Memede Ele Gelen Kitle ve Sertlik

Memede ele gelen kitle, kadınların meme muayenesine en sık başvurma nedeni olarak öne çıkar. Bu bulgu kimi zaman yuvarlak ve hareketli bir kabartma, kimi zaman sınırı belirsiz bir sertlik biçiminde duyulur. Ele gelen kabartmaların büyük bölümü iyi huylu nedenlere bağlanır. Buna karşılık türünü yalnız elle ayırmak olanaklı değildir. Bu sayfada ele gelen kitlenin nedenlerini, muayenede nelere baktığımı ve hangi durumlarda beklemenin doğru bulunmadığını anlatıyorum.

Memede Ele Gelen Kitle Ne Anlama Gelir?

Memede ele gelen kitle, meme dokusu içinde parmakla ayırt edilebilen sınırlı bir kalınlaşmayı tanımlar. Sertlik ise daha yaygın, sınırları belirsiz bir doku değişikliği olarak hissedilir. İki bulgu birbirine karışır ve hastalarım çoğu zaman ikisini aynı sözcükle anlatır. Meme dokusu doğal yapısı gereği her yerde aynı kıvamda bulunmaz. Bez dokusunun yoğun olduğu bölgeler parmak altında daha sert duyulur. Bu nedenle her sert alan hastalık anlamına gelmez. Yeni ortaya çıkan, tek taraflı ve komşu dokudan ayrı duran bir kabartma ise ayrıca değerlendirilir.

Ele gelen kabartmaların büyük bölümü iyi huylu nedenlere bağlanır. Buna karşılık kitlenin türü yalnız elle kesinleşmez. Bu ayrımı muayene ile görüntülemeyi birlikte okuyarak yapıyorum. Kabartmanın ne zaman fark edildiği değerlendirmenin ilk basamağını oluşturur. Aylardır aynı boyutta duran bir kabartma farklı, hızla büyüyen bir kabartma farklı okunur. Adet döngüsüyle birlikte küçülen kabartmalar hormon etkisini düşündürür. Döngüden bağımsız duran kabartmalar ise daha dikkatli incelenir. Bu sayfada kitlenin nedenlerini ve izlenen yolu adım adım anlatıyorum. Kabartmanın memenin hangi bölümünde bulunduğu da değerlendirmeye katılır. Dış üst bölümde bez dokusu daha yoğun olduğu için bulgu bu alanda sık saptanır. Meme başına yakın yerleşen kabartmalar kanal kaynaklı tabloları düşündürür. Yerleşim bilgisini muayene notuna ayrıca yazıyorum. Bulgunun hangi memede bulunduğunu da kaydediyorum. Saat yönüne göre yapılan tanımlama sonraki denetimlerde kolaylık sağlar.

Memedeki Sertlik Nasıl Fark Edilir?

Memedeki sertlik, çoğu zaman giyinirken, yıkanırken ya da uzanırken fark edilir. Kadınların bir bölümü bulguyu kendi kendine muayene sırasında saptar. Bir bölümü ise bulguyu rastlantıyla, başka bir nedenle elini gezdirirken bulur. Kendi kendine muayene için adet bitiminden sonraki ilk hafta uygun olur. Bu dönemde doku en yumuşak kıvamda bulunur ve bulgular daha net ayrılır. Muayene hem ayakta hem sırtüstü yatar durumda yapılır. Parmak uçlarıyla dairesel hareketler kullanılır.

Memenin tamamı, meme başı çevresi ve koltuk altı sırayla taranır. Amaç hastalık aramak değil, kendi doku yapısını tanımaktır. Kendi memesini tanıyan kadın değişikliği erken fark eder. Aynada bakarken deri çekintisi ve meme başının yönü de gözlenir. Kollar yukarı kaldırıldığında ortaya çıkan çukurlaşma dikkat çeker. Her ay aynı dönemde yapılan muayene karşılaştırma olanağı sağlar. Muayene alışkanlığının tarama görüntülemesinin yerini tutmadığını anlatıyorum. İki yöntemi birbirini tamamlayan adımlar olarak kullanıyorum. Muayene sırasında meme başından kendiliğinden akıntı gelip gelmediği de gözlenir. Meme başını sürekli sıkmanın uyarıyı artırdığını hatırlatıyorum. Sırtüstü yatarken kolun başın altına alınması doku yayılımını kolaylaştırır. Bu duruşta derin yerleşimli kabartmalar daha kolay ayırt edilir.

Ele Gelen Kitlelerin Başlıca Nedenleri Nelerdir?

Ele gelen kitlelerin başlıca nedenleri, yaşa ve hormon dönemine göre sıralanır. Genç yaşlarda katı iyi huylu tümörler ilk sırada yer alır. Otuzlu ve kırklı yaşlarda kistler ile fibrokistik sertlikler öne çıkar. İleri yaşta ortaya çıkan yeni kitlelerde kanser olasılığı daha yakından araştırılır. Emzirme döneminde süt birikmesine bağlı şişlikler görülür. Darbe sonrasında gelişen yağ dokusu zedelenmesi sert bir odak bırakır. Meme başına yakın kanal genişlemeleri de ele gelen bir kabartma oluşturur.

Yağ dokusundan gelişen yumuşak tümörler her yaşta saptanabilir. Kanal içindeki küçük siğilsi oluşumlar akıntıyla birlikte kendini gösterir. Yaprak biçiminde büyüyen tümörler daha seyrek görülür. İltihabi tablolarda sertlik kızarıklık ve ısı artışıyla birlikte bulunur. Erkeklerde meme başı altındaki bez büyümesi ayrı bir başlık oluşturur. Nedenlerin dağılımı yaş ilerledikçe belirgin biçimde değişir. Bu nedenle aynı bulguya her yaşta aynı biçimde yaklaşmıyorum. Aşağıdaki üç başlıkta kitleleri yapısına göre ayırıyorum. Nedenler arasında geçiş olabildiğini de göz önünde tutuyorum. Aynı memede hem kist hem katı tümör bulunabilir. İki tablo birlikte bulunduğunda değerlendirme her odak için ayrı yapılır. Bu nedenle tek bir tanıyla yetinmiyorum. Kadınların bir bölümünde birden çok odak aynı anda saptanır. Bu durumda en kuşkulu görünen odak öne alınır. Diğer odaklar aynı takvim içinde izlenir.

Bu tümör, meme içindeki yapıları çevreleyen bağ dokusundan gelişir. Genç kadınlarda sık görülen iyi huylu tümöre çok benzediği için muayene ve görüntülemeyle ayrımı güçtür. Daha ileri yaşlarda ortaya çıkması ise ayrımda yol gösterir. Bu nedenle tanının kesinleşmesi için tümörün çıkarılması ve mikroskopla incelenmesi gerekir. Çıkarıldıktan sonra yineleme eğilimi bulunduğu için çevresinde bir miktar sağlam meme dokusuyla birlikte alınmasını tercih ediyorum.

Sıvı İçeren Kitleler

Sıvı içeren kitleler, süt kanallarının genişleyip içinde sıvı toplamasıyla oluşur. Bu kitleler yuvarlak, gergin ve sınırları düzgün olarak ele gelir. Parmak altında kolay kayar ve baskı altında biçim değiştirir. Adet öncesinde büyür, kanamadan sonra küçülür. Ultrasonografi bu kitleleri en net gösteren yöntem olarak öne çıkar. İçi berrak sıvıyla dolu basit kistler izlem dışında girişim gerektirmez.

Duvarı kalın ya da içinde katı bölüm bulunan kistler ayrıca incelenir. Çok gergin ve ağrılı kistlerde iğneyle boşaltma rahatlama sağlar. Bu işlemin nasıl uygulandığını kist aspirasyonu tedavisi sayfasında ayrıntılı biçimde anlattım. Boşaltılan kistlerin bir bölümü zaman içinde yeniden dolar. Tekrar dolan kistlerde içerik incelemeye gönderilir. Menopozdan sonra yeni kist oluşumu belirgin biçimde azalır. Bu dönemde saptanan kistlere daha dikkatli yaklaşıyorum. Kistlerin alt gruplarını meme kistleri sayfasında ayrıntılı anlattım. Kist içeriğinin rengi de değerlendirmeye katılır. Berrak ya da yeşilimsi sıvı çoğunlukla güven verir. Kanlı içerik ise ayrıntılı inceleme gerektirir. Boşaltma sonrasında kitlenin tümüyle kaybolması beklenir.

Katı Kitleler

Katı kitleler, içinde sıvı bulunmayan, hücre ve bağ dokusundan oluşan yapıları kapsar. Bu grubun en sık üyesi genç kadınlarda görülen iyi huylu tümördür. Sınırları düzgün, kaygan ve kolay hareket eden bir kitle olarak ele gelir. Yağ dokusundan gelişen yumuşak tümörler aynı grupta yer alır. Yaprak biçiminde büyüyen tümörler hızlı boyut kazanmasıyla ayrılır. Kanser kaynaklı kitleler ise sert, sabit ve sınırları düzensiz olur.

Bu tümör çoğunlukla ağrısız seyreder ve tek odak biçiminde bulunur. Bazı kadınlarda ise aynı memede ya da iki memede birden fazla odak saptanır. Gebelik ve emzirme döneminde hormon etkisiyle büyüyebilir. Menopozdan sonra ise küçülür, bazen tümüyle kaybolur.

Otuz yaşının altındaki kadınlarda muayene ve ultrason bulgusu uyumluysa doku örneğine çoğu kez gerek kalmaz. Bu kişilerde belirli aralıklarla yapılan muayene ve ultrason izlemi yeterli olur. Otuz yaşının üzerinde ise tanıyı doğrulamak için iğneyle örnek alınması gerekebilir.

Deriye ya da göğüs duvarına yapışık bir kitle ayrıca araştırılır. Katı kitlelerde ultrasonografi tek başına yeterli olmayabilir. Kuşkulu görünümde kalın iğneyle doku örneği alınır. Doku incelemesi kitlenin türünü kesin biçimde ortaya koyar. Genç yaşta bile sert ve sabit bir kitle görmezden gelinmez. Ailesinde erken yaşta kanser bulunan kadınlarda eşik daha aşağıya çekilir. Doku örneği alma yollarını meme biyopsi yöntemleri sayfasında anlattım. Katı kitlelerde izlem kararı verilmişse ölçüm aynı yöntemle yinelenir. Ölçümün aynı düzlemden alınması karşılaştırmayı güvenilir kılar. Farklı merkezlerde yapılan ölçümler arasında fark oluşabilir. Bu nedenle önceki görüntülerin elde bulunmasını istiyorum.

İltihabi ve Yaralanmaya Bağlı Sertlikler

İltihabi ve yaralanmaya bağlı sertlikler, dokunun onarım sürecinde ortaya çıkar. Emzirme döneminde kanal tıkanması sert ve ağrılı bir alan oluşturur. Meme boşaldıkça bu sertlik kısa sürede geriler. Mikrop yerleşirse kızarıklık, ısı artışı ve ateş tabloya katılır. İltihap bir noktada toplanırsa apse gelişir. Apse elle gergin ve dalgalanan bir kitle olarak hissedilir.

Emzirme dönemi dışında görülen iltihaplarda kanal genişlemesi öne çıkar. Sigara kullanımı bu tabloyu hazırlayan en önemli etken sayılır. Göğse alınan darbe sonrasında yağ dokusu zedelenir. Zedelenen alan iyileşirken sert bir odak bırakır. Bu odak görüntülemede kanseri andıran bir görünüm verebilir. Bu nedenle darbe öyküsü bulunsa bile kuşkulu odaklardan örnek alınır. Uygun tedaviye karşın gerilemeyen her sertliği yeniden değerlendiriyorum. Meme başı çevresinde tekrarlayan iltihaplarda kanal yapısı ayrıca incelenir. Deriye açılan akıntılı kanallar ayrı bir başlık oluşturur. Bu tablolarda sigaranın bırakılması sürecin gidişini belirgin biçimde değiştirir. Tedavi planını bu bilgiyle birlikte kuruyorum.

Yağ dokusundaki zedelenme yalnız darbe sonrasında gelişmez. Geçirilmiş bir ameliyat ya da bölgeye uygulanmış ışın tedavisi de aynı sonucu doğurur. Bu tablo, yağ dokusundan zengin ve hacmi büyük memelerde daha sık karşıma çıkar. Üzerindeki deride çekinti ve morluk görülebilir. Aynı zedelenme bazı kişilerde sıvı yağ içeren keseler bırakır; bu keselerin tanısı çoğunlukla ince iğneyle yapılan boşaltma sırasında netleşir.

Kitlenin Hangi Özellikleri Muayenede Önem Taşır?

Kitlenin sertliği, sınırları, hareketliliği ve deriyle ilişkisi muayenede en çok önemsediğim özellikleri oluşturur. Yumuşak ve esnek kıvam iyi huylu bir yapıyı düşündürür. Taş gibi sert bir kıvam ise kuşku uyandırır. Sınırları parmakla net olarak izlenebilen kitleler daha güven verir. Çevre dokuya karışan, sınırı belirsiz kitleler yakından incelenir. Parmak altında kolay kayan kitleler iyi huylu gruba daha sık girer. Bulunduğu yere yapışık ve hiç oynamayan kitleler ayrı değerlendirilir.

Deride çekinti, kalınlaşma ya da portakal kabuğu görünümü önemli bir bulgu sayılır. Meme başında yeni gelişen içe dönme aynı yönde okunur. Kitlenin üzerindeki deride kızarıklık ve ısı artışı iltihabi tabloyu düşündürür. Boyutun tek başına iyi ya da kötü huyluluğu göstermediğini anlatıyorum. Küçük bir odak kuşkulu, büyük bir kitle tümüyle selim olabilir. Muayenede koltuk altı ve köprücük kemiği üstü de birlikte taranır. Bulguları her zaman yazılı olarak kaydediyorum. Bu kayıt bir sonraki denetimde karşılaştırmayı kolaylaştırır. Muayene sırasında iki memeyi her zaman karşılaştırmalı olarak değerlendiriyorum. Simetrik bulgular çoğunlukla doğal doku yapısına bağlanır. Yalnız bir memede bulunan bulgu ise ayrıca öne alınır. Bu karşılaştırma gereksiz girişimlerin önüne geçer.

Yaş Grupları Değerlendirmeyi Nasıl Değiştirir?

Yaş grupları, ele gelen bir kitlenin değerlendirmesini baştan sona değiştirir. Yirmili yaşlarda saptanan kitlelerin çok büyük bölümü iyi huylu çıkar. Bu yaş grubunda ilk görüntüleme olarak ultrasonografi seçilir. Meme dokusu yoğun olduğu için mamografi yeterli ayrıntı vermez. Otuzlu yaşlarda kistler ve fibrokistik sertlikler öne çıkar. Bu dönemde ultrasonografi yine ilk sırada kullanılır. Kuşkulu bulgu varsa mamografi plana eklenir.

Kırk yaşından sonra mamografi ve ultrasonografi birlikte istenir. Bu yaştan sonra yeni ortaya çıkan her kitle öncelikli olarak incelenir. Menopoz sonrasında ele gelen kitlede eşik daha da aşağıya çekilir. Ergenlik döneminde gelişen kabartmalar çoğunlukla bez gelişimine bağlanır. Bu dönemde girişimden kaçınmayı yeğliyorum. Gebelik ve emzirme döneminde ultrasonografi öne alınır. Yaşın yanında aile öyküsü de eşiği belirler. Bu nedenle her hastada planı ayrı kuruyorum. Yaş ilerledikçe meme dokusundaki yağ oranı artar. Yağlı dokuda mamografi görüntüsü daha okunaklı hale gelir. Bu nedenle ileri yaşta mamografinin katkısı belirgin biçimde yükselir. Genç yaşta ise ultrasonografinin katkısı daha belirgin kalır.

Ele Gelen Kitle Ağrılıysa Ne Düşünülür?

Ele gelen kitle ağrılıysa, ilk olarak hormon etkisine bağlı bir tablo düşünülür. Adet öncesinde artan, kanamayla azalan ağrı bu yönde güçlü bir ipucu verir. Gergin kistler basınç etkisiyle belirgin ağrı oluşturur. İltihabi tablolarda ağrı zonklayıcı bir nitelik kazanır. Darbe sonrasında gelişen sertlikler de ağrılı seyreder. Kanser kaynaklı kitleler ise çoğu zaman ağrı vermez. Bu nedenle ağrısızlık yanıltıcı bir güven duygusu yaratır.

Ağrının bulunmaması kitleyi güvenli hale getirmez. Aynı biçimde ağrı bulunması kanseri dışlamaz. İleri evrede deriyi ve göğüs duvarını tutan tümörlerde ağrı görülebilir. Ağrının süresini, yerini ve döngüyle ilişkisini ayrıntılı soruyorum. Tek noktada süren ve geçmeyen ağrı ayrıca incelenir. Ağrı kesici kullanımının tanıyı geciktirmemesi gerekir. Bu nedenle ağrıyla birlikte ele gelen her kitleyi görüntülemeye yönlendiriyorum. Ağrının şiddeti hastalığın ağırlığını göstermez. Çok şiddetli ağrı veren gergin bir kist tümüyle iyi huylu olabilir. Hiç ağrı vermeyen küçük bir odak ise kuşkulu çıkabilir. Bu nedenle ağrıyı tek ölçüt olarak kullanmıyorum.

Koltuk Altında Ele Gelen Sertlik Neyi Gösterir?

Koltuk altında ele gelen sertlik, çoğunlukla lenf bezlerinin büyümesinden kaynaklanır. Koltuk altı lenf bezleri kolun ve memenin lenf sıvısını süzer. Koldaki bir yara ya da iltihap bu bezleri geçici olarak büyütür. Yakın dönemde geçirilen bir enfeksiyon aynı biçimde şişlik yaratır. Aşı uygulaması sonrasında da bezler bir süre büyük kalır. Bu tür büyümeler haftalar içinde geriler.

Giderek büyüyen ve sertleşen bezler ise ayrıca araştırılır. Birbirine yapışık, hareketsiz bezler kuşku uyandırır. Memede kitleyle birlikte bulunan koltuk altı sertliği öncelikli değerlendirilir. Koltuk altında meme dokusunun uzantısı da bulunur. Bu uzantıda kist ve iyi huylu tümör gelişebilir. Ultrasonografi bezin yapısını ayrıntılı gösterir. Kuşkulu görünümde iğneyle örnek alınır. Koltuk altını her meme muayenesinin parçası olarak tarıyorum. Koltuk altındaki bulgunun ne zaman başladığı da sorgulanır. Ağrılı ve kısa sürede ortaya çıkan şişlikler çoğunlukla iltihabi kökenlidir. Ağrısız ve giderek büyüyen bezler farklı bir yol izler. Köprücük kemiği üstündeki bezleri de aynı sırada değerlendiriyorum.

Kitle Saptandığında İzlenen Yol Nasıldır?

Kitle saptandığında izlenen yol, ayrıntılı bir öykü ve elle muayeneyle başlar. Öyküde kabartmanın ne zaman fark edildiği ve nasıl değiştiği sorgulanır. Adet düzeni, gebelik öyküsü ve kullanılan ilaçlar kaydedilir. Ailede meme ya da yumurtalık kanseri bulunup bulunmadığı araştırılır. Muayenenin ardından yaşa uygun görüntüleme istenir. Görüntüleme bulguları ortak bir puanlama düzeni içinde derecelendirilir. Derece düşükse izlem, yüksekse doku örneği gündeme gelir.

Sıvı içeren kitlelerde iğneyle boşaltma hem tanıya hem rahatlamaya katkı sağlar. Katı kitlelerde kalın iğneyle örnek alınır. Elle bulunamayan odaklarda işaretleme yöntemleri kullanılır. Alınan örnek patoloji bölümünde incelenir. Rapor geldiğinde sonucu hastamla birlikte okuyorum. Sonuç iyi huylu çıktığında izlem takvimi kurulur. Ayrımın hangi ölçütlerle yapıldığını iyi huylu kitlenin özellikleri sayfasında ayrıntılı anlattım. Sonuç kuşkulu çıktığında karar çok bölümlü bir toplantıda birlikte verilir. Bu toplantıda görüntüleme, patoloji ve cerrahi görüşleri bir araya getirilir. Ortak karar hastaya tek bir plan olarak sunulur. Planın her basamağını hastamla önceden paylaşıyorum.

Hangi Kitlelerde Bekleme Doğru Bulunmaz?

Kitlelerde bekleme kararı, bazı durumlarda doğru bulunmaz. Sert, sabit ve sınırları düzensiz kitleler gecikmeden incelenir. Haftalar içinde büyüyen kitleler aynı biçimde öne alınır. Deride çekinti ya da kalınlaşma bulunan kitleler beklemeye bırakılmaz. Meme başında yeni gelişen içe dönme gecikmeden araştırılır. Kanlı akıntıyla birlikte ele gelen kitle öncelikli sayılır. Koltuk altında sertleşmiş bez bulunması kararı hızlandırır.

Menopozdan sonra yeni ortaya çıkan her kitle öne alınır. Erkeklerde meme başı altındaki tek taraflı sertlik de beklemeye bırakılmaz. Uygun tedaviye karşın gerilemeyen iltihabi tablolar yeniden incelenir. Ailesinde erken yaşta meme kanseri bulunan kadınlarda eşik aşağıya çekilir. Bu bulguların hiçbiri tek başına kanser anlamına gelmez. Yine de her biri zaman kaybetmeden değerlendirilir. Erken davranmanın süreci kolaylaştırdığını hastalarıma anlatıyorum. Büyümeyi sürdüren katı kitlelerde çıkarma kararını fibroadenom ameliyatı sayfasında sıraladığım ölçütlere göre veriyorum.

Bekleme kararı verildiğinde bile bir tarih belirlenir. Belirsiz bir izlem önerisini doğru bulmuyorum. Randevu tarihi yazılı olarak verilir ve hatırlatılır. Ara dönemde ortaya çıkan her yeni bulgu takvimi öne çeker. Beklemenin sınırını baştan çizmeyi hem hasta hem hekim için güvenli buluyorum. Böylece izlem belirsiz bir sürece dönüşmez.