Kalıtsal Meme Kanserinde BRCA Geni Ne Anlama Gelir?
BRCA geninin hücredeki onarım görevini, iki gen arasındaki farkı, yumurtalık izlemini ve meme izleminin ne zaman başladığını anlattım.
Kalıtsal meme kanserinde BRCA geni, hücrenin kendini onarma düzeninin merkezinde yer alan bir genin adıdır. Bu gen sağlam çalıştığında bozulan genetik yapı onarılır. Gende kalıtsal bir değişiklik bulunduğunda onarım aksar ve hücreler denetimden çıkabilir. Değişikliği taşımak hastalığın ortaya çıkacağı anlamına gelmez, yalnız riski yükseltir. Bu yazıda genin görevini, iki gen arasındaki farkı ve izlem düzenini anlatıyorum.
BRCA Geni Hücrede Hangi Onarım Görevini Üstlenir?
BRCA geni hücrede, çift sarmalın her iki ipliğinin birden kopması durumunda devreye giren onarım görevini üstlenir. Hücre bölünürken genetik yapıda her gün küçük kopmalar oluşur. Bu kopmaların çoğu fark edilmeden onarılır. İki ipliğin birden kopması ise daha ağır bir hasardır. Bu genin ürettiği protein, kopan uçları eşleştirerek doğru biçimde birleştirir. Onarım sağlam yürüdüğünde hücre bölünmeyi güvenle sürdürür. Gen kalıtsal olarak değişmişse onarım daha hatalı bir yolla tamamlanır. Biriken hatalar yıllar içinde hücrenin denetimini bozar. Bu süreç meme ve yumurtalık dokusunda daha belirgin biçimde ortaya çıkar.
BRCA1 ve BRCA2 Değişiklikleri Birbirinden Nasıl Ayrılır?
BRCA1 ve BRCA2 değişiklikleri, bulundukları kromozom ve eşlik ettikleri tümör özellikleriyle birbirinden ayrılır. İki gen farklı kromozomlarda yer alır. Her ikisi de onarım düzeninde görev üstlenir, ancak ayrıntılarda ayrışır. İlk gendeki değişiklik daha genç yaşta ortaya çıkan tümörlerle birlikte görülür. Bu tümörlerde hormon alıcıları çoğunlukla olumsuz bulunur. İkinci gendeki değişiklikte hormona duyarlı tümörler daha sık saptanır. İkinci gen erkeklerde meme kanseri ile daha yakın ilişki taşır. Her iki değişiklikte de yumurtalık için ek izlem gerekir. Risk etkenlerinin tümünü meme kanseri risk faktörleri sayfasında sıraladım.
BRCA Değişikliği Taşıyanlarda Yumurtalık İzlemi Nasıl Yürütülür?
BRCA değişikliği taşıyanlarda yumurtalık izlemi, kadın hastalıkları uzmanıyla birlikte yürütülür. İzlem düzeninde iç görüntüleme ve kan belirteci ölçümü yer alır. Bu iki yöntem erken bulgu yakalamakta sınırlı kalır. Bu nedenle izlem, koruyucu cerrahi seçeneğiyle birlikte konuşulur. Koruyucu girişimde yumurtalıklar ve tüpler çıkarılır. Girişimin zamanı, kişinin çocuk isteği ve taşıdığı gen göz önünde tutularak belirlenir. Girişimden sonra erken menopoz bulguları ortaya çıkar. Bu bulguların yönetimi önceden planlanır. Erken tanının izlemdeki yerini erken tanının önemi sayfasında ele aldım.
BRCA Değişikliği Erkek Çocuklara da Aktarılır mı?
BRCA değişikliği erkek çocuklara da aktarılır. Bu gen cinsiyet kromozomunda değil, olağan kromozomlardan birinde bulunur. Bu nedenle anne ya da babadan geçiş eşit biçimde gerçekleşir. Taşıyıcı bir kişinin her çocuğu için aktarım olasılığı aynıdır. Erkek çocuklarda meme kanseri riski kadınlardaki kadar yükselmez. Buna karşılık prostat bezi için ek izlem gündeme gelir. Erkek taşıyıcılar değişikliği kendi çocuklarına aktarabilir. Bu nedenle aile ağacı yalnız kadın tarafıyla sınırlandırılmaz. Genetik inceleme kararını erişkin yaşa bırakıyorum.
BRCA Değişikliği Saptandığında Meme İzlemi Kaç Yaşında Başlar?
BRCA değişikliği saptandığında meme izlemi, olağan tarama yaşından belirgin biçimde daha erken başlar. İzlem, ailedeki en genç tanı yaşı da göz önünde tutularak kişiye göre belirlenir. Düzenin temelinde elle muayene ile görüntülemenin birlikte yürütülmesi yer alır. Görüntülemede manyetik rezonans incelemesi öne çıkar. Bu yöntem yoğun meme dokusunda ayrıntıyı daha net gösterir. İlerleyen yaşlarda mamografi de plana eklenir. İki yöntem çoğu kez altı ay arayla sıraya konulur. Koruyucu cerrahi seçeneği aynı görüşmelerde ele alınır. Genetik testin kimlere istendiğini kalıtsal ve ailesel meme kanseri sayfasında anlattım.
Tıbbi inceleme: Prof. Dr. Hakan Mersin · Yayımlanma:
Sık sorulan sorular
BRCA testi için nasıl bir örnek alınır?
BRCA değişikliği taşımak kanser olacağım anlamına gelir mi?
BRCA testi olumsuz çıkarsa risk tümüyle ortadan kalkar mı?
BRCA dışında hangi genler meme riskiyle ilişkilidir?
BRCA taşıyıcısı kişide koruyucu meme ameliyatı gerekli midir?
BRCA taşıyıcılığı doğum kontrol yöntemi seçimini değiştirir mi?
BRCA testi sonucu ne kadar sürede çıkar?
BRCA değişikliği saptanan kişide emzirmek sakıncalı mıdır?
BRCA taşıyıcısı bir kişide tanı konulursa cerrahi seçim değişir mi?
BRCA sonucu belirsiz çıkarsa ne yapılır?
BRCA taşıyıcılığı yumurtalık dışında hangi organları ilgilendirir?
BRCA testi yaptırmadan önce kimden bilgi almak gerekir?
Kaynakça
Bu içerik, aşağıdaki uluslararası otoriter tıbbi kaynaklardan yararlanılarak hazırlanmıştır.