Doğum Kontrol Hapı Meme Kanseri Riskini Etkiler mi?

Doğum kontrol hapı kullanan kadınların bana sık yönelttiği soru, bu ilaçların meme kanseri riskini değiştirip değiştirmediğidir. Hormon içeren doğum kontrol haplarının meme dokusu üzerinde ölçülebilir bir etkisi bulunur, ancak bu etki kullanım süresiyle sınırlı kalır. Riski değerlendirirken tek başına hap kullanımına değil; aile öyküsüne, ilk adet yaşına, doğum sayısına ve meme dokusunun yapısına birlikte bakarım. Korunma yöntemi, sağladığı yarar ile taşıdığı yük tartılarak seçilir. Bu yazıda kullanım süresinin neden sorulduğunu, hap bırakıldıktan sonra riskin nasıl seyrettiğini, aile öyküsü bulunan kişilerde yöntemin nasıl belirlendiğini ve muayene aralığını anlatıyorum.

Hap Kullanım Süresi Risk Değerlendirmesinde Neden Sorulur?

Hap kullanım süresi, meme dokusunun hormona ne kadar uzun süre maruz kaldığını gösterdiği için sorulur. Doğum kontrol hapları yumurtalıktan salgılanan hormonların yerine geçen etken maddeler taşır. Meme bezindeki hücreler bu hormonlara duyarlı olduğu için sürekli uyarı altında kalır. Uyarının süresi uzadıkça hücre bölünmesinin sıklığı da artar. Bu nedenle kaç yıldır hap kullanıldığını ve hangi yaşta başlandığını ayrı ayrı kaydederim. Erken yaşta başlanan ve uzun süre kesintisiz sürdürülen kullanım daha dikkatli izlenir. Buna karşılık kısa süreli kullanımın meme dokusundaki izi belirgin değildir. Hap kullanımı riski tek başına belirleyen bir etken sayılmaz. Meme kanseri risk faktörleri sayfasında bu etkenlerin tümünü bir arada ele aldım.

Hap Bırakıldıktan Sonra Risk Nasıl Seyreder?

Hap bırakıldıktan sonra risk sabit kalmaz ve yıllar içinde hiç kullanmamış kadınların düzeyine doğru geriler. Hormon uyarısı kesildiğinde meme bezindeki hücre etkinliği yavaş yavaş azalır. Bu gerileme bir gecede olmaz, birkaç yıla yayılan bir süreç izler. Kullanımın uzunluğu arttıkça gerilemenin tamamlanması da uzar. Hapı bıraktıktan sonra ortaya çıkan meme gerginliği çoğunlukla hormon dengesinin yeniden kurulmasına bağlıdır. Bu dönemde ele gelen yeni bir sertliği yine de incelerim. Hapı bırakmış olmak tarama düzeninden çıkmayı gerektirmez. Kırk yaşından sonra iki yılda bir yapılan tarama, hap kullanmış olsun ya da olmasın herkes için geçerlidir. Meme kanseri sayfasında hastalığın genel çerçevesini açıkladım.

Aile Öyküsü Olanlarda Korunma Yöntemi Nasıl Seçilir?

Aile öyküsü bulunan kişilerde korunma yöntemi, hormon içeriği ile kişinin taşıdığı yatkınlık birlikte tartılarak seçilir. Birinci derece yakınında genç yaşta meme kanseri görülen kadınlarda hormonsuz yöntemleri öne alırım. Bakır içeren rahim içi araç, hormon yükü taşımadığı için bu kişilerde uygun bir seçenek olur. Kalıtsal yatkınlık araştırması yapılmış ve bir değişiklik saptanmışsa yöntem seçimini genetik danışma ile birlikte yürütürüm. Aile öyküsü bulunmayan kadınlarda ise hormonlu hapların kullanılmasında engel görmem. Korunma yöntemi seçilirken gebeliğin kendisinin de bir yük taşıdığı unutulmamalıdır. Bu nedenle kararı yalnız meme riskine bakarak vermem. Yöntem seçiminin kadın hastalıkları uzmanıyla birlikte yapılmasını uygun buluyorum.

Hormonlu Spiral ve İğne Aynı Şekilde mi Değerlendirilir?

Hormonlu spiral ve iğne biçimindeki korunma yöntemleri, hap ile aynı çerçevede değerlendirilir. Bu yöntemlerin hepsi meme dokusuna ulaşan bir hormon yükü oluşturur. Hormonlu spiralde etken madde ağırlıklı olarak rahim içinde etkisini gösterir. Kana geçen miktar ağızdan alınan haplara göre düşük kalır. Üç ayda bir uygulanan iğnelerde ise hormon yükü daha uzun süre sürer. Kol altına yerleştirilen çubuk biçimindeki yöntemler de benzer bir düzenle çalışır. Yöntem hangisi olursa olsun, meme muayenesinin aksatılmamasını istiyorum. Hormonsuz seçenekler arasında bakırlı rahim içi araç ve engelleyici yöntemler yer alır.

Hap Kullananlarda Meme Muayenesi Hangi Aralıkla Yapılır?

Hap kullananlarda meme muayenesi, kişinin yaşına ve taşıdığı risk etkenlerine göre belirlenen aralıklarla yapılır. Yakınması bulunmayan genç kadınlarda hekim muayenesini yılda bir kez uygun buluyorum. Kendi kendine muayenenin ayda bir ve adet kanamasının bitimini izleyen günlerde yapılmasını isterim. Kırk yaşından sonra taramaya mamografi eklenir ve iki yılda bir yinelenir. Aile öyküsü bulunan kişilerde bu takvimi öne çekerim. Hap kullanırken memede yeni ortaya çıkan bir sertlik, döngüsel gerginlikle karıştırılmamalıdır. Adet döngüsüyle gelip geçen gerginlik olağan sayılır, ancak bir döngü boyunca geçmeyen sertlik incelenir. Erken tanının önemi sayfasında düzenli izlemin neden bu kadar belirleyici olduğunu anlattım.