Kızılırmak Mah. 1450. Sok. No:13, Çukurambar / Ankara 0312 911 77 77
Sağlık Rehberi

Ailesel Meme Kanseri ile Kalıtsal Meme Kanseri Aynı Şey midir?

Ailesel ve kalıtsal meme kanseri arasındaki farkı, aile ağacının nasıl çizildiğini ve gen değişikliği yokken riskin nasıl hesaplandığını anlattım.

Ailesel meme kanseri ile kalıtsal meme kanseri aynı şey değildir. Kalıtsal tanımı, bilinen bir gen değişikliğinin kuşaktan kuşağa aktarıldığı durumları anlatır. Ailesel tanımı ise ailede birden çok kişide hastalık görülmesine karşın bir gen değişikliğinin gösterilemediği durumları kapsar. İki tablonun izlem planı da birbirinden ayrılır. Bu yazıda ayrımın nasıl yapıldığını, aile ağacının nasıl çizildiğini ve riskin nasıl değerlendirildiğini anlatıyorum.

Ailede Kanser Birikimi Hangi Durumda Kalıtsal Sayılır?

Ailede kanser birikimi, bilinen bir gen değişikliği gösterildiğinde kalıtsal sayılır. Bu karar için genetik incelemenin sonuçlanması gerekir. İncelemeyi istemeden önce belirli işaretleri ararım. Genç yaşta konulan tanı bu işaretlerin başında gelir. Aynı kişide iki memede birden hastalık görülmesi de dikkat çeker. Ailede meme ve yumurtalık kanserinin bir arada bulunması güçlü bir işarettir. Erkek bir aile bireyinde meme kanseri görülmesi ayrıca önemsenir. Üç kuşakta art arda tanı bulunması da inceleme gerekçesi sayılır. İşaretlerin hiçbiri bulunmuyorsa tablo ailesel başlık altında ele alınır. Hastalığın genel çerçevesini meme kanseri sayfasında anlattım.

Aile Ağacı Çizilirken Kaç Kuşak Geriye Gidilir?

Aile ağacı çizilirken en az üç kuşak geriye gidilir. Kişinin kendisi, kardeşleri ve çocukları ilk halkayı oluşturur. Anne ve baba ile onların kardeşleri ikinci halkada yer alır. Büyükanne ve büyükbabalar üçüncü halkayı tamamlar. Her birey için tanı yaşı ve tutulan organ ayrı ayrı kaydedilir. Baba tarafı çoğu kez eksik bırakılır. Oysa gen değişikliği baba yoluyla da aktarılır. Ailede erken yaşta yitirilen bireylerin tanısı belirsiz kalabilir. Bu boşlukları eski raporlardan tamamlamaya çalışıyorum.

Ailesel Kümelenmede Ortak Yaşam Alışkanlıkları Nasıl Değerlendirilir?

Ailesel kümelenmede ortak yaşam alışkanlıkları, gen dışı etkenlerin payını anlamak için değerlendirilir. Aile bireyleri çoğu kez benzer beslenme düzenini paylaşır. Kilo alma eğilimi ve hareketsizlik de aile içinde benzerlik gösterir. Doğum sayısı ve emzirme süresi kuşaklar arasında değişir. Alkol kullanımı ve sigara alışkanlığı ayrıca sorgulanır. Bu etkenler tek başına ailesel birikimi açıklamaz. Buna karşılık değiştirilebilir olmaları yönüyle önem taşır. Aynı ailede yaşayan bireylere bu başlıklarda öneri veriyorum. Risk etkenlerinin tümünü meme kanseri risk faktörleri sayfasında sıraladım.

Bilinen Bir Gen Değişikliği Yokken Aile Riski Nasıl Hesaplanır?

Bilinen bir gen değişikliği yokken aile riski, aile ağacındaki bilgiler sayısal modellere yerleştirilerek hesaplanır. Bu modeller tanı yaşları ve etkilenen birey sayısı bilgisini kullanır. Hesaplama sonunda kişi için bir risk düzeyi tanımlanır. Risk düzeyi izlem sıklığını doğrudan belirler. Yüksek risk tanımlanan kişilerde görüntüleme aralığı kısaltılır. Bu kişilerde manyetik rezonans incelemesi de plana eklenebilir. Orta düzeyde risk tanımlananlarda izlem daha ılımlı kurulur. Hesaplama sonucunu kişiye sayı yığını olarak değil, karar cümlesi olarak aktarıyorum. Modelin sonucu zamanla yenilenen aile bilgisiyle birlikte güncellenir.

Ailesel Risk Saptanan Kişide İzlem Planı Kimlerle Birlikte Kurulur?

Ailesel risk saptanan kişide izlem planı, genel cerrah ile radyoloji ve tıbbi genetik uzmanları birlikte çalışarak kurulur. Planın ilk basamağı görüntüleme takviminin belirlenmesidir. İkinci basamak, elle muayene aralıklarının yazılı duruma getirilmesidir. Üçüncü basamak, ailedeki öbür bireylerin bilgilendirilmesidir. Kadın hastalıkları uzmanı yumurtalık izlemi için plana katılır. Gerekli görülen kişilerde ruh sağlığı desteği de eklenir. Plan bir kez kurulup bırakılmaz. Ailede yeni bir tanı ortaya çıktığında plan yeniden gözden geçirilir. Kalıtsal ve ailesel tabloların ayrımını kalıtsal ve ailesel meme kanseri sayfasında ele aldım.

Tıbbi inceleme: · Yayımlanma:

Sık sorulan sorular

Ailesinde tek bir kişide meme kanseri bulunanlar ne yapmalıdır?
Tek bir yakında görülen hastalık çoğu kişide izlem planını köklü biçimde değiştirmez. Tanı genç yaşta konulmuşsa ya da birinci derece yakınıysa tarama öne çekilir. Bu ayrımı görüşmede birlikte yapıyoruz.
Ailesel risk saptanan kişide tarama yaşı öne çekilir mi?
Ailesel risk saptanan kişilerde tarama olağan takvimden önce başlatılır. Başlangıç yaşı, ailedeki en genç tanı yaşı göz önünde tutularak belirlenir. Görüntüleme aralığı da bu kişilerde kısaltılır.
Aile ağacında baba tarafı neden sorulur?
Meme riskiyle ilişkili gen değişiklikleri baba yoluyla da aktarılır. Baba tarafında kadın birey azsa hastalık gizli kalabilir ve öykü zayıf görünür. Bu nedenle baba tarafını ayrıntılı biçimde sorguluyorum.
Kalıtsal tablo dışlanırsa izlem gereksiz mi olur?
Genetik inceleme sonucu temiz çıksa bile aile öyküsü kendi başına risk taşır. Bu kişilerde izlem sürdürülür ve görüntüleme düzeni korunur. İzlemin kapsamı ise kalıtsal tablodakinden daha ılımlı kurulur.
Ailede erkek bireyde meme kanseri bulunması ne anlama gelir?
Erkek bir bireyde görülen meme kanseri kalıtsal bir zemini güçlü biçimde düşündürür. Böyle ailelerde genetik inceleme öncelikli olarak istenir. Sonuç, ailedeki öbür bireylerin izlem planını da etkiler.
Ailesel riskte koruyucu ameliyat gündeme gelir mi?
Koruyucu cerrahi çoğunlukla bilinen bir gen değişikliği bulunan kişilerde konuşulur. Yalnız aile öyküsüne dayanan durumlarda öncelik sıkı izlemdir. Yine de çok güçlü öykülerde seçenek masaya konulur.
Ailede yumurtalık kanseri bulunması meme izlemini değiştirir mi?
Meme ve yumurtalık kanserinin aynı ailede bulunması ortak bir genetik zemini düşündürür. Bu ailelerde genetik inceleme istenir ve meme izlemi sıkılaştırılır. Yumurtalık için ayrı bir izlem planı da kurulur.
Aile öyküsü olmayan bir kişide meme kanseri görülür mü?
Meme kanseri tanısı alan kişilerin büyük bölümünde belirgin bir aile öyküsü bulunmaz. Bu nedenle tarama, aile öyküsünden bağımsız olarak herkese önerilir. Öykünün bulunmaması taramayı atlama gerekçesi sayılmaz.
Ailesel risk hesabı kaç yılda bir yenilenir?
Hesap, ailede yeni bir tanı ortaya çıktığında yenilenir. Yeni bir tanı yoksa birkaç yılda bir gözden geçirilmesi yeterli olur. Kişinin kendi yaşı ilerledikçe de değerlendirme güncellenir.
Evlat edinilen bir kişide aile öyküsü nasıl değerlendirilir?
Aile öyküsüne ulaşılamayan kişilerde değerlendirme kişinin kendi bulgularına dayanır. Bu kişilerde muayene ve görüntüleme daha düzenli yürütülür. Ek bulgu saptanırsa genetik inceleme doğrudan gündeme gelir.
Ailede aynı kuşakta iki kişide tanı bulunması kalıtsal sayılır mı?
Aynı kuşakta iki tanı bulunması kalıtsal tablo için tek başına yeterli değildir. Tanı yaşları genç ise ya da tutulan organlar ilişkiliyse inceleme istenir. Karar aile ağacının tümü çizildikten sonra verilir.
Ailesel risk taşıyan kişide ultrasonografi mamografinin yerini tutar mı?
Ultrasonografi mamografinin yerini tutmaz, onu tamamlar. Kireçlenme odaklarının bir bölümü yalnız mamografide görülür. Yoğun meme dokusunda ise iki yöntem birlikte değerlendirilir.

Kaynakça

Bu içerik, aşağıdaki uluslararası otoriter tıbbi kaynaklardan yararlanılarak hazırlanmıştır.

  1. National Cancer Institute (NCI) — Breast Cancer
  2. World Health Organization (WHO) — Breast Cancer
  3. PubMed — Breast cancer surgery
  4. StatPearls (NCBI Bookshelf) — Breast Cancer
  5. MedlinePlus — Breast Cancer