Parathormon Yüksekliği Ne Anlama Gelir?

Parathormon sonucunu elinde tutan kişilerin çoğu, yüksek çıkan değerin ne anlama geldiğini sorar. Parathormon yüksekliği, kandaki kalsiyum dengesinin bozulduğunu ya da bezlerin bu dengeyi korumak için fazla çalıştığını gösterir. Bu iki durumun ayrımı yalnız hormon değerine bakarak yapılamaz. Sonucu okurken kalsiyum, fosfor, D vitamini ve böbrek işlev testlerini birlikte değerlendiririm. Bu yazıda parathormonun hangi organlar üzerinden çalıştığını, hangi durumlarda yükseldiğini ve yüksekliğin sürmesi hâlinde hangi incelemelerin istendiğini anlatıyorum.

Parathormon Kandaki Kalsiyumu Hangi Organlar Üzerinden Dengeler?

Parathormon, kandaki kalsiyum düzeyini kemik, böbrek ve bağırsak üzerinden dengeler. Kalsiyum düştüğünde bez salgısını artırır ve kemikten kana kalsiyum geçişini hızlandırır. Böbrekte süzülen kalsiyumun geri emilimini güçlendirir, böylece idrarla kayıp azalır. Aynı hormon böbrekte D vitamininin etkin biçime dönüşmesini de uyarır. Etkin D vitamini bağırsaktan kalsiyum emilimini artırır. Kalsiyum yükseldiğinde salgı azalır ve düzen ters yönde işler. Bu üçlü düzen sayesinde kan kalsiyumu dar bir aralıkta tutulur. Paratiroid bezleri sayfasında bu bezlerin yerleşimini ve görevini ayrıntılı biçimde anlattım.

Kalsiyum Normalken Parathormonun Yüksek Olması Neyi Gösterir?

Kalsiyum normalken parathormonun yüksek olması, çoğunlukla bezlerin bir eksikliği gidermek için fazla çalıştığını gösterir. Bu tabloya ikincil hiperparatiroidi denir. En sık nedeni D vitamini eksikliğidir. Bağırsaktan yeterli kalsiyum emilemediğinde bezler açığı kapatmak için salgıyı artırır. Böbrek işlevlerindeki gerileme de aynı sonucu doğurur. Kalsiyumun düşük değil normal seyretmesi, düzenin henüz korunabildiğini anlatır. Buna karşılık kalsiyum da hormonla birlikte yükselmişse birincil bir bez hastalığı düşünülür. Ayrımı yapmak için önce eksikliğin giderilmesini ister, sonra ölçümü yinelerim. Kanda kalsiyum yüksekliği sayfasında bu tablonun belirtilerini ayrı ayrı ele aldım.

Parathormon Ölçümünden Önce Kalsiyum ve D Vitamini Neden Bakılır?

Parathormon ölçümünden önce kalsiyum ve D vitamini bakılır, çünkü hormon değeri tek başına okunduğunda yanıltır. Üç değer aynı kan örneğinden çalışıldığında birbirini açıklar. D vitamini eksik olan kişide hormon yükselir, ancak bu yükselme bezlerin kendi hastalığından kaynaklanmaz. Kalsiyum düzeyi normalin altındaysa tablo bütünüyle başka bir yöne kayar. Kan alınmadan önce kalsiyum içeren takviyelerin kesilmesini isterim. Kan örneğinin sabah saatlerinde ve aç karnına alınmasını yeğliyorum. Albümin değeri de aynı tüpte ölçülür, çünkü kalsiyumun bir bölümü bu proteine bağlı taşınır. Parathormon, kalsiyum ve D vitamini dengesi sayfasında bu üç değerin birlikte nasıl okunduğunu anlattım.

Böbrek İşlev Bozukluğu Parathormon Sonucunu Nasıl Etkiler?

Böbrek işlev bozukluğu, parathormon sonucunu fosfor birikimi ve D vitamini etkinleşmesindeki aksama üzerinden etkiler. Süzme gücü gerilediğinde fosfor kanda birikir. Yükselen fosfor kalsiyumu bağlar ve serbest kalsiyum düzeyini düşürür. Böbrek aynı dönemde D vitaminini etkin biçime çeviremez. Emilim azaldığında bezler salgıyı artırarak açığı kapatmaya çalışır. Bu nedenle böbrek yetmezliği olan kişilerde hormon değeri olağandan yüksek bulunur. Sonucu okurken kreatinin ve süzme hızı gibi böbrek işlev testleri yanında yer alır. Böbrek kaynaklı yükselmede tedavi bezlere değil, altta yatan işlev kaybına yönelir.

Parathormon Yüksekliği Sürerse Kemik Yoğunluğu Ne Zaman Ölçülür?

Parathormon yüksekliği sürerse kemik yoğunluğu ölçümü tanının konduğu dönemde istenir. Ölçüm, hormonun kemik üzerindeki etkisini doğrudan ortaya koyar. İnceleme bel omurlarını, kalçayı ve ön kolu kapsar. Ön kol ölçümü bu hastalıkta ayrı bir önem taşır. İlk ölçüm sonraki yıllar için bir karşılaştırma zemini kurar. Ameliyat düşünülmeyen ve izlemde tutulan kişilerde ölçüm belirli aralıklarla yinelenir. Aralığı kişinin yaşına, kemik kaybının derecesine ve hormon değerinin seyrine göre belirlerim. Kemik yoğunluğunda gerileme saptanması, izlem kararını cerrahi yönünde değiştirebilir.