apandisit Kimlerde Daha Ağır Seyreder?

Apandisit, bazı hasta gruplarında daha ağır ve daha hızlı seyreder. İleri yaştaki kişilerde uzantının duvarı incelmiş durumdadır. İnce duvar basınca daha kısa sürede yenik düşer. Bu grupta delinme daha erken gelişir. Bulgular silik kaldığı için başvuru da gecikir. Şeker hastalığı bulunanlarda ağrı algısı azalabilir. Azalan ağrı tablonun fark edilmesini güçleştirir. Bağışıklığı baskılayan ilaç kullananlarda iltihabi yanıt zayıflar.

Zayıf yanıt ateşin ve laboratuvar bulgularının geride kalmasına yol açar. Çok küçük çocuklarda yakınma tarif edilemez. Huzursuzluk ve beslenmeyi reddetme tek ipucu olarak kalır. Gebelikte organların yer değiştirmesi muayeneyi zorlaştırır. Aşırı kilolu kişilerde karın duvarı kalın olduğu için bulgular geç belirir. Böbrek yetmezliği olanlarda tablo daha sessiz ilerler. Karın ameliyatı geçirmiş kişilerde yapışıklıklar bulguları değiştirir. Bu gruplarda değerlendirmeyi çok daha dikkatli yürütüyorum. Şüphe sürdüğünde hastayı gözlem altında tutmayı tercih ediyorum. Gözlem sırasında yakınmaların gidişini saat başı kaydediyorum. Kan değerlerinin belirli aralıklarla yinelenmesi de yol gösterir. Tekrarlanan muayene tek seferlik değerlendirmeden daha güvenilir bilgi verir.

Çocuklarda ve Gebelerde Tablo Nasıl Değişir?

Çocuklarda ve gebelerde tablo, klasik seyirden belirgin biçimde ayrılır. Küçük çocuklar ağrının yerini gösteremez. Ailenin fark ettiği ilk değişiklik huzursuzluk ve oyundan çekilme olur. Karnını tutarak yürüme dikkat çeken bir bulgudur. Kusma çocuklarda daha sık görülür. İshal tabloya eklendiğinde bağırsak iltihabı sanılır. Çocuklarda karın zarı iltihabı daha hızlı yayılır. Bu nedenle değerlendirmenin geciktirilmemesi gerekir.

Gebelikte büyüyen rahim bağırsakları yukarı doğru iter. Uzantı da bu hareketle yer değiştirir. Ağrı bu nedenle sağ üst karında duyulabilir. Gebelikte görülen bulantı tabloyu ayrıca gölgeler. Karın duvarının gerilmesi muayene bulgularını siler. Işın içeren tetkiklerden kaçınıldığı için tanı güçleşir. Ultrasonografi ilk basamakta kullanılır. Sonuç yeterli olmazsa manyetik rezonans görüntülemeden yararlanılır. Gebelikte gecikmenin anne ve bebek için ciddi sakınca yarattığını vurguluyorum. Çocuklarda ailenin gözlemi değerlendirmenin ayrılmaz bir parçasını oluşturur. Beslenme düzenindeki değişikliği ailelerden ayrıntılı olarak dinliyorum. Bu gruplarda kararı kadın doğum hekimiyle birlikte veriyorum.

Apandisit Tanısı Nasıl Konulur?

Apandisit tanısı, öykü, muayene ve tetkiklerin birlikte değerlendirilmesiyle konulur. Değerlendirmeye ağrının ne zaman başladığını sorarak giriyorum. Ağrının yer değiştirip değiştirmediğini ayrıntılı olarak öğreniyorum. İştah, bulantı ve kusma sırasını not ediyorum. Bağırsak alışkanlığındaki değişiklikleri de sorguluyorum. Kadın hastalarda adet düzenini ayrıca öğreniyorum. Muayenede karnın tüm bölgelerini sırayla inceliyorum. Sağ alt karında hassasiyet en değerli bulguyu oluşturur.

Elin ani olarak kaldırılmasıyla artan ağrı karın zarı tutulumunu gösterir. Karın kaslarının istem dışı kasılması ilerlemiş bir dönemi işaret eder. Sol tarafa bastırıldığında sağda ağrı duyulması destekleyici bir bulgudur. Sağ bacağın gerilmesiyle artan ağrı uzantının arkaya yerleştiğini düşündürür. Muayeneyi hasta rahatladıktan sonra yineliyorum. Tekrarlanan muayene tablonun gidişini ortaya koyar. Kasık bölgelerini fıtık açısından denetliyorum. Gerektiğinde makat muayenesi de yapılır. Bulguların bütünü tanıyı büyük ölçüde netleştirir. Gözlem süresince ağızdan besin alınmasını durduruyorum. Damar yolundan sıvı desteği bu dönemde sürdürülür. Şüphe sürerse hastayı gözlem altına alıyorum.

Hangi Tetkikler İstenir?

Tetkikler arasında ilk sırada kan incelemeleri ve ultrasonografi istenir. Kan sayımında savunma hücrelerinin artışı iltihabı yansıtır. İltihap belirteçlerinin yükselmesi tabloyu destekler. Bu değerlerin normal bulunması hastalığı dışlamaz. Erken dönemde laboratuvar bulguları geride kalabilir. İdrar incelemesi idrar yolu hastalıklarını ayırmaya yardımcı olur. Doğurganlık çağındaki kadınlarda gebelik testi yapılır. Ultrasonografi ışın içermediği için öncelikle tercih edilir.

İnceleme sırasında uzantının kalınlaşmış duvarı görüntülenebilir. Çevresindeki sıvı birikimi de saptanır. Bağırsak gazı görüntüyü zaman zaman engeller. Aşırı kilolu kişilerde inceleme yetersiz kalır. Bilgisayarlı tomografi bu durumlarda daha ayrıntılı bilgi verir. Tomografi delinme ve apse gelişimini açık biçimde ortaya koyar. Gebelerde ışın içeren tetkiklerden kaçınılır. Bu grupta manyetik rezonans görüntüleme gündeme gelir. Tetkik sırasını hastanın yaşına ve genel durumuna göre belirliyorum. Tek başına normal bulunan bir tetkik tabloyu dışlamak için yeterli olmaz. Bu ilkeyi hastalarıma sade bir dille açıklıyorum. Tetkiklerin yinelenmesi gerektiğinde nedenini de aktarıyorum. Bilgilendirilen hastanın sürece uyumu belirgin biçimde artar. Sonuçların ne anlama geldiğini günlük dille açıklıyorum. Bu görüşmelerin kaygıyı azalttığını her hastamda gözlüyorum. Sonuçları her zaman muayene bulgularıyla birlikte yorumluyorum.

Apandisit Hangi Hastalıklarla Karıştırılır?

Apandisit, sağ alt karın ağrısı yapan birçok hastalıkla karıştırılır. Bağırsak iltihapları benzer ağrı ve ateş tablosu yaratır. Bu tabloda ishal daha ön planda seyreder. İdrar yolu taşları sırttan kasığa yayılan ağrı verir. Taş ağrısı dalgalar halinde gelir ve hasta yerinde duramaz. İdrarda kan görülmesi taşı düşündürür. Kadınlarda yumurtalık kistleri benzer bir ağrıya yol açar. Kistin patlaması ani başlayan şiddetli ağrı yaratır.

Dış gebelik de aynı bölgede ağrı verebilir. Adet düzeninin sorgulanması bu nedenle önem taşır. İç zarın iltihabı ateş ve akıntıyla seyreder. Sağ tarafta sıkışan bir kasık fıtığı benzer bulgular yaratabilir. Bağırsak duvarındaki küçük ceplerin iltihabı ileri yaşta akla gelir. Safra kesesi iltihabı ağrıyı sağ üst karında yoğunlaştırır. Mide ülserinin delinmesi ani ve şiddetli bir tablo doğurur. Çocuklarda bağırsak lenf bezlerinin şişmesi benzer ağrı verir. Bu tabloların ayrımını öykü, muayene ve görüntülemeyle yapıyorum. Ayırıcı tanı listesinin kişiye göre değiştiğini de belirtiyorum. Yanlış yönlendirilen hastalarda değerli saatler kaybedilir. Bu nedenle ayırıcı tanıya yeterli zaman ayırıyorum. Yaş, cinsiyet ve önceki hastalıklar bu listeyi doğrudan biçimlendirir. Şüphe sürdüğünde gözlem süresini uzatmayı yeğliyorum.

Karın Ağrısında Nelere Dikkat Edilir?

Karın ağrısında dikkat edilmesi gereken ilk nokta ağrının seyridir. Giderek artan ve bir bölgede yoğunlaşan ağrı ciddiye alınmalıdır. Ağrının yer değiştirmesi önemli bir ipucu verir. Hareketle ve öksürmekle artması karın zarının tutulduğunu düşündürür. Karnın sertleşmesi ilerlemiş bir dönemi gösterir. Ateşin yükselmesi tabloyu ağırlaştırır. Kusmanın sürekli hale gelmesi tıkanıklığı akla getirir. Gaz ve dışkı çıkışının kesilmesi gecikmeye izin vermez.

Ağrı kesici alınması bulguları gizleyerek tanıyı geciktirir. Bu nedenle tanı konulmadan ilaç kullanılmasını önermiyorum. Sıcak uygulama iltihabın yayılmasını kolaylaştırır. Bağırsak hareketini artıran ilaçlar da zarar verebilir. Ağızdan bir şey alınmaması olası bir girişim için önem taşır. Yakınmanın başlangıç saati mutlaka not edilmelidir. Kullanılan ilaçların listesi yanınızda bulunmalıdır. Daha önce geçirilen karın ameliyatları bildirilmelidir. Bu bilgilerin eksiksiz aktarılması süreci belirgin biçimde hızlandırır. Başvuru sırasında yakınına eşlik etmesini de öneriyorum. Bilgi aktarımının eksiksiz olması karar aşamasını hızlandırır. Daha önce çekilen görüntülerin getirilmesi de süreci kısaltır. Bu ayrıntılar değerlendirmeyi belirgin biçimde kolaylaştırır. Hastalarıma bu ayrıntıları önceden anlatmayı yararlı buluyorum.

Apandisit Tedavisi Nasıl Planlanır?

Apandisit tedavisi, tablonun hangi aşamada olduğuna göre planlanır. İltihaplı uzantının çıkarılması kabul görmüş temel yaklaşımdır. Girişim kararı verildikten sonra hazırlık kısa sürede tamamlanır. Damar yolu açılarak sıvı desteği başlanır. Koruyucu antibiyotik uygulanır. Ağızdan besin alımı durdurulur. Kan tetkikleri ve gerekli değerlendirmeler hızla yapılır. Hazırlık aşamasında dikkat edilecekleri ameliyat öncesi dikkat edilecekler sayfasında topladım.

Seçilmiş bazı hastalarda önce ilaç tedavisi denenebilir. Bu yaklaşım iltihabın sınırlı kaldığı olgularda gündeme gelir. İlaçla gerileyen tablolarda yakınmaların yineleme olasılığı sürer. Delinme ve apse geliştiğinde plan değişir. Sınırlanmış apselerde önce boşaltma yapılır. İltihap geriledikten sonra kalıcı çözüm değerlendirilir. Yaygın karın zarı iltihabında gecikmeye yer kalmaz. Genel durumu bozuk hastalarda önce sıvı ve destek tedavisi düzenlenir. Kararı hastanın yaşı ve eşlik eden hastalıklarıyla birlikte veriyorum. Hangi seçeneğin neden öne çıktığını sade bir dille açıklıyorum. Soruların yanıtlanması kaygıyı belirgin biçimde azaltır. Beklenen iyileşme sürecini de önceden aktarıyorum. Girişimden sonraki günlerde nelere dikkat edilmesi gerektiğini ameliyat sonrası bakım ve tedavi başlıkları sayfasında topladım. Böylece hastam neyle karşılaşacağını bilerek yola çıkar. Süreci hastama ve yakınlarına açık biçimde anlatıyorum.

Apandisitte Gecikme Neden Tehlikelidir?

Apandisitte gecikme, iltihabın karın boşluğuna yayılma olasılığı nedeniyle tehlikelidir. Tıkanan uzantıda basınç hızla yükselir. Yükselen basınç duvarın kanlanmasını keser. Kanlanması kesilen doku kısa sürede ölür. Ölen duvar delinerek iltihabi içeriği dışarı bırakır. Karın boşluğuna yayılan içerik yaygın bir iltihap yaratır. Bu tablo genel durumu hızla bozar. Vücut savunması bazen iltihabı sınırlamayı başarır.

Sınırlanan iltihap karın içinde bir apse kesesi oluşturur. Apse tablosunda tedavi daha uzun ve daha karmaşık hale gelir. Yaygın iltihap geliştiğinde iyileşme süreci belirgin biçimde uzar. Karın içinde yapışıklıklar gelişebilir. Yapışıklıklar ileride bağırsak tıkanıklığına yol açabilir. Erken dönemde ele alınan hastalarda süreç çok daha kolay ilerler. Bu nedenle bekleyerek gözlemlemeyi doğru bulmuyorum. Ağrının geçmesi her zaman iyiye işaret sayılmaz. Delinme anında ağrı kısa süreliğine azalabilir. Rahatlamanın ardından ağrı kısa süre içinde çok daha şiddetli biçimde döner. Bu aşamada karın gerginleşir ve genel durum bozulur. Yanıltıcı bu rahatlamayı hastalarıma özellikle anlatıyorum. Bu grubun diğer başlıklarını diğer genel cerrahi hastalıkları sayfasında bir araya getirdim.