Ailesel Meme Kanseri ile Kalıtsal Meme Kanseri Aynı Şey midir?
Ailesel ve kalıtsal meme kanseri arasındaki farkı, aile ağacının nasıl çizildiğini ve gen değişikliği yokken riskin nasıl hesaplandığını anlattım.
Ailesel meme kanseri ile kalıtsal meme kanseri aynı şey değildir. Kalıtsal tanımı, bilinen bir gen değişikliğinin kuşaktan kuşağa aktarıldığı durumları anlatır. Ailesel tanımı ise ailede birden çok kişide hastalık görülmesine karşın bir gen değişikliğinin gösterilemediği durumları kapsar. İki tablonun izlem planı da birbirinden ayrılır. Bu yazıda ayrımın nasıl yapıldığını, aile ağacının nasıl çizildiğini ve riskin nasıl değerlendirildiğini anlatıyorum.
Ailede Kanser Birikimi Hangi Durumda Kalıtsal Sayılır?
Ailede kanser birikimi, bilinen bir gen değişikliği gösterildiğinde kalıtsal sayılır. Bu karar için genetik incelemenin sonuçlanması gerekir. İncelemeyi istemeden önce belirli işaretleri ararım. Genç yaşta konulan tanı bu işaretlerin başında gelir. Aynı kişide iki memede birden hastalık görülmesi de dikkat çeker. Ailede meme ve yumurtalık kanserinin bir arada bulunması güçlü bir işarettir. Erkek bir aile bireyinde meme kanseri görülmesi ayrıca önemsenir. Üç kuşakta art arda tanı bulunması da inceleme gerekçesi sayılır. İşaretlerin hiçbiri bulunmuyorsa tablo ailesel başlık altında ele alınır. Hastalığın genel çerçevesini meme kanseri sayfasında anlattım.
Aile Ağacı Çizilirken Kaç Kuşak Geriye Gidilir?
Aile ağacı çizilirken en az üç kuşak geriye gidilir. Kişinin kendisi, kardeşleri ve çocukları ilk halkayı oluşturur. Anne ve baba ile onların kardeşleri ikinci halkada yer alır. Büyükanne ve büyükbabalar üçüncü halkayı tamamlar. Her birey için tanı yaşı ve tutulan organ ayrı ayrı kaydedilir. Baba tarafı çoğu kez eksik bırakılır. Oysa gen değişikliği baba yoluyla da aktarılır. Ailede erken yaşta yitirilen bireylerin tanısı belirsiz kalabilir. Bu boşlukları eski raporlardan tamamlamaya çalışıyorum.
Ailesel Kümelenmede Ortak Yaşam Alışkanlıkları Nasıl Değerlendirilir?
Ailesel kümelenmede ortak yaşam alışkanlıkları, gen dışı etkenlerin payını anlamak için değerlendirilir. Aile bireyleri çoğu kez benzer beslenme düzenini paylaşır. Kilo alma eğilimi ve hareketsizlik de aile içinde benzerlik gösterir. Doğum sayısı ve emzirme süresi kuşaklar arasında değişir. Alkol kullanımı ve sigara alışkanlığı ayrıca sorgulanır. Bu etkenler tek başına ailesel birikimi açıklamaz. Buna karşılık değiştirilebilir olmaları yönüyle önem taşır. Aynı ailede yaşayan bireylere bu başlıklarda öneri veriyorum. Risk etkenlerinin tümünü meme kanseri risk faktörleri sayfasında sıraladım.
Bilinen Bir Gen Değişikliği Yokken Aile Riski Nasıl Hesaplanır?
Bilinen bir gen değişikliği yokken aile riski, aile ağacındaki bilgiler sayısal modellere yerleştirilerek hesaplanır. Bu modeller tanı yaşları ve etkilenen birey sayısı bilgisini kullanır. Hesaplama sonunda kişi için bir risk düzeyi tanımlanır. Risk düzeyi izlem sıklığını doğrudan belirler. Yüksek risk tanımlanan kişilerde görüntüleme aralığı kısaltılır. Bu kişilerde manyetik rezonans incelemesi de plana eklenebilir. Orta düzeyde risk tanımlananlarda izlem daha ılımlı kurulur. Hesaplama sonucunu kişiye sayı yığını olarak değil, karar cümlesi olarak aktarıyorum. Modelin sonucu zamanla yenilenen aile bilgisiyle birlikte güncellenir.
Ailesel Risk Saptanan Kişide İzlem Planı Kimlerle Birlikte Kurulur?
Ailesel risk saptanan kişide izlem planı, genel cerrah ile radyoloji ve tıbbi genetik uzmanları birlikte çalışarak kurulur. Planın ilk basamağı görüntüleme takviminin belirlenmesidir. İkinci basamak, elle muayene aralıklarının yazılı duruma getirilmesidir. Üçüncü basamak, ailedeki öbür bireylerin bilgilendirilmesidir. Kadın hastalıkları uzmanı yumurtalık izlemi için plana katılır. Gerekli görülen kişilerde ruh sağlığı desteği de eklenir. Plan bir kez kurulup bırakılmaz. Ailede yeni bir tanı ortaya çıktığında plan yeniden gözden geçirilir. Kalıtsal ve ailesel tabloların ayrımını kalıtsal ve ailesel meme kanseri sayfasında ele aldım.
Tıbbi inceleme: Prof. Dr. Hakan Mersin · Yayımlanma:
Sık sorulan sorular
Ailesinde tek bir kişide meme kanseri bulunanlar ne yapmalıdır?
Ailesel risk saptanan kişide tarama yaşı öne çekilir mi?
Aile ağacında baba tarafı neden sorulur?
Kalıtsal tablo dışlanırsa izlem gereksiz mi olur?
Ailede erkek bireyde meme kanseri bulunması ne anlama gelir?
Ailesel riskte koruyucu ameliyat gündeme gelir mi?
Ailede yumurtalık kanseri bulunması meme izlemini değiştirir mi?
Aile öyküsü olmayan bir kişide meme kanseri görülür mü?
Ailesel risk hesabı kaç yılda bir yenilenir?
Evlat edinilen bir kişide aile öyküsü nasıl değerlendirilir?
Ailede aynı kuşakta iki kişide tanı bulunması kalıtsal sayılır mı?
Ailesel risk taşıyan kişide ultrasonografi mamografinin yerini tutar mı?
Kaynakça
Bu içerik, aşağıdaki uluslararası otoriter tıbbi kaynaklardan yararlanılarak hazırlanmıştır.