Meme Kanseri Riski Yaşla Birlikte Nasıl Değişir?

Meme kanseri riski yaşla birlikte artar ve bu artış tarama takviminin temelini oluşturur. Yirmili ve otuzlu yaşlarda hastalık seyrek görülür. Kırk yaşından sonra sıklık belirgin biçimde yükselir ve menopoz sonrası dönemde yükselmeyi sürdürür. Yaş tek belirleyici değildir; aile öyküsü, doğurganlık geçmişi ve yaşam biçimi de riski etkiler. Bu yazıda yaş dışındaki etkenleri, kişisel risk değerlendirmesini ve tarama aralığının nasıl ayarlandığını anlatıyorum.

Yaş Dışındaki Hangi Etkenler Bireysel Riski Yükseltir?

Yaş dışındaki etkenler arasında aile öyküsü, kalıtsal değişiklik taşıyıcılığı, yoğun meme dokusu ve uzun süreli hormon kullanımı bireysel riski yükseltir. Birinci derece yakınında meme kanseri bulunanlarda risk artar. Genç yaşta tanı almış bir yakının varlığı bu etkiyi güçlendirir. Daha önce memeden alınan örnekte belirli hücresel değişiklikler saptanmışsa izlem sıklaşır. Göğüs bölgesine ışın tedavisi almış kişilerde risk yükselir. Menopoz yakınmaları için kullanılan birleşik hormon desteği de etkenler arasındadır. Kilo artışı, hareketsizlik ve alkol kullanımı riski yukarı çeker. Düzenli hareket ve kilo denetimi ise koruyucu yönde etki gösterir. Meme kanseri risk etkenleri sayfasında başlıkları tek tek açtım.

İlk Adet ve Menopoz Yaşı Riski Nasıl Etkiler?

İlk adet yaşının erken, menopoz yaşının geç olması riski bir ölçüde yükseltir. Bunun nedeni meme dokusunun hormon etkisi altında geçirdiği sürenin uzamasıdır. Her adet döngüsünde meme bezleri uyarılır ve hücre bölünmesi artar. Uzayan uyarı süresi hücresel hataların birikmesine zemin hazırlar. İlk doğumun ileri yaşta olması da benzer bir etki taşır. Hiç doğum yapmamış kadınlarda risk bir miktar yüksektir. Uzun süreli emzirme ise koruyucu yönde etki gösterir. Bu bilgileri ilk görüşmede ayrıntılı biçimde kaydederim. Tek başına hiçbiri hastalığı doğurmaz, birlikte değerlendirilir.

Kişisel Risk Hesaplamasında Hangi Bilgiler Sorulur?

Kişisel risk hesaplamasında yaş, aile öyküsü, doğurganlık geçmişi ve önceki meme biyopsilerinin sonuçları sorulur. Aile öyküsünde tanı alan yakınların yaşları ayrı ayrı yazılır. Yumurtalık kanseri öyküsü de aynı başlık altında kaydedilir. İlk adet yaşı ve ilk doğum yaşı sorulur. Menopoz durumu ve hormon kullanımı eklenir. Meme dokusunun yoğunluğu önceki mamografi raporundan alınır. Bu bilgilerle kişinin izlem planı oluşturulur. Hesaplama kesin bir öngörü vermez, yalnız izlemi yönlendirir. Kalıtsal geçiş kuşkusu doğuran öyküde genetik danışma öneririm.

Genç Yaşta Görülen Meme Kanseri Neden Farklı Seyreder?

Genç yaşta görülen meme kanseri, tanı anındaki gecikme ve tümörün biyolojik özellikleri nedeniyle farklı seyreder. Genç memede doku yoğun olduğu için mamografi ayırt ediciliğini bir ölçüde yitirir. Ele gelen bir sertlik genç yaşta çoğu kez iyi huylu sayılır ve izleme alınır. Bu bekleme tanıyı geciktirir. Genç yaşta görülen tümörlerde hücre bölünme hızı daha yüksek olabilir. Hormon almaç durumu da farklılık gösterebilir. Bu nedenle genç kişilerde ele gelen sertliği ultrasonografiyle incelerim. Gerekirse yaşa bakmadan örnekleme yaparım. Meme kanseri sayfasında hastalığın genel çerçevesini ele aldım.

Risk Düzeyi Yükseldikçe Tarama Aralığı Nasıl Ayarlanır?

Risk düzeyi yükseldikçe tarama aralığı kısaltılır ve görüntüleme yöntemleri çeşitlendirilir. Olağan riskte tarama kırk yaşından sonra iki yılda bir yapılır. Risk artışı saptanan kişilerde aralığı bir yıla indiririm. Yoğun meme dokusu bulunanlarda mamografiye ultrasonografi eklenir. Kalıtsal geçiş saptananlarda meme MR görüntülemesi izleme girer. Tarama başlangıç yaşı da öne çekilebilir. Bu kararı görüntüleme uzmanıyla birlikte veririm. Aralık kısaldıkça gereksiz inceleme yükü de artar. Erken tanının önemi sayfasında bu dengeyi ayrıntılı biçimde anlattım.