Guatr Neden Oluşur?

Boynunda büyüme fark eden kişilerin ilk sorusu, guatrın neden oluştuğudur. Guatr, tiroid bezinin çeşitli nedenlerle olağan boyutunun üzerine büyümesi anlamına gelir. Büyümenin arkasında çoğunlukla bezin sürekli uyarılması yatar. İyot alımının yetersiz kalması, kalıtsal yatkınlık, sigara ve bazı ilaçlar bu uyarıyı artıran başlıca etkenlerdir. Bu yazıda guatrın nasıl geliştiğini, büyüklüğün nasıl ölçüldüğünü ve hangi şikâyetlerin ortaya çıktığını anlatıyorum.

İyot Eksikliği Tiroid Bezini Neden Büyütür?

İyot eksikliği tiroid bezini büyütür, çünkü hormon yapımı için gereken ham madde azaldığında bez daha çok çalışmak zorunda kalır. Tiroid hormonlarının yapısında iyot bulunur. Besinlerle alınan iyot azaldığında hormon üretimi geriler. Üretim gerileyince beyin tabanındaki salgı bezi uyarısını artırır. Artan uyarı, bez hücrelerinin sayısını ve hacmini çoğaltır. Yıllar içinde bu büyüme tüm bezi kapsar ya da düğümler biçiminde toplanır. Ülkemizin bazı bölgelerinde toprak ve sudaki iyot miktarı düşüktür. Mutfakta iyotlu tuz kullanımı bu eksikliği karşılamak için yaygınlaştırılmıştır. İyot eksikliği ve guatr sayfasında bu ilişkiyi ayrıntılı biçimde anlattım.

Ailede Guatr Bulunması Riski Nasıl Etkiler?

Ailede guatr bulunması riski artırır ve bez büyümesinin daha erken yaşta ortaya çıkmasına zemin hazırlar. Hormon yapımının basamaklarında görev alan enzimlerin işleyişi kalıtsal olarak değişir. Bu değişiklik bezin aynı iyot miktarıyla daha az hormon üretmesine yol açar. Üretim düştükçe uyarı artar ve bez büyür. Aynı evde yaşayan kişilerin beslenme düzeni de benzer olduğu için etki katlanır. Annesinde ya da kız kardeşinde guatr bulunan kadınlarda sıklık belirgin biçimde yükselir. Kalıtsal yatkınlık hastalığın doğrudan aktarıldığı anlamına gelmez. Kalıtsal yatkınlık taşıyan kişilerde iyot alımına ve izleme daha çok özen gösteririm. Ailesinde guatr bulunan kişilerde boyun muayenesini olağan kontrollere eklerim.

Bezin Büyüklüğü Muayene ve Ultrasonla Nasıl Ölçülür?

Bezin büyüklüğü muayenede elle, ultrasonografide ise üç boyutun ayrı ayrı ölçülmesiyle değerlendirilir. Muayenede kişiden yutkunmasını isterim, çünkü bez yutkunurken yukarı doğru hareket eder. Parmak uçlarıyla bezin iki yarısını ve aradaki köprü bölümünü tek tek değerlendiririm. Elle muayene büyümenin varlığını gösterir, ancak sayısal bir ölçüm vermez. Ultrasonografi her iki yarının uzunluğunu, genişliğini ve derinliğini ölçer. Bu üç ölçümden bezin hacmi hesaplanır. Aynı yöntemle yapılan sonraki ölçümler büyümenin hızını gösterir. Göğüs kafesine doğru inen bezlerde ultrasonografi yetersiz kalır ve tomografi gerekir. Hacim ölçümü, izlem kararlarının dayandığı temel veriyi oluşturur.

Sigara ve Bazı İlaçlar Bez Büyümesini Hızlandırır mı?

Sigara ve bazı ilaçlar bez büyümesini hızlandırır. Sigara dumanındaki maddeler, iyodun beze alınmasını güçleştirir. Alım azaldıkça bez daha çok uyarılır ve büyüme hızlanır. Sigara ayrıca göz bulgularıyla seyreden tiroid hastalıklarının seyrini ağırlaştırır. Kalp ritmi için kullanılan bazı ilaçlar yüksek miktarda iyot içerir. Bu ilaçlar kişiye göre bezi fazla ya da az çalıştırır. Ruhsal hastalıklarda kullanılan bir bölüm ilaç da bez büyümesine yol açar. Kullanılan ilaçların listesini her başvuruda gözden geçiririm. Sigarayı bırakmanın bez büyümesini yavaşlattığını hastalarıma özellikle anlatıyorum.

Guatr Büyümeye Devam Ederse Hangi Şikâyetler Ortaya Çıkar?

Guatr büyümeye devam ederse boyunda dolgunluk, yutma güçlüğü ve nefes darlığı gibi şikâyetler ortaya çıkar. Büyüyen bez önce gömlek yakasının darlaşmasıyla fark edilir. Yemek borusuna bası geliştiğinde katı besinler takılma hissi verir. Soluk borusuna bası ise sırtüstü yatarken belirginleşen nefes darlığı doğurur. Ses tellerini çalıştıran sinire baskı olursa seste kabalaşma görülür. Kollar yukarı kaldırıldığında yüz bölgesinde morarma ve baş dolgunluğu ortaya çıkabilir. Bu bulgu, bezin göğüs kafesine indiğini düşündürür. Bası bulguları, bezin boyutundan bağımsız olarak cerrahi kararını öne çeker. Nodüler ve multinodüler guatr sayfasında bu tabloların yönetimini anlattım. Guatr sayfasında hastalığın türlerini ayrı ayrı ele aldım.