Çocuklarda Tiroid Hastalıkları

Çocuklarda tiroid hastalıkları, erişkinlerden farklı olarak büyüme ve gelişme sürecini doğrudan etkilediği için ayrı bir dikkat gerektirir. Tiroid hormonu çocukluk çağında boy uzamasını, kemik olgunlaşmasını ve öğrenme kapasitesini yönlendirir. Bu nedenle küçük bir aksama bile uzun vadeli sonuç doğurur. Şikâyetler çoğu zaman silik olduğu için aileler durumu geç fark eder. Bu sayfada çocukluk çağındaki tiroid sorunlarını ve izlem düzenini anlatıyorum.

Çocuklarda Tiroid Bezi Nasıl Çalışır?

Çocuklarda tiroid bezi, erişkinlerdeki düzenin aynısıyla çalışır, ancak ürettiği hormonun görev alanı daha geniştir. Bez boynun ön yüzünde, soluk borusunun iki yanına yerleşmiş durumdadır. Bebeklikte bez çok küçük olmasına rağmen yoğun çalışır. Ürettiği hormon hücrelerin enerji kullanımını düzenler. Aynı hormon beyin hücrelerinin olgunlaşmasını sağlar. Kemik uçlarındaki büyüme bölgelerinin çalışmasını da yönlendirir. Bu nedenle hormon eksikliğinde boy uzaması durur. Büyüme ve gelişme sürecinin her adımı bu hormona bağlıdır. Bezin çalışmasını beyindeki hipofiz bezi denetler. Hipofiz, tiroid uyarıcı hormon salgılayarak bezi yönlendirir.

Kanda hormon azaldığında uyarı artar. Hormon çoğaldığında uyarı azalır. Bu geri bildirim düzeni dengeyi korur. Hormon üretimi için yeterli iyot alınması gerekir. İyot besinlerle ve iyotlu tuzla vücuda girer. Çocuklarda iyot gereksinimi vücut ağırlığına göre yüksektir. Bebeğin tiroid bezi anne karnında gelişimini tamamlar. Doğumdan sonra bez kendi üretimine geçer. Yenidoğan taramasıyla bu geçiş kontrol edilir. Bezin çalışma düzenini tiroid bezinin görevleri sayfasında ayrıntılı biçimde anlattım. Çocukluk çağında bu düzenin korunmasını yakından izliyorum. Bezin küçük bir aksaması bile gelişim üzerinde iz bırakabilir. Bu nedenle değerlendirmeyi erişkinlere göre daha geniş tutuyorum.

Hangi Tiroid Hastalıkları Çocuklarda Görülür?

Tiroid hastalıkları çocuklarda birkaç ana başlık altında görülür. İlk grupta doğuştan gelen hormon eksikliği yer alır. Bu tablo bezin hiç gelişmemesi ya da yetersiz çalışması sonucunda ortaya çıkar. İkinci grupta bağışıklık kökenli kronik iltihap bulunur. Bu hastalık okul çağında ve ergenlikte sık saptanır. Üçüncü grupta bezin aşırı çalıştığı tablolar yer alır. Bağışıklık kökenli aşırı çalışma bu grubun başında gelir. Dördüncü grupta guatr olarak adlandırılan bez büyümesi bulunur. İyot eksikliği ve ergenlik dönemi bu büyümeyi kolaylaştırır. Beşinci grupta tiroid nodülleri yer alır.

Çocuklarda nodül erişkinlere göre daha seyrek görülür. Buna karşılık bu yaş grubunda saptanan nodüller daha dikkatli değerlendirilir. Altıncı grupta tiroid kanserleri bulunur. Bu hastalıklar çocukluk çağında seyrek görülür. Seyrek olmasına karşın tanı gecikmemelidir. Konuyu çocuklarda tiroid kanseri sayfasında ayrı olarak ele aldım. Yedinci grupta geçici tiroidit tabloları yer alır. Virüs enfeksiyonlarından sonra gelişen iltihap bu gruba girer. Hastalıkların dağılımı yaşa göre değişir. Bebeklikte doğuştan gelen tablolar öne çıkar. Okul çağı ve ergenlikte bağışıklık kökenli hastalıklar ağırlık kazanır. Kız çocuklarında tanı sıklığı erkeklere göre belirgin biçimde yüksektir. Ailede tiroid hastalığı bulunması olasılığı daha da artırır.

Doğuştan Gelen Hormon Eksikliği

Doğuştan gelen hormon eksikliği, bebeğin tiroid bezinin yeterli çalışmamasıyla ortaya çıkar. Bezin hiç gelişmemesi en sık nedendir. Bezin yanlış yere yerleşmesi de aynı sonucu doğurur. Hormon üretimindeki enzim eksiklikleri bir başka nedendir. Annedeki iyot eksikliği de bebeği etkiler. Tablo doğumdan hemen sonra belirti vermez. Anneden geçen hormon ilk haftalarda bebeği korur. Bu nedenle tanı yalnız tarama testiyle konulur. Ülkemizde tüm bebeklerde topuktan kan alınarak tarama yapılır. Tarama sonucu yüksek çıkan bebeklerde ölçüm yinelenir.

Tanı doğrulandığında tedavi hemen başlatılır. Erken başlanan tedavi zihinsel gelişimi korur. Geciken tanıda ise kalıcı sorunlar yerleşir. Uzun süren sarılık bu tablonun ilk işareti olabilir. Beslenme güçlüğü ve az ağlama da dikkat çeker. Kabızlık ve göbek fıtığı sık eşlik eder. Dilin büyük görünmesi ve ciltte soğukluk da uyarıcıdır. Bebeğin hareketlerinin azlığı aileyi kaygılandırır. Bu bulgular varsa taramayı beklemeden ölçüm istiyorum. Tedavi hormon desteğiyle yürütülür. Doz büyümeye göre düzenli aralıklarla yeniden ayarlanır. Ailelerin ilacı hiç aksatmaması bu dönemde büyük önem taşır. Düzenli tedavi alan bebeklerde gelişim yaşıtlarıyla aynı hızda ilerler.

Çocukluk Çağında Guatr

Çocukluk çağında guatr, tiroid bezinin gözle görülür biçimde büyümesi anlamına gelir. Bez büyüdüğünde boyunda şişlik yumuşak bir dolgunluk halinde fark edilir. Bu büyüme çoğu zaman ağrısız seyreder. Guatrın çocuklardaki en sık nedeni bağışıklık kökenli iltihaptır. İyot eksikliği de bez büyümesine yol açar. Ergenlik döneminde hormon gereksinimi arttığı için bez geçici olarak büyüyebilir. Bu duruma ergenlik guatrı adı verilir. Çoğu olguda hormon değerleri normal seyreder. Guatr tablosunu guatrın genel özellikleri sayfasında ayrıntılı biçimde anlattım. Bez büyümesi çocuklarda seyrek olarak bası yaratır.

Yutma güçlüğü ve nefes darlığı bu yaş grubunda çok az görülür. Aileler genellikle boyundaki görünümden rahatsız olur. Muayenede bezin kıvamını ve büyüklüğünü değerlendiriyorum. Yüzeyin düzgün ya da düzensiz olması bilgi verir. Düzensiz yüzey bağışıklık kökenli iltihabı düşündürür. Ultrason incelemesi tanıyı netleştirir. Hormon değerleri aynı anda ölçülür. Değerler normalse yalnız izlem yeterli olur. Değerler bozuksa tedaviyi başlatıyorum. Bez büyümesinde izlenen basamakları guatr tedavisi sayfasında ayrıntılı anlattım. Guatrın ilaçla küçültülmesi çocuklarda genellikle denenmez. Cerrahi ise yalnız bası ya da kuşkulu nodül durumunda gündeme gelir. Ailelere bu ölçütleri baştan açıklıyorum. Böylece gereksiz kaygı ortadan kalkar.

Tiroid Az Çalışan Çocukta Neler Değişir?

Tiroid bezi az çalışan çocukta ilk değişiklik, büyüme hızındaki yavaşlamadır. Boy uzaması yaşıtlarına göre geride kalır. Kilo ise değişmeden ya da artarak sürer. Bu birleşim tabloyu ayırt etmede yol gösterir. Çocuk çabuk yorulur ve oyun isteği azalır. Ders çalışırken dikkati kolayca dağılır. Uyku süresi uzar ve sabah kalkmak zorlaşır. Üşüme duygusu belirginleşir. Ciltte kuruluk ve saçlarda incelme görülür. Kabızlık sık dile getirilen bir şikâyettir.

Ses tonunda hafif kabalaşma fark edilir. Kemik yaşı takvim yaşının gerisinde kalır. Diş çıkışı ve diş değişimi gecikebilir. Ergenlik döneminin başlaması da gecikir. Bazı çocuklarda ise ergenlik erken başlar. Kız çocuklarında âdet düzensizliği ortaya çıkar. Bu bulgular yavaş yerleştiği için aileler geç fark eder. Okulda yapılan boy ölçümü çoğu zaman ilk uyarıyı verir. Büyüme eğrisindeki sapmayı her zaman ciddiye alıyorum. Tanı erken konulduğunda kayıp boy geri kazanılır. Geciken tanıda ise erişkin boyu olumsuz etkilenir. Bu nedenle okul döneminde yapılan ölçümleri değerli buluyorum. Ailelerden ölçüm sonuçlarını saklamalarını istiyorum.

Büyüme ve Boy Uzamasına Etkisi

Büyüme ve boy uzamasına etkisi, çocukluk çağındaki tiroid hastalıklarının en belirleyici yönüdür. Tiroid hormonu kemik uçlarındaki büyüme bölgelerini doğrudan uyarır. Hormon azaldığında bu bölgelerin çalışması yavaşlar. Boy artışı yıllık olarak beklenenin altında kalır. Büyüme eğrisinde belirgin bir kırılma oluşur. Bu kırılma tanının en değerli ipucudur. Aileler boy geriliğini genellikle kalıtımla açıklar. Oysa ani duraklama kalıtımla açıklanamaz. Kemik yaşı ölçümü tabloyu netleştirir. El bileği görüntüsü kemik olgunlaşmasını gösterir.

Hormon eksikliğinde kemik yaşı geride kalır. Tedavi başlandığında büyüme hızla toparlanır. Bu döneme yakalama büyümesi adı verilir. Çocuk kısa sürede kendi eğrisine geri döner. Geç kalınan hastalarda ise kayıp tam olarak kapanmaz. Bu nedenle tedaviyi hiç geciktirmiyorum. Hormon fazlalığında ise büyüme hızlanır. Çocuk yaşıtlarından uzun görünebilir. Buna karşılık kemik olgunlaşması da hızlandığı için erişkin boyu kısalır. Bu nedenle her iki yön de dikkatle izlenmelidir. Boy ölçümünü her kontrolde kaydediyorum. Kilo değerini de aynı çizelgeye işliyorum. İki verinin birlikte izlenmesi tabloyu çok daha iyi gösterir.

Okul Başarısı ve Dikkat

Okul başarısı ve dikkat, tiroid hormonundan doğrudan etkilenir. Hormon eksikliğinde öğrenme hızı yavaşlar. Çocuk derste kolayca dalar ve verilen yönergeyi kaçırır. Ödev süresi uzar ve isteksizlik belirginleşir. Not ortalamasındaki düşüş ailenin dikkatini çeker. Bu tablo dikkat eksikliği olarak yorumlanabilir. Oysa altta yatan neden hormon düşüklüğü olabilir. Bu nedenle başarı düşüşünde tiroid testlerini istiyorum. Basit bir kan tetkiki ayrımı hızla sağlar. Hormon fazlalığında ise tablo tersine döner.

Çocuk yerinde duramaz ve huzursuz görünür. Sınıfta hareketlilik ve konuşma isteği artar. Ellerdeki titreme yazı yazmayı zorlaştırır. Uykuya dalmakta güçlük yaşanır. Sabahları yorgun uyanma şikâyeti eklenir. Bu bulgular da davranış sorunu sanılabilir. Yanlış değerlendirme gereksiz yönlendirmelere yol açar. Tedavi başladıktan sonra dikkat kademeli olarak toparlanır. Okul başarısındaki düzelme birkaç ay içinde görülür. Aileleri bu süre konusunda önceden bilgilendiriyorum. Beklentiyi doğru kurmak çocuğun üzerindeki baskıyı azaltır. Öğretmenin de süreçten haberdar olmasını öneriyorum. Okulda gösterilen anlayış çocuğun uyumunu kolaylaştırır.

Tiroid Fazla Çalışan Çocukta Hangi Bulgular Öne Çıkar?

Tiroid bezi fazla çalışan çocukta huzursuzluk ve çarpıntı bulguları öne çıkar. Bu tablo çocuklarda erişkinlere göre daha seyrek görülür. En sık neden bağışıklık kökenli aşırı çalışmadır. Hastalık ergenlik döneminde ve kız çocuklarında daha sıktır. Kalp atımı dinlenirken bile hızlı seyreder. Ellerde ince bir titreme belirir. Terleme artar ve sıcağa dayanıklılık azalır. İştah artmasına rağmen kilo kaybı görülür. Bağırsak hareketleri hızlanır. Uyku düzeni bozulur ve çocuk gece sık uyanır.

Okulda huzursuzluk ve dikkat dağınıklığı dile getirilir. Gözlerde belirginleşme ve kapak çekilmesi fark edilir. Boyunda yumuşak bir büyüme muayenede saptanır. Boy uzaması hızlanır, ancak kemik olgunlaşması da aynı hızda ilerler. Bu nedenle erişkin boyu beklenenin altında kalabilir. Kas gücünde azalma ve çabuk yorulma eklenir. Bulguların tümü davranış sorunuyla karıştırılabilir. Bu nedenle ani karakter değişiminde tiroid testlerini istiyorum. Tedavide bezin üretimini azaltan ilaçlar kullanılır. İlaç tedavisi çocuklarda uzun süre sürdürülür. Yanıt alınamayan hastalarda diğer seçenekler değerlendirilir. Tedavi boyunca büyüme ve kemik yaşını birlikte izliyorum. Erken tanı konulan çocuklarda tablo kolayca denetim altına alınır.

Çocuklarda Tiroid Nodülü Ne Anlama Gelir?

Çocuklarda tiroid nodülü, erişkinlere göre seyrek görülmesine karşın daha dikkatli değerlendirme gerektirir. Bu yaş grubunda saptanan nodüllerde kuşku daha yüksek tutulur. Bu nedenle hiçbir nodülü izlemeden geçmiyorum. İlk adımda ayrıntılı bir ultrason incelemesi yapılır. Nodülün boyutu, sınırları ve iç yapısı kaydedilir. Kireçlenme ve düzensiz sınır uyarıcı kabul edilir. Boyun bölgesindeki lenf bezleri de aynı incelemede değerlendirilir. Büyümüş lenf bezleri ek inceleme gerektirir. Hormon değerleri her hastada ölçülür. Aşırı çalışan nodüllerde sintigrafi istenebilir.

Kuşku uyandıran nodüllerde iğne biyopsisi yapılır. Biyopsi çocuklarda da güvenle uygulanır. Aileler işlemden çekindiğinde süreci ayrıntılı biçimde anlatıyorum. Boyun bölgesine ışın almış çocuklarda dikkatimi artırıyorum. Ailesinde tiroid kanseri bulunan çocuklarda da aynı yaklaşım geçerlidir. Bazı kalıtsal tablolar nodül gelişimini kolaylaştırır. Bu çocuklarda izlemi erken yaşta başlatıyorum. Hızlı büyüyen nodüller zaman kaybedilmeden değerlendirilir. Ses değişikliği eklendiğinde inceleme genişletilir. Sonuç iyi huyluysa izlem düzenli aralıklarla sürdürülür. Kuşkulu sonuçlarda cerrahi seçenek gündeme gelir. Kararı çocuk hekimiyle birlikte veriyorum. Aileyi her aşamada ayrıntılı biçimde bilgilendiriyorum.

Tanı Süreci Çocuklarda Nasıl İşler?

Tanı süreci çocuklarda ayrıntılı bir öyküyle başlar ve ölçümlerle tamamlanır. Doğum öyküsünü ve yenidoğan tarama sonucunu soruyorum. Ailedeki tiroid hastalıklarını kaydediyorum. Büyüme eğrisini ve önceki boy ölçümlerini inceliyorum. Okul başarısındaki değişimi aileden öğreniyorum. Muayenede boyun bölgesini dikkatle değerlendiriyorum. Bezin büyüklüğünü, kıvamını ve yüzeyini kaydediyorum. Cilt yapısını, nabzı ve refleksleri de değerlendiriyorum. Kan tetkikinde tiroid uyarıcı hormon düzeyine bakılır. Serbest hormon değeri aynı örnekte ölçülür.

Bağışıklık kökenli tablolarda antikorlar ayrıca istenir. Çocuklarda değerler yaşa göre belirlenmiş aralıklarla karşılaştırılır. Erişkin sınırlarına göre yorum yapılmaz. Ultrason incelemesi bez yapısını gösterir. Bu inceleme ışın içermediği için rahatlıkla yinelenir. Kemik yaşı ölçümü büyüme sorunlarında yol gösterir. Sintigrafi yalnız belirli durumlarda istenir. Gereksiz görüntülemelerden özellikle kaçınıyorum. Tanı sürecini çocuk hekimiyle birlikte yürütüyorum. Gerekli görülen hastalarda genetik değerlendirme de planlanır. Süreci çocuğun anlayacağı dilde açıklamaya özen gösteriyorum. Kan alma korkusu bulunan çocuklarda işlemi önceden anlatıyorum. Böylece izleme uyum belirgin biçimde artar.

Çocuklarda Tedavi Nasıl Planlanır?

Çocuklarda tedavi, hastalığın türüne ve çocuğun yaşına göre planlanır. Hormon eksikliğinde tedavi hormon desteğiyle yürütülür. Doz çocuğun ağırlığına göre hesaplanır. Büyüme sürdüğü için doz belirli aralıklarla yeniden ayarlanır. Bebeklerde ilaç ezilerek az miktarda suyla verilir. Süt ve soya içeren mamalar emilimi azaltır. Bu nedenle ilacı beslenmeden ayrı saatte vermelerini istiyorum. Demir içeren damlalar da aynı sakıncayı taşır. Tedaviye başladıktan sonra ölçümleri sıklaştırıyorum. Değerler oturduktan sonra aralığı açıyorum.

Hormon fazlalığında bezin üretimini azaltan ilaçlar kullanılır. Bu ilaçlar uzun süre düzenli olarak sürdürülür. İlaç düzeninin genel çerçevesini tiroid ilaç tedavisi sayfasında topluca yazdım. Yan etki açısından kan sayımını izliyorum. Ateş ve boğaz ağrısında ailelerden hemen haber vermelerini istiyorum. İlaca yanıt alınamayan hastalarda diğer seçenekler değerlendirilir. Radyoaktif iyot tedavisi çocuklarda seçilmiş durumlarda uygulanır. Cerrahi ise deneyimli ellerde güvenle yürütülür. Cerrahi kararını çocuk hekimiyle birlikte veriyorum. Guatr saptanan ve değerleri normal olan çocuklarda yalnız izlem yeterli olur. İyot eksikliği varsa beslenme düzenini gözden geçiriyorum. Tedavi boyunca büyüme eğrisini düzenli olarak kaydediyorum. Eğrideki toparlanma tedavinin işe yaradığını gösterir. Duraklama sürerse doz ayarını yeniden gözden geçiriyorum.

Ailelere Neler Öneriyorum?

Ailelere, çocuklarının izlemi konusunda neler yapmaları gerektiğini ayrıntılı biçimde anlatıyorum. İlk öneri boy ve kilo ölçümlerini düzenli olarak kaydetmeleridir. Ölçümleri aynı yerde ve benzer koşullarda yapmaları gerekir. Büyüme eğrisindeki duraklamayı önemsemelerini istiyorum. Okul başarısındaki ani düşüşü de not etmelerini söylüyorum. Boyunda fark ettikleri şişliği ertelememeleri gerekir. Çocuğun ilacını her gün aynı saatte vermelerini öneriyorum. İlacı beslenmeden ayrı saatte vermeleri emilimi artırır. Doz atlandığında bunu kaydetmelerini istiyorum. Kendi kararlarıyla doz değiştirmemeleri gerekir.

Kontrol tarihlerini kaçırmamalarını özellikle vurguluyorum. Beslenmede iyotlu tuz kullanmalarını öneriyorum. Tuzu kapalı kapta saklamaları iyot içeriğini korur. Kontrolsüz bitkisel takviyelerden uzak durmalarını istiyorum. Deniz ürünleri ve süt iyot kaynağı olarak katkı sağlar. Dengeli beslenme ve düzenli uyku gelişmeyi destekler. Çocuğa hastalığını yaşına uygun dille açıklamalarını öneriyorum. Gizlenen bilgi çocukta kaygı yaratır. Kardeşlerde de tetkik yaptırmalarını uygun buluyorum. Ailede tiroid hastalığı varsa bu öneri daha da önem kazanır. Bu düzene uyan ailelerde izlem süreci sorunsuz ilerler. Çocuğun günlük yaşamı hiçbir biçimde kısıtlanmaz. Doğru izlemle tablo tümüyle denetim altında tutulur.