Çocuklarda Tiroid Kanseri

Çocuklarda tiroid kanseri, çocukluk çağı kanserleri arasında seyrek görülen, buna karşın ergenliğe yaklaştıkça sıklığı artan bir hastalıktır. Hastalığın büyük bölümünü, hücre yapısını koruyan ve tedaviye uyumlu davranan tip oluşturur. Çocuklarda tanı anında boyun lenf bezlerinin tutulması erişkinlere göre daha sık görülür. Bu tablo aileleri ilk anda ürkütse de uzun dönemli gidiş sakin seyreder. Bu sayfada hastalığın nasıl fark edildiğini, tanı basamaklarını ve okul yaşamının nasıl sürdürüldüğünü anlatıyorum.

Çocuklarda Tiroid Kanseri Ne Sıklıkta Görülür?

Çocuklarda tiroid kanseri, çocukluk çağı kanserleri içinde seyrek görülen bir hastalık olarak karşımıza çıkar. Buna karşın ergenlik dönemine yaklaşıldıkça sıklığı belirgin biçimde artar. Kız çocuklarında erkek çocuklarına göre daha sık saptanır. Ergenlik öncesi yaşlarda ise iki cinsiyet arasındaki fark azalır. Hastalığın büyük bölümünü hücre yapısını koruyan papiller tip oluşturur. Folliküler tip daha seyrek görülür. Medüller tip ise kalıtsal sendromların parçası olarak ortaya çıkabilir. Erişkinlerde görülen farklılaşmamış tipe çocuklarda hemen hemen hiç rastlanmaz. Çocuklarda hastalık tanı anında daha yaygın bulunabilir. Boyun lenf bezlerinin tutulması sık karşılaşılan bir tablo olarak bildirilir.

Akciğerlere yayılım da erişkinlere göre daha sık görülür. Bu tablo ilk anda aileleri doğal olarak ürkütür. Oysa çocuklarda hastalığın tedaviye yanıtı erişkinlerdekinden daha güçlü seyreder. Yaygın görünen bir hastalık bile uzun yıllar denetim altında tutulabilir. Bu nedenle ailelere en baştan sakin bir çerçeve çizmeye çalışıyorum. Çocuğun yaşı tedavi planını doğrudan etkiler. Büyüme ve gelişme dönemi her kararda gözetilir. Okul düzeni ve arkadaş ilişkileri de plana katılır. Bu nedenle kararları çocuk iç salgı bezleri uzmanlarıyla birlikte veriyorum. Aile de sürecin doğal bir parçası olarak masada yer alır. Çocuğun kendi sorularını yaşına uygun bir dille yanıtlıyorum.

Çocuktaki Nodül Neden Daha Dikkatli İncelenir?

Çocuktaki nodül, kötü huylu çıkma olasılığı erişkinlere göre daha yüksek olduğu için dikkatli incelenir. Erişkinlerde tiroid nodülü çok sık karşılaşılan bir bulgu olarak bilinir. Çocuklarda ise nodül görülmesi seyrek bir durum olarak kalır. Seyrek görülen bir bulgunun altından anlamlı bir hastalık çıkma olasılığı artar. Bu nedenle çocukta saptanan her nodülü ayrıntılı biçimde değerlendiriyorum. Nodüllerin genel çerçevesini tiroid nodülü sayfasında ele aldım. Çocuklarda nodül çoğunlukla rastlantıyla fark edilir. Bir üst solunum yolu hastalığı sırasında yapılan muayene bu bulguyu ortaya çıkarır. Bazı aileler ise boyundaki kabarıklığı kendileri fark eder. Yutkunma sırasında hareket eden bir şişlik tiroidi düşündürür.

Nodülün sert ve hareketsiz olması dikkatimi artırır. Boyunda eşlik eden lenf bezi büyümesi ayrıca önemsenir. Ses değişikliği çocuklarda seyrek bildirilen bir yakınma olarak kalır. Bu nedenle sesin normal olması güven vermemelidir. Hormon tetkiklerinin normal çıkması da kuşkuyu ortadan kaldırmaz. Çünkü nodüllerin çoğu hormon düzenini bozmadan büyür. Ultrason bu aşamada belirleyici basamağı oluşturur. Ultrasonda düzensiz sınır, ince kireçlenme ve dikey uzanım kuşku doğurur. Bu bulgular bir arada bulunduğunda biyopsi gündeme gelir. Ailelere bu basamakları önceden açıklamayı önemsiyorum. Bilinmeyen her adım kaygıyı gereksiz yere büyütür.

Hangi Tür Çocuklarda Daha Sık Karşılaşılır?

Tür bakımından çocuklarda daha sık karşılaşılan grup, hücre yapısını koruyan papiller tip olarak bilinir. Bu tip, çocukluk çağı tiroid kanserlerinin büyük bölümünü oluşturur. Papiller tipte hücreler olgun yapısını büyük ölçüde korur. Korunan yapı tedaviye yanıtı belirgin biçimde güçlendirir. Çocuklarda bu tip erişkinlere göre daha yaygın bir başlangıç gösterebilir. Buna karşın uzun dönemli gidişi sakin seyreder. Folliküler tip çocuklarda çok daha seyrek görülür. Bu tipte hücreler kan damarları yoluyla yayılma eğilimi taşır. Medüller tip ise kalıtsal bir sendromun parçası olarak belirir. Bu türde ailede benzer öykü bulunması sık karşılaşılan bir durumdur.

Kalıtsal zemin saptandığında aile bireyleri de incelenir. Farklılaşmamış tip çocukluk çağında hemen hemen hiç görülmez. Tip ayrımını patoloji incelemesi kesin biçimde yapar. Ayrımın bilinmesi tedavi planını baştan biçimlendirir. Papiller tipte iyot tutma özelliği korunur. Bu özellik ek tedavi seçeneğini elimizde tutar. Söz konusu seçeneğin hangi çocuklarda gündeme geldiğini radyoaktif iyot tedavisi sayfasında ayrıntılı anlattım. Medüller tipte ise iyot tedavisi yarar sağlamaz. Bu nedenle tip bilinmeden plan yapmıyorum. Ailelere tipin ne anlama geldiğini sade sözcüklerle anlatıyorum. Patoloji raporunu birlikte okumak süreci belirgin biçimde yumuşatır. Anlaşılan bir plan, ailenin sürece katılımını güçlendirir.

Hastalık Hangi Bulgularla Fark Edilir?

Hastalık çoğu çocukta boyunda ele gelen ağrısız bir şişlik gibi bulgularla fark edilir. Şişlik genellikle ağrı yapmadan büyür. Çocuk çoğu zaman hiçbir yakınma bildirmez. Aile şişliği banyo ya da giyinme sırasında fark eder. Bazı çocuklarda ilk bulgu boynun yanındaki lenf bezi olarak karşımıza çıkar. Bu bez uzun süre iltihap sanılarak izlenebilir. İlaç kullanımına karşın küçülmeyen bez değerlendirilmelidir. Yutma sırasında takılma duygusu daha seyrek bildirilir. Nefes darlığı çocuklarda beklenen bir bulgu değildir. Ses kısıklığı da seyrek karşılaşılan bir yakınma olarak kalır.

Hormon düzeyleri çoğu çocukta normal bulunur. Bu nedenle kilo, boy ve uyku düzeni genellikle bozulmaz. Okul başarısında belirgin bir değişiklik beklenmez. Bazı çocuklarda hastalık başka nedenle çekilen görüntülemede saptanır. Boyun bölgesinin filmi bu bulguyu ortaya çıkarabilir. Öksürük ve nefes darlığı ileri dönemde eklenebilir. Bu bulgular akciğer yayılımını düşündürür. Yine de çocukların çoğunda ilk bulgu boyundaki kitle olarak kalır. Bu nedenle boyunda büyüyen her şişliği önemsiyorum. Ailelerden şişliğin ne zaman başladığını not etmelerini istiyorum. Bu bilgi büyüme hızını değerlendirmemde yol gösterir.

Boyun Lenf Bezleri Neden Sık Tutulur?

Boyun lenf bezleri, tiroid dokusunun lenf akımını doğrudan bu bölgeye boşaltması nedeniyle sık tutulur. Boyun lenf bezleri, vücudun savunma ağının boyundaki durakları olarak çalışır. Tiroid bezinden çıkan lenf sıvısı önce bu duraklara ulaşır. Tümör hücreleri de aynı yolu izleyerek buraya taşınır. Çocuklarda bu geçiş erişkinlere göre daha erken gerçekleşir. Bunun nedeni çocuk dokusundaki lenf ağının daha yoğun olmasıdır. Tutulan bezler muayenede sert ve hareketsiz olarak ele gelir. İltihaba bağlı bezler ise yumuşak ve hareketli kalır. İki durumun ayrımını ultrason belirgin biçimde kolaylaştırır. Ultrasonda bezin iç yapısı ve kanlanması değerlendirilir.

Kuşkulu bezden ince iğneyle örnek alınabilir. Örnekten ölçülen bir protein tanıyı destekler. Boyundaki tutulum hastalığın ağırlaştığı anlamına gelmez. Çocuklarda bu tablo sık görülür ve tedaviye güçlü yanıt verir. Buna karşın cerrahi planın genişliğini doğrudan belirler. Bu nedenle girişimden önce boynun tamamı haritalanır. Haritalama, çıkarılacak bölgelerin sınırını çizer. Eksik haritalama sonradan yeniden girişim gerektirebilir. Bu yüzden ilk değerlendirmeye özellikle zaman ayırıyorum. Ailelere haritanın neden çıkarıldığını ayrıntılı anlatıyorum. Planın anlaşılması hazırlık dönemindeki kaygıyı azaltır.

Işına Maruz Kalmak Riski Nasıl Değiştirir?

Işına maruz kalmak, özellikle küçük yaşta gerçekleştiğinde tiroid kanseri riskini belirgin biçimde değiştirir. Tiroid bezi ışına en duyarlı dokular arasında yer alır. Duyarlılık yaş küçüldükçe artar. Bu nedenle çocukluk çağındaki boyun ışınlaması önemli bir öykü olarak kaydedilir. Başka bir hastalık nedeniyle baş ve boyun bölgesine ışın tedavisi almış çocuklar düzenli izlenir. Kemik iliği nakli öncesinde tüm vücut ışınlaması yapılan çocuklar da bu gruba girer. Nükleer kazalar sonrasında bölgedeki çocuklarda artış bildirilmiştir. Bu deneyim ışın duyarlılığını açık biçimde göstermiştir. Tanı amaçlı çekilen filmler ise farklı bir başlık oluşturur. Bu incelemelerdeki ışın miktarı çok daha düşük kalır.

Yine de gereksiz görüntülemeden kaçınmayı doğru buluyorum. Ultrason ışın içermediği için çocuklarda ilk seçenek olarak kullanılır. Boyun ultrasonunun ayrıntılarını tiroid ultrasonografisi sayfasında anlattım. Işın öyküsü bulunan çocuklarda izlem düzenli aralıklarla sürdürülür. İzlemde boyun muayenesi ve ultrason birlikte kullanılır. Bu izlem belirti çıkmadan da sürdürülmelidir. Ailelerden ışın öyküsünü kayıt altında tutmalarını istiyorum. Eski tedavi belgeleri bu nedenle saklanmalıdır. Öykü bilinmediğinde izlem planı eksik kalır. Işın dışındaki etkenler arasında iyot dengesi de sayılır. Kalıtsal sendromlar ise ayrı bir risk başlığı olarak değerlendirilir.

Tanı Süreci Çocuklarda Nasıl Yürütülür?

Tanı süreci çocuklarda muayene, ultrason, kan tetkiki ve gerektiğinde iğne biyopsisi sırasıyla yürütülür. Muayenede boyun bölgesi bütün olarak elle değerlendirilir. Tiroid bezinin yanı sıra lenf bölgeleri de tek tek yoklanır. Çocuğun boy ve kilo eğrisi ayrıca gözden geçirilir. Aile öyküsü ve ışın öyküsü ayrıntılı biçimde sorgulanır. Çocukluk çağı tiroid sorunlarını çocuklarda tiroid hastalıkları sayfasında topluca ele aldım. Ultrason tanı sürecinin merkezinde yer alır. İnceleme sırasında çocuğun rahat olması sonucu doğrudan etkiler. Bu nedenle işlemi oyunlaştırarak anlatmalarını ailelerden istiyorum. Kan tetkikleriyle hormon düzeyleri ölçülür.

Medüller tip düşünülüyorsa ek belirteçler eklenir. Kuşkulu nodülden ince iğneyle örnek alınır. Küçük çocuklarda işlem hafif bir uyutma altında yapılabilir. Örnek patoloji bölümünde ayrıntılı biçimde incelenir. Sonuç belirli bir sınıflandırma diliyle bildirilir. Bu dili ailelere sade sözcüklerle çeviriyorum. Kuşkulu sonuçlarda karar çocuğun yaşına göre verilir. Çocuklarda kuşkulu sonuçların kötü huylu çıkma olasılığı daha yüksek bulunur. Bu nedenle izlem yerine doku incelemesi öne geçebilir. Gerektiğinde boyun ve göğüs bölgesinin görüntülemesi eklenir. Tüm sonuçlar toplandığında plan tek bir oturumda kurulur.

Ultrason ve Biyopsi Çocuklarda Nasıl Uygulanır?

Ultrason ve biyopsi çocuklarda erişkinlerdekine benzer biçimde, ancak yaşa uygun bir hazırlıkla uygulanır. Ultrason ağrısız bir inceleme olarak yapılır. Çocuk sırtüstü yatırılır ve boynu hafifçe geriye alınır. Jel uygulandıktan sonra başlık boyun üzerinde gezdirilir. İnceleme birkaç dakika içinde tamamlanır. Işın içermediği için gerektiğinde sık sık yinelenir. Ultrasonda nodülün boyutu, yapısı ve sınırları ölçülür. Boyundaki lenf bölgeleri aynı incelemede taranır. Bulgular belirli bir puanlama düzeni içinde yorumlanır. Puanlama biyopsi kararına yön verir.

Biyopsi ultrason eşliğinde ince bir iğneyle yapılır. Uygulama bölgesine önce yüzeysel uyuşturucu sürülür. Büyük çocuklar işlemi uyanık biçimde tamamlayabilir. Küçük yaş grubunda hafif uyutma tercih edilir. Uyutma kararı çocuk anestezi uzmanıyla birlikte verilir. İşlem sonrasında birkaç dakika basınç uygulanır. Çocuk aynı gün okuluna dönebilir. Ağır spor etkinlikleri bir gün ertelenir. Örnek yetersiz kalırsa inceleme yinelenebilir. Ailelere işlemi önceden anlatmalarını, ancak korkutmamalarını öneriyorum. Hazırlanan çocuk işlemi belirgin biçimde daha kolay tamamlar.

Tedavi Kararı Nasıl Verilir?

Tedavi kararı, hastalığın yaygınlığına, tipine ve çocuğun yaşına göre verilir. Kararın merkezinde hastalıklı dokunun çıkarılması yer alır. Çocuklarda bezin tamamının çıkarılması daha sık tercih edilir. Bunun nedeni hastalığın iki yarıda birden bulunabilmesidir. Bezin tamamının ya da yalnız bir yarısının alındığı yolları total tiroidektomi ameliyatı sayfasında karşılaştırdım. Çok küçük ve tek odaklı tümörlerde daha sınırlı bir girişim düşünülebilir. Boyundaki lenf bölgeleri haritaya göre plana eklenir. Tutulum bulunmayan bölgeler gereksiz yere çıkarılmaz. Girişimin genişliği çocuğun gelişimi gözetilerek belirlenir. Çıkarılan doku daha sonra bütün olarak incelenir. İnceleme sonucu ek tedavi kararını biçimlendirir.

Papiller ve folliküler tiplerde iyot tedavisi gündeme gelebilir. Bu tedavi her çocukta gerekli olmaz. Sınırlı hastalıkta izlem seçeneği yeterli kalır. Yaygın tutulumda ise tedavi kararlı biçimde planlanır. Medüller tipte iyot tedavisi yarar sağlamaz. Bu türde plan tümüyle cerrahi üzerine kurulur. Kararları çocuk iç salgı bezleri ve nükleer tıp uzmanlarıyla birlikte veriyorum. Aile her aşamada görüşmenin parçası olarak yer alır. Çocuğun yaşına uygun bir dille bilgilendirilmesi de gözetilir. Sürecin anlaşılması uyumu belirgin biçimde artırır. Planın yazılı bir örneğini aileye veriyorum.

Ameliyat Sonrası Hormon Düzeni Nasıl Kurulur?

Ameliyat sonrası hormon düzeni, çocuğun kilosuna ve kan tetkiklerine göre kurulur. Bezin tamamı çıkarıldığında tiroid hormonu dışarıdan verilir. Hormon desteği büyüme ve gelişme için bu dönemde zorunlu kalır. Doz çocuğun kilosuyla birlikte değişir. Bu nedenle kontroller erişkinlere göre daha sık planlanır. Boy uzadıkça doz yeniden ayarlanır. İlaç her gün aynı saatte alınmalıdır. Aç karnına alınan ilacın daha düzenli emildiğini görüyorum. Kahvaltı için yarım saat beklenmesi önerilir. Kalsiyum ve demir içeren destekler arayı açarak kullanılmalıdır.

Okul sabahlarında ilacın unutulmaması için çizelge kullanılabilir. Çizelge sorumluluk duygusunu çocuğa kazandırır. Unutulan bir doz telaş yaratmamalıdır. Ertesi gün olağan dozla sürdürülür. Kalsiyum düzeyi ilk günlerde yakından izlenir. Elde ve ağız çevresinde uyuşma bildirilmelidir. Gerekirse kalsiyum ve vitamin desteği eklenir. Bu destek çoğu çocukta geçici olarak kullanılır. Hormon düzeyinin hedefi hastalığın durumuna göre belirlenir. Hedefi çocuk iç salgı bezleri uzmanıyla birlikte saptıyorum. Düzenli ölçüm büyüme eğrisinin korunmasını sağlar.

Okul ve Günlük Yaşam Nasıl Etkilenir?

Okul ve günlük yaşam, iyileşmenin ilk haftaları geçtikten sonra eski düzenine döndüğü için sınırlı biçimde etkilenir. Çocuklar iyileşme sürecini erişkinlere göre daha hızlı tamamlar. Okula dönüş genellikle kısa bir dinlenme sonrasında gerçekleşir. Beden eğitimi dersleri bir süre için sınırlandırılır. Boyun hareketlerini zorlayan etkinlikler ertelenir. Yüzme, yara tümüyle kapandıktan sonra serbest bırakılır. Temaslı sporlara dönüş tarihi kontrolde belirlenir. Ders başarısında kalıcı bir düşüş beklenmez. Yorgunluk ilk haftalarda görülebilir ve zamanla geçer. Hormon dozu dengelendiğinde enerji düzeyi normale döner.

Arkadaş ilişkilerinde çocuklar zaman zaman çekingenlik yaşar. Boyundaki izin görünümü bu çekingenliği besleyebilir. İz zamanla incelir ve çevre deriye yaklaşır. Güneşten korunmak izin açık renkli kalmasını destekler. Fular ve yaka seçimleri geçici bir çözüm olarak kullanılabilir. Okulun bilgilendirilmesi süreci belirgin biçimde kolaylaştırır. Öğretmenin ilaç saatinden haberdar olması yararlı olur. Çocuğun hastalığını arkadaşlarıyla paylaşma kararı kendisine bırakılmalıdır. Ruhsal destek gerektiğinde plana eklenir. Ailelerden çocuğu aşırı korumacı bir çerçeveye almamalarını istiyorum. Olağan yaşama dönüş iyileşmenin güçlü bir parçası olarak görülür.

Uzun Süreli İzlem Neden Gereklidir?

Uzun süreli izlem, hastalığın yıllar sonra bile yeniden etkinleşebilmesi nedeniyle gereklidir. Çocuklukta tanı konulan hastalar önlerinde çok uzun bir yaşam taşır. Bu nedenle izlem erişkin dönemine kadar sürdürülür. İlk yıllarda kontroller daha sık planlanır. Sonraki yıllarda aralıklar kademeli biçimde açılır. Her kontrolde boyun muayenesi ve ultrason yapılır. Kanda tiroid dokusuna özgü protein ölçülür. Bu ölçüm geride kalan hücre hakkında bilgi verir. Birlikte bakılan antikorlar sonucu etkileyebilir. Bu nedenle değerler önceki ölçümlerle karşılaştırılarak yorumlanır.

Hormon düzeyi ayrı bir başlık olarak izlenir. Büyüme eğrisi her kontrolde işaretlenir. Ergenlik döneminde doz ayarı daha sık yinelenir. Geçiş döneminde izlem erişkin bölümüne devredilir. Devir sırasında dosyanın eksiksiz aktarılması gerekir. Ailelerden tüm raporları bir arada saklamalarını istiyorum. Gençlerin kendi izlemini üstlenmesi kademeli biçimde desteklenir. Randevuları kendi takip eden gençlerde kontroller aksamaz. Yeni bir şişlik ya da ses değişikliğinde kontrol tarihi beklenmemelidir. Bu uyarıları aileye yazılı olarak veriyorum. Düzenli izlenen çocuklarda sürecin çok daha rahat ilerlediğini gözlüyorum.