Cerrahi Onkoloji Nedir, Genel Cerrahiden Farkı Nedir?

Cerrahi onkoloji, kanser hastalıklarının cerrahi tedavisiyle uğraşan bir yan dal olarak tanımlanır. Bu yan dal, genel cerrahi uzmanlığının üzerine ayrıca kazanılır. Hastalarım muayeneye geldiklerinde iki alan arasındaki farkı sık sorar. Sorunun özü, ameliyatı kimin yaptığından çok ameliyatın hangi bilgiyle planlandığında toplanır. Bu sayfada iki alanın kapsamını, eğitim yolunu ve kanser ameliyatının planlanma biçimini ayrıntılı olarak anlatıyorum.

Cerrahi Onkoloji Nedir?

Cerrahi onkoloji, kanserin tanısında, evrelendirilmesinde ve cerrahi tedavisinde uzmanlaşan yan dal olarak tanımlanır. Bu alanın konusu tek başına kitlenin çıkarılması değildir. Hastalığın hangi hücreden kaynaklandığı, hangi yolla yayıldığı ve hangi tedaviye yanıt vereceği de bu alanın içinde yer alır. Cerrah, ameliyat masasına gitmeden önce hastalığın tüm haritasını çıkarır. Haritanın ilk parçasını doku örneğinden gelen patoloji raporu oluşturur. İkinci parçasını görüntüleme yöntemleri tamamlar. Üçüncü parçası ise hastanın genel sağlık durumundan gelir. Bu üç parça bir araya geldiğinde ameliyatın kapsamı netleşir.

Yan dalın bir başka görevi tedavinin sırasını belirlemektir. Bazı tümörlerde ameliyatın önce yapılması doğru olur. Bazı tümörlerde ise ilaç tedavisiyle başlamak daha uygun bulunur. Bu seçim tek başına cerrahın kararıyla verilmez. Karar, farklı uzmanlık alanlarının bir araya geldiği toplantıda olgunlaşır. Cerrah bu toplantıda tümörün çıkarılabilirliğini değerlendirir. Ameliyatın hastaya yükleyeceği fiziksel yükü de aynı ortamda tartışır. Böylece plan, hastalığa olduğu kadar kişiye de uyarlanır. Yan dalın günlük uygulamadaki karşılığını ben bu bütünlükte görüyorum. Ameliyatı planın içine yerleştiren bakış, sonucun niteliğini doğrudan etkiler. Aynı bakış, ameliyattan sonra hangi tedavilerin gerekeceğini de önceden görmemi sağlar. Hastalığın yayılma yolları bilindiğinde çıkarılacak alan daha güvenli biçimde çizilir. Bu nedenle yan dal eğitimini ameliyat tekniğinden ayrı düşünmüyorum.

Genel Cerrahi Hangi Hastalıkları Kapsar?

Genel cerrahi, karın içi organların, meme dokusunun, endokrin bezlerin ve karın duvarının cerrahi hastalıklarını kapsar. Safra kesesi taşları bu alanın en sık karşılaşılan başlıklarından biridir. Karın duvarı ve kasık fıtıkları da aynı kapsamda değerlendirilir. Apandisit gibi acil tablolar yine genel cerrahinin alanına girer. Meme dokusundaki iyi huylu kitleler bu uzmanlık içinde ele alınır. Tiroid ve paratiroid bezlerinin cerrahisi de genel cerrahi eğitiminde öğrenilir. Böbreküstü bezlerine yapılan girişimler aynı çatı altında yürütülür. Kalın bağırsak ve makat bölgesi hastalıkları da bu alanda tedavi edilir.

Genel cerrahi eğitimi beş yıl boyunca sürdürülür. Bu süre içinde hekim hem acil hem planlı ameliyatları uygulamayı öğrenir. Karın içi anatominin bütünüyle kavranması bu dönemde sağlanır. Yara iyileşmesi, sıvı dengesi ve ameliyat sonrası bakım da aynı eğitimde ele alınır. Kanser ameliyatlarının temel teknikleri yine bu dönemde görülür. Ancak kanserin biyolojik davranışı üzerine derinleşme yan dal döneminde gerçekleşir. Bu nedenle genel cerrahi, kanser cerrahisinin sağlam temelini oluşturur. Temel olmadan üst kat kurulamaz, ikisi birbirini tamamlar. Hastalarıma bu ilişkiyi bir bina benzetmesiyle anlatıyorum. Sağlam bir temel üzerine kurulan kat, yükü güvenle taşır. Genel cerrahi eğitimi boyunca kazanılan el becerisi kanser cerrahisinde de kullanılır. Değişen şey beceri değil, o becerinin hangi plan içinde kullanıldığıdır.

Yan Dal Eğitimi Nasıl Kazanılır?

Yan dal eğitimi, genel cerrahi uzmanlığı tamamlandıktan sonra ayrı bir sınavla kazanılır. Yol tıp fakültesinin altı yıllık eğitimiyle başlar. Fakülte sonrasında uzmanlık sınavına girilir ve genel cerrahi kadrosu kazanılır. Beş yıllık uzmanlık dönemi tamamlandığında hekim genel cerrahi uzmanı olur. Bu aşamadan sonra yan dal sınavına girme hakkı doğar. Sınavı kazanan hekim cerrahi onkoloji eğitimine başlar. Eğitim süresi üç yıl olarak sürdürülür. Bu dönemde hekim yalnız ameliyat tekniği öğrenmez.

Tümör biyolojisi, evreleme sistemleri ve tedavi sıralaması ayrıntılı biçimde çalışılır. Patoloji ve radyoloji bölümleriyle ortak toplantılara katılım zorunlu tutulur. İlaç tedavilerinin etkileri ve yan etkileri de bu dönemde öğrenilir. Işın tedavisinin cerrahiyle ilişkisi aynı eğitimde ele alınır. Eğitim sonunda yeterlilik sınavına girilir ve yan dal belgesi verilir. Bu yol uzun sürer, ancak birikimi katman katman oluşturur. Hastalarıma bu basamakları anlatmayı yararlı buluyorum. Eğitim yolunu bilen hasta, kendisine önerilen planın nereden geldiğini daha kolay anlar.

İki Alanın Bakış Açısı Nerede Ayrılır?

İki alanın bakış açısı, ameliyatın amacının tanımlandığı noktada ayrılır. Genel cerrahide amaç çoğu zaman hastalıklı organın çıkarılmasıyla tamamlanır. Safra kesesi alındığında tablo kapanır ve süreç sonlanır. Kanser cerrahisinde ise ameliyat bir aşama olarak kabul edilir. Ameliyattan önce ve sonra yapılacak tedaviler planın parçasıdır. Cerrah bu nedenle ameliyat sınırını çizerken sonraki basamakları da düşünür. Çıkarılan dokunun patoloji bölümüne nasıl gönderileceği bile önceden belirlenir. Doku bütünlüğünün korunması raporun güvenilirliğini artırır.

Bir başka ayrım lenf sistemine verilen önemde ortaya çıkar. İyi huylu hastalıklarda lenf bezlerinin durumu genellikle sonucu değiştirmez. Kanser cerrahisinde ise lenf bezlerinin durumu tedavinin devamını belirler. Üçüncü ayrım ameliyat zamanının seçiminde görülür. Yanlış zamanda yapılan girişim sonraki tedavileri geciktirir. Doğru zamanda yapılan girişim ise tedavi zincirini güçlendirir. Bu farkları hastalarıma somut örneklerle açıklıyorum. Aşağıdaki iki alt başlıkta ayrımın teknik yönünü ele alıyorum. Teknik ayrıntıların bilinmesi, önerilen ameliyatın kapsamını anlamayı kolaylaştırır. Kapsamı anlayan hasta, sürecin geri kalanına daha hazırlıklı girer.

Tümör Biyolojisi Neden Öğrenilir?

Tümör biyolojisi, hastalığın nasıl davranacağını öngörebilmek için öğrenilir. Her tümör aynı hızla büyümez ve aynı yolu izlemez. Bazı tümörler yıllarca yerinde kalır ve çevresine geçmez. Bazıları ise kısa sürede lenf yoluna ulaşır. Hücrelerin bölünme hızı mikroskop incelemesinde değerlendirilir. Hücre yüzeyindeki alıcıların varlığı ilaç seçimini yönlendirir. Bu bilgiler olmadan yapılan ameliyat eksik kalır. Cerrah, hangi tümörde geniş bir alan çıkarması gerektiğini biyolojiden öğrenir.

Aynı bilgi, hangi tümörde dokunun korunabileceğini de gösterir. Ameliyat öncesinde ilaç tedavisi verilecek hastalar yine bu verilerle seçilir. Tedaviyle küçülen tümörlerde daha sınırlı bir girişim uygulanabilir. Biyolojik davranışın bilinmesi izlem sıklığını da belirler. Sessiz seyreden tümörlerde kontroller daha geniş aralıklarla planlanır. Hareketli seyreden tümörlerde ise izlem sıklaşır. Bu nedenle yan dal eğitiminin büyük bölümü biyolojiye ayrılır. Ameliyat tekniği tek başına yeterli sayılmaz. Tekniğin hangi hastada, hangi genişlikte uygulanacağını biyolojik bilgi belirler. Bu bilgiyi hastamla paylaşınca planın gerekçesi de anlaşılır hale gelir.

Cerrahi Sınır Kavramı Ne Anlama Gelir?

Cerrahi sınır, çıkarılan dokunun kenarında hastalıklı hücre bulunup bulunmadığını anlatan kavram olarak kullanılır. Ameliyatta tümörün çevresinden bir miktar sağlam doku da alınır. Bu sağlam doku payı hastalığın türüne göre değişir. Patoloji hekimi çıkarılan parçanın kenarlarını boyayarak inceler. Kenarda hastalıklı hücre görülmemesi istenen durumu gösterir. Kenarda hücre görülmesi ise ek bir girişim gerekliliğini düşündürür. Bu değerlendirme raporun en dikkatle okunan bölümlerinden biridir. Sonucu hastamla birlikte satır satır okuyorum.

Sınırın genişliği her organda farklı biçimde belirlenir. Meme dokusunda korunan pay ile bağırsakta korunan pay aynı değildir. Yumuşak dokudan köken alan tümörlerde pay daha geniş tutulur. Bazı ameliyatlarda sınır durumu masadayken hızlı incelemeyle kontrol edilir. Bu inceleme cerraha aynı seansta karar verme imkânı tanır. Kesin sonuç ise birkaç gün sonra gelen ayrıntılı raporla öğrenilir. Sınır kavramını anlamak, ameliyatın neden belirli bir genişlikte yapıldığını açıklar. Hastalarım bu açıklamadan sonra ameliyatın kapsamını daha kolay kabul eder. Çıkarılan payın gereksiz yere geniş tutulmadığını da ayrıca vurguluyorum. Korunabilecek her dokuyu korumayı ilke olarak benimsiyorum.

Kanser Ameliyatı Nasıl Planlanır?

Kanser ameliyatı, hastalığın yaygınlığına ve kişinin genel durumuna göre planlanır. İlk basamakta tanının kesinleşmesi beklenir. Doku örneği alınmadan büyük bir girişime başlanmaz. İkinci basamakta hastalığın başka organlara ulaşıp ulaşmadığı araştırılır. Bu araştırma için farklı görüntüleme yöntemleri kullanılır. Üçüncü basamakta hastanın ameliyata dayanıklılığı değerlendirilir. Kalp ve akciğer işlevleri ayrıntılı biçimde incelenir. Kan değerleri ve pıhtılaşma durumu gözden geçirilir.

Dördüncü basamakta tedavi sırası belirlenir. Kimi hastada ameliyat ilk sırada uygulanır. Kimi hastada ilaç tedavisi ameliyattan önce verilir. Bu karar ortak toplantıda tartışılır ve yazılı hale getirilir. Beşinci basamakta ameliyatın ayrıntısı hastaya anlatılır. Hangi dokunun çıkarılacağı ve hangi bölgenin korunacağı açıkça paylaşılır. Onam görüşmesinde soruların tamamı yanıtlanır. Meme hastalıklarında bu planın nasıl kurulduğunu meme kanseri cerrahisi ve tedavisi başlığında ayrıca anlattım. Planın yazılı olması, süreç boyunca herkesin aynı haritayı kullanmasını sağlar. Altıncı basamakta ameliyat öncesi hazırlık tamamlanır ve gerekli düzenlemeler yapılır. Kan sulandırıcı kullanan hastalarda ilaç düzeni önceden gözden geçirilir. Hazırlığı eksiksiz tamamlanan hastada ameliyat günü sorunsuz ilerler.

Hangi Ameliyatlar Cerrahi Onkolojinin Alanına Girer?

Ameliyatlar arasında cerrahi onkolojinin alanına giren grup, kanser tanısı konmuş ya da güçlü şüphe taşıyan hastalıkları kapsar. Meme dokusundan köken alan tümörlerin cerrahisi bu grubun geniş bir bölümünü oluşturur. Tiroid bezindeki kötü huylu nodüllerin çıkarılması da aynı alanda yürütülür. Paratiroid bezlerinden kaynaklanan kötü huylu tablolar seyrek görülür, ancak yine bu alana girer. Böbreküstü bezindeki kitlelerin çıkarılması endokrin cerrahisiyle birlikte ele alınır. Mide tümörlerinde yapılan geniş çıkarımlar bu kapsamda değerlendirilir. Kalın bağırsak ve makat bölgesi tümörlerinin ameliyatları da aynı başlık altında toplanır. Yumuşak dokudan köken alan tümörlerin cerrahisi ayrı bir dikkat ister.

Karaciğere ulaşmış sınırlı hastalıkta yapılan girişimler yine bu alanda tartışılır. Karın zarına yayılmış tablolarda uygulanan özel yöntemler de aynı çatı altında yer alır. Deri tümörlerinin geniş çıkarımı ve bölgesel lenf bezi değerlendirmesi bu kapsamda sürdürülür. Alanın genişliği, tek bir organa bağlı kalınmadığını gösterir. Ortak nokta organ değil, hastalığın kendisidir. Meme ve endokrin dışındaki başlıkları diğer onkolojik cerrahiler bölümünde bir araya getirdim. Her başlığın kendi sayfasında ayrıntılı bilgi bulunur. Böylece aradığınız konuya doğrudan ulaşırsınız.

Lenf Bezi Değerlendirmesi Neden Yapılır?

Lenf bezi değerlendirmesi, hastalığın bölgesel yayılımını anlamak için yapılır. Meme dokusundan ya da başka bir organdan başlayan hücreler önce lenf yoluna karışır. Lenf kanalları bu hücreleri bölgesel bezlere taşır. Bezlerdeki durum, tedavinin devamını doğrudan belirler. Değerlendirme için ilk basamakta muayene ve görüntüleme kullanılır. Şüpheli bez görüldüğünde iğneyle örnek alınır. Muayenede ve görüntülemede temiz görünen hastalarda bekçi bez yöntemi uygulanır. Bu yöntemde boya ya da işaretleyici madde kullanılır.

İşaretleyici, tümörün ilk ulaştığı bezi gösterir. Bu bez çıkarılır ve incelenir. Bezde hastalıklı hücre bulunmazsa daha geniş bir girişimden kaçınılır. Böylece kol ve bacaktaki şişme riski azalır. Bezde hücre görülmesi ise ek tedavi kararını gündeme getirir. Bazı hastalarda ışın tedavisi bölgesel denetimi sağlar. Bazı hastalarda ise bez alanının çıkarılması tercih edilir. Kararı tümörün türüne ve bez sayısına göre veriyorum. Bu adımın amacı gereksiz girişimden kaçınmaktır. Aynı zamanda hastalığın gerçek yaygınlığını eksiksiz biçimde ortaya koymayı hedefliyorum. İki amacı birlikte gözeten bir denge kurulur.

Koruyucu ve Destekleyici Girişimler Ne Zaman Uygulanır?

Koruyucu ve destekleyici girişimler, hastalığın seyrine göre farklı zamanlarda uygulanır. Koruyucu cerrahi, kalıtsal gen değişikliği saptanan kişilerde gündeme gelir. Bu kararın öncesinde ayrıntılı genetik danışma yapılır. Kişinin yaşı, aile öyküsü ve beklentileri birlikte değerlendirilir. Karar hiçbir zaman aceleyle verilmez. Destekleyici girişimler ise yaygın hastalıkta yakınmaları azaltmak için düşünülür. Sindirim yolunda gelişen tıkanıklığın açılması bu girişimlere örnek olur. Beslenmenin sağlanması için yapılan işlemler de aynı gruba girer.

Kanamanın durdurulması bazı hastalarda gerekli olur. Ağrının azaltılmasına yönelik girişimler yaşam düzenini belirgin biçimde iyileştirir. Bu girişimlerin amacı hastalığı bütünüyle ortadan kaldırmak değildir. Amaç, kişinin günlük yaşamını daha rahat sürdürmesini sağlamaktır. Bu ayrımı hastalarıma ve yakınlarına açıkça söylüyorum. Beklentinin doğru kurulması, sürecin daha sakin geçmesini sağlar. Kararın gerekçesini paylaşmadan hiçbir girişimi planlamıyorum. Açık iletişim, tedavinin görünmeyen ama en önemli parçalarından biri sayılır. Sorulmamış her sorunun sonradan kaygıya dönüştüğünü yıllar içinde gözlemledim. Bu yüzden görüşmelerde soru sormanızı ayrıca istiyorum.

Ameliyat Sonrası Süreç Nasıl Yönetilir?

Ameliyat sonrası süreç, erken dönem bakımı ve uzun dönem izlemi birlikte kapsayacak biçimde yönetilir. Erken dönemde ağrı denetimi ve hareketlenme öne çıkar. Erken hareketlenme dolaşımı destekler ve akciğer işlevini korur. Nefes egzersizleri ilk günden başlatılır. Yara yerinin temiz ve kuru tutulması istenir. Bazı ameliyatlarda sıvı birikimini boşaltan ince bir boru yerleştirilir. Bu borunun bakımı hastaya ayrıntılı biçimde anlatılır. Beslenmenin kademeli olarak artırılması planlanır.

Çıkarılan dokunun patoloji sonucu birkaç gün içinde tamamlanır. Sonuç geldiğinde hastamla birlikte oturup raporu okuyorum. Rapor, ek tedavi gerekip gerekmediğini gösterir. Gerekli görülen hastalarda ilaç ya da ışın tedavisi planlanır. Bu tedavilerin zamanlaması yara iyileşmesine göre belirlenir. İzlem döneminde kontroller belirli aralıklarla sürdürülür. Kol hareketleri, yara yeri ve genel dayanıklılık her görüşmede değerlendirilir. Yeni bir yakınma çıktığında randevu beklenmeden başvurulması istenir. Sürecin yazılı bir takvime bağlanması hastaya güven verir. Takvimi hastanın yakınıyla birlikte gözden geçirmeyi de yararlı buluyorum. Evde bakımı üstlenen kişinin bilgilendirilmesi, erken dönemi belirgin biçimde kolaylaştırır.

Hangi Durumda Cerrahi Onkoloji Uzmanına Başvurulur?

Cerrahi onkoloji uzmanına başvurulması gereken durumda belirleyici ölçüt, kanser tanısının konulmuş ya da güçlü biçimde düşünülmüş olmasıdır. Memede ele gelen ve giderek büyüyen bir kitle değerlendirme gerektirir. Görüntülemede şüpheli bulunan tiroid nodülleri aynı biçimde ele alınır. İğne biyopsisinde kötü huylu hücre görülen her hastada başvuru uygun olur. Böbreküstü bezinde saptanan ve hormon üreten kitleler de bu kapsamda değerlendirilir. Sindirim yolunda endoskopiyle saptanan tümörlerde erken görüşme yararlı olur. Yumuşak dokuda büyüyen ağrısız kitleler için de aynı yol izlenir. Daha önce ameliyat edilmiş ve tekrarlayan hastalıkta görüş almak gerekir.

Başvuru sırasında elinizdeki tüm belgeleri getirmeniz süreci hızlandırır. Patoloji raporu, görüntüleme kayıtları ve kullanılan ilaçların listesi bu belgelerin başında gelir. Önceki ameliyat notları da planlamaya doğrudan katkı sağlar. Kendi planınızı başka bir hekime de değerlendirtmek isteyebilirsiniz. Bu isteğin nasıl yürütüldüğünü kanser tedavisinde ikinci görüş almak sayfasında anlattım. Görüşmede sorularınızı yazılı olarak getirmeniz de yararlı olur. Yazılı sorular, kısa sürede çok şey konuşulmasını sağlar. Sürecin başında kurulan açık iletişim, sonraki tüm basamakları kolaylaştırır.

Tedavi kararının hangi kurulda ve hangi ölçütlerle verildiğini tümör konseyi sayfasında ele aldım.