Kızılırmak Mah. 1450. Sok. No:13, Çukurambar / Ankara 0312 911 77 77
Sağlık Rehberi

Kalıtsal Meme Kanserinde BRCA Geni Ne Anlama Gelir?

BRCA geninin hücredeki onarım görevini, iki gen arasındaki farkı, yumurtalık izlemini ve meme izleminin ne zaman başladığını anlattım.

Kalıtsal meme kanserinde BRCA geni, hücrenin kendini onarma düzeninin merkezinde yer alan bir genin adıdır. Bu gen sağlam çalıştığında bozulan genetik yapı onarılır. Gende kalıtsal bir değişiklik bulunduğunda onarım aksar ve hücreler denetimden çıkabilir. Değişikliği taşımak hastalığın ortaya çıkacağı anlamına gelmez, yalnız riski yükseltir. Bu yazıda genin görevini, iki gen arasındaki farkı ve izlem düzenini anlatıyorum.

BRCA Geni Hücrede Hangi Onarım Görevini Üstlenir?

BRCA geni hücrede, çift sarmalın her iki ipliğinin birden kopması durumunda devreye giren onarım görevini üstlenir. Hücre bölünürken genetik yapıda her gün küçük kopmalar oluşur. Bu kopmaların çoğu fark edilmeden onarılır. İki ipliğin birden kopması ise daha ağır bir hasardır. Bu genin ürettiği protein, kopan uçları eşleştirerek doğru biçimde birleştirir. Onarım sağlam yürüdüğünde hücre bölünmeyi güvenle sürdürür. Gen kalıtsal olarak değişmişse onarım daha hatalı bir yolla tamamlanır. Biriken hatalar yıllar içinde hücrenin denetimini bozar. Bu süreç meme ve yumurtalık dokusunda daha belirgin biçimde ortaya çıkar.

BRCA1 ve BRCA2 Değişiklikleri Birbirinden Nasıl Ayrılır?

BRCA1 ve BRCA2 değişiklikleri, bulundukları kromozom ve eşlik ettikleri tümör özellikleriyle birbirinden ayrılır. İki gen farklı kromozomlarda yer alır. Her ikisi de onarım düzeninde görev üstlenir, ancak ayrıntılarda ayrışır. İlk gendeki değişiklik daha genç yaşta ortaya çıkan tümörlerle birlikte görülür. Bu tümörlerde hormon alıcıları çoğunlukla olumsuz bulunur. İkinci gendeki değişiklikte hormona duyarlı tümörler daha sık saptanır. İkinci gen erkeklerde meme kanseri ile daha yakın ilişki taşır. Her iki değişiklikte de yumurtalık için ek izlem gerekir. Risk etkenlerinin tümünü meme kanseri risk faktörleri sayfasında sıraladım.

BRCA Değişikliği Taşıyanlarda Yumurtalık İzlemi Nasıl Yürütülür?

BRCA değişikliği taşıyanlarda yumurtalık izlemi, kadın hastalıkları uzmanıyla birlikte yürütülür. İzlem düzeninde iç görüntüleme ve kan belirteci ölçümü yer alır. Bu iki yöntem erken bulgu yakalamakta sınırlı kalır. Bu nedenle izlem, koruyucu cerrahi seçeneğiyle birlikte konuşulur. Koruyucu girişimde yumurtalıklar ve tüpler çıkarılır. Girişimin zamanı, kişinin çocuk isteği ve taşıdığı gen göz önünde tutularak belirlenir. Girişimden sonra erken menopoz bulguları ortaya çıkar. Bu bulguların yönetimi önceden planlanır. Erken tanının izlemdeki yerini erken tanının önemi sayfasında ele aldım.

BRCA Değişikliği Erkek Çocuklara da Aktarılır mı?

BRCA değişikliği erkek çocuklara da aktarılır. Bu gen cinsiyet kromozomunda değil, olağan kromozomlardan birinde bulunur. Bu nedenle anne ya da babadan geçiş eşit biçimde gerçekleşir. Taşıyıcı bir kişinin her çocuğu için aktarım olasılığı aynıdır. Erkek çocuklarda meme kanseri riski kadınlardaki kadar yükselmez. Buna karşılık prostat bezi için ek izlem gündeme gelir. Erkek taşıyıcılar değişikliği kendi çocuklarına aktarabilir. Bu nedenle aile ağacı yalnız kadın tarafıyla sınırlandırılmaz. Genetik inceleme kararını erişkin yaşa bırakıyorum.

BRCA Değişikliği Saptandığında Meme İzlemi Kaç Yaşında Başlar?

BRCA değişikliği saptandığında meme izlemi, olağan tarama yaşından belirgin biçimde daha erken başlar. İzlem, ailedeki en genç tanı yaşı da göz önünde tutularak kişiye göre belirlenir. Düzenin temelinde elle muayene ile görüntülemenin birlikte yürütülmesi yer alır. Görüntülemede manyetik rezonans incelemesi öne çıkar. Bu yöntem yoğun meme dokusunda ayrıntıyı daha net gösterir. İlerleyen yaşlarda mamografi de plana eklenir. İki yöntem çoğu kez altı ay arayla sıraya konulur. Koruyucu cerrahi seçeneği aynı görüşmelerde ele alınır. Genetik testin kimlere istendiğini kalıtsal ve ailesel meme kanseri sayfasında anlattım.

Tıbbi inceleme: · Yayımlanma:

Sık sorulan sorular

BRCA testi için nasıl bir örnek alınır?
İnceleme için koldan alınan bir kan örneği yeterli olur. Bazı durumlarda tükürük örneği de kullanılabilir. Örnek alınmadan önce aç kalmak gerekmez.
BRCA değişikliği taşımak kanser olacağım anlamına gelir mi?
Değişikliği taşımak hastalığın kesin olarak gelişeceğini göstermez. Taşıyıcılarda risk yükselir, ancak yaşamı boyunca hastalanmayan kişiler de bulunur. Bu nedenle sonucu bir kader değil, bir izlem gerekçesi olarak anlatıyorum.
BRCA testi olumsuz çıkarsa risk tümüyle ortadan kalkar mı?
Olumsuz sonuç yalnız bakılan gendeki değişikliğin bulunmadığını gösterir. Ailede güçlü bir öykü varsa risk sürer ve izlem yine de kurulur. Bu durumda başka genler için inceleme gündeme gelebilir.
BRCA dışında hangi genler meme riskiyle ilişkilidir?
Onarım düzeninde görev alan başka genler de meme riskiyle ilişkilidir. Bu genler çoğunlukla çok genli paneller içinde birlikte incelenir. Hangi panelin isteneceğine tıbbi genetik uzmanı karar verir.
BRCA taşıyıcısı kişide koruyucu meme ameliyatı gerekli midir?
Koruyucu meme cerrahisi bir seçenektir, zorunluluk değildir. Karar kişinin yaşına, aile öyküsüne ve kendi tercihine göre verilir. Seçeneği sıkı izlem düzeniyle birlikte ayrıntılı biçimde konuşuyorum.
BRCA taşıyıcılığı doğum kontrol yöntemi seçimini değiştirir mi?
Hormon içeren yöntemler taşıyıcılarda ayrıca değerlendirilir. Seçim, kişinin yaşı ve ek risk etkenleri göz önünde tutularak yapılır. Kararı kadın hastalıkları uzmanıyla birlikte veriyoruz.
BRCA testi sonucu ne kadar sürede çıkar?
Sonuç çoğunlukla birkaç hafta içinde hazırlanır. Süre incelenen gen sayısına ve kullanılan yönteme göre değişir. Sonucu yüz yüze görüşmede açıklamayı yeğliyorum.
BRCA değişikliği saptanan kişide emzirmek sakıncalı mıdır?
Taşıyıcılıkta emzirmenin sakıncası bulunmaz. Emzirme dönemi meme dokusunu yoğunlaştırdığı için görüntüleme planı bu döneme göre düzenlenir. İzlem emzirme bitiminde olağan düzenine döner.
BRCA taşıyıcısı bir kişide tanı konulursa cerrahi seçim değişir mi?
Taşıyıcılıkta karşı memede de hastalık gelişme tehlikesi yükselir. Bu nedenle cerrahi kapsamı kişiyle birlikte yeniden değerlendirilir. Kararı tümör konseyinde ele alıyorum.
BRCA sonucu belirsiz çıkarsa ne yapılır?
Anlamı bilinmeyen bir değişiklik saptandığında sonuç taşıyıcılık sayılmaz. İzlem plan, aile öyküsüne göre kurulur. Değişikliğin anlamı ilerleyen yıllarda netleştiğinde kişi yeniden çağrılır.
BRCA taşıyıcılığı yumurtalık dışında hangi organları ilgilendirir?
Taşıyıcılıkta pankreas ve prostat bezi için de dikkat artırılır. Erkek taşıyıcılarda meme dokusu ayrıca değerlendirilir. İzlem planı bu organları da kapsayacak biçimde kurulur.
BRCA testi yaptırmadan önce kimden bilgi almak gerekir?
Test öncesinde tıbbi genetik uzmanıyla danışma görüşmesi yapılır. Görüşmede sonucun olası anlamları ve aileye yansımaları ele alınır. Bu adım atlanırsa sonuç yanlış anlaşılabilir.

Kaynakça

Bu içerik, aşağıdaki uluslararası otoriter tıbbi kaynaklardan yararlanılarak hazırlanmıştır.

  1. National Cancer Institute (NCI) — Breast Cancer
  2. World Health Organization (WHO) — Breast Cancer
  3. PubMed — Breast cancer surgery
  4. StatPearls (NCBI Bookshelf) — Breast Cancer
  5. MedlinePlus — Breast Cancer