Meme Kanseri Evrelemesinde Tümör Boyutu Ne Kadar Belirleyicidir?
Tümör boyutu evrelemenin ilk ölçütüdür ama tek başına belirleyici değildir. Ölçümün neden değiştiğini ve evreyi yükselten durumları anlattım.
Patoloji raporunu elinde tutan hastalarımın ilk baktığı satır çoğu kez tümörün çapı olur. Tümör boyutu evrelemenin ilk ölçütüdür, ancak evreyi tek başına belirlemez. Boyutun yanında koltuk altı lenf bezlerinin durumu ve uzak organlara ulaşım da aynı anda değerlendirilir. Ölçünün hangi incelemeden alındığı da sonucu değiştirir; görüntülemedeki çap ile ameliyat örneğindeki çap her zaman aynı çıkmaz. Bu yazıda ölçüm farklarının nedenini, birden çok odak bulunduğunda hangi ölçünün esas alındığını, deri ve göğüs duvarı tutulumunun evreyi nasıl değiştirdiğini ve ameliyat öncesi ilaç tedavisi alanlarda boyutun nasıl yeniden okunduğunu anlatıyorum.
Boyut Ölçümünde Görüntüleme ile Patoloji Neden Farklı Sonuç Verir?
Boyut ölçümünde görüntüleme ile patoloji, tümörü birbirinden farklı koşullarda değerlendirdiği için farklı sonuç verir. Görüntülemede ölçüm canlı dokuda, kan akımı ve ödem sürerken yapılır. Tümörün çevresindeki iltihabi tepki de görüntüde kitleye eklenerek ölçülebilir. Patoloji incelemesinde ise doku çıkarıldıktan sonra tespit sıvısı içinde bir miktar büzüşür. Bu büzüşme ölçünün birkaç milimetre küçülmesine yol açar. Mamografi, ultrasonografi ve manyetik rezonans incelemesi de birbirinden farklı çaplar verebilir. Manyetik rezonans yaygın hastalıkta çoğunlukla en geniş ölçüyü gösterir. Evrelemede son sözü ameliyat örneğinin patoloji incelemesi söyler. Ameliyat yapılmayan hastalarda görüntüleme ölçüsü esas alınır ve bu ayrım rapora açıkça yazılır. Meme kanseri evreleri sayfasında sınıflandırmanın üç ölçütünü ayrıntılı biçimde anlattım.
Birden Çok Odak Varsa Evrelemede Hangi Ölçü Esas Alınır?
Birden çok odak varsa evrelemede odakların çapları toplanmaz; en büyük odağın çapı esas alınır. Memenin aynı çeyreği içinde yerleşen birden çok odağa çok odaklı hastalık adı verilir. Farklı çeyreklerde yerleşen odaklar ise çok merkezli hastalık olarak tanımlanır. İki durumda da evre, en geniş odağın ölçüsüne göre belirlenir. Bununla birlikte odak sayısı ameliyat seçimini doğrudan etkiler. Memenin geniş bir alanına yayılan odaklarda koruyucu ameliyat çoğu kez uygun olmaz. Çıkarılan dokuda cerrahi sınırın temiz kalması da odak sayısı arttıkça güçleşir. Bu nedenle ameliyat öncesinde odakların sayısını ve dağılımını ayrıntılı görüntülemeyle ortaya koyarım. Rapora her odağın ayrı ayrı ölçüsünün yazılmasını da istiyorum, çünkü bu bilgi sonraki kararlarda kullanılır.
Tümörün Göğüs Duvarına ya da Deriye Ulaşması Evreyi Nasıl Değiştirir?
Tümörün göğüs duvarına ya da deriye ulaşması, çapı ne olursa olsun evreyi üst basamağa taşır. Göğüs duvarı tutulumu, kaburgaların, kaburgalar arası kasların ve göğüs ön duvarındaki derin yapıların hastalığa katılması demektir. Meme dokusunun hemen altındaki büyük göğüs kasına değmek tek başına bu tanıma girmez. Deri tutulumunda ise deride yara açılması, düğümcükler ya da portakal kabuğu görünümü ortaya çıkar. Deride yalnız çekilme ya da meme başında içe dönme görülmesi evreyi değiştirmez. Bu ayrım küçük gibi görünse de tedavi sırasını doğrudan belirler. Deri ya da göğüs duvarı tutulumu saptanan hastalarda tedaviye çoğunlukla ilaçla başlarım. Ameliyatı hastalık geriledikten sonraya bırakmak hem cerrahi sınırı hem de kapatma seçeneklerini rahatlatır. Muayenede bu bulguları ararken memeyi hem yatar hem otururken değerlendiririm.
Küçük Tümörde Lenf Bezi Tutulumu Evreyi Boyuttan Bağımsız Yükseltir mi?
Küçük tümörde bile lenf bezi tutulumu evreyi boyuttan bağımsız biçimde yükseltir. Evreleme üç ölçütü birlikte okur ve bunlardan biri tek başına basamağı değiştirebilir. Koltuk altında tutulan bez sayısı arttıkça evre daha üst basamağa çıkar. Köprücük kemiği çevresindeki bezlerin tutulması da aynı biçimde değerlendirilir. Bu nedenle küçük bir kitle saptandığında koltuk altını ayrıca inceliyorum. İnceleme elle muayeneyle başlar, ultrasonografiyle sürer ve kuşkulu bezden iğneyle örnek alınır. Ameliyat sırasında bekçi lenf bezinin çıkarılıp incelenmesi bu değerlendirmeyi tamamlar. Kitle küçük diye koltuk altını atlamak, hastalığın gerçek yaygınlığını gizler. Erken tanının önemi sayfasında küçük tümörlerde bile inceleme düzeninin neden eksiksiz yürütüldüğünü anlattım.
Ameliyat Öncesi İlaç Tedavisi Alanlarda Boyut Yeniden Nasıl Değerlendirilir?
Ameliyat öncesi ilaç tedavisi alan hastalarda boyut, tedavi bitiminde çıkarılan dokunun patoloji incelemesiyle yeniden değerlendirilir. Bu hastalarda evre iki kez yazılır; tedaviden önceki evre ve tedaviden sonraki evre ayrı ayrı kaydedilir. Tedavi sonrası evrenin önüne, ölçümün ilaç tedavisinin ardından yapıldığını gösteren bir harf eklenir. Ölçüm yapılırken geriye kalan canlı tümör hücrelerinin yayıldığı alan esas alınır. Tümör dağılarak küçüldüğünde alan geniş kalabilir, ancak içinde canlı hücre azdır. Bu tabloyu doğru okuyabilmek için patoloji uzmanının tedavi öyküsünü bilmesi gerekir. Tedaviden önce kitlenin içine işaretleyici yerleştirmek, yerin sonradan bulunmasını kolaylaştırır. Görüntülemede kitle tümüyle kaybolsa bile ameliyat yine de yapılır. Meme kanseri sayfasında tedavi sırasının nasıl kurulduğunu genel çerçevesiyle ele aldım.
Tıbbi inceleme: Prof. Dr. Hakan Mersin · Yayımlanma:
Sık sorulan sorular
Tümör boyutu raporda hangi birimle yazılır?
Görüntülemedeki ölçü ile ameliyat raporundaki ölçü tutmazsa hangisi geçerlidir?
Tümörün çevresindeki kanal içi hastalık boyuta eklenir mi?
Evre sayısı büyüdükçe ameliyatın genişliği artar mı?
Boyut ölçüsü ameliyat türünü tek başına belirler mi?
Manyetik rezonans her hastada boyut ölçümü için istenir mi?
Ele gelen kitlenin büyüklüğü gerçek tümör çapını verir mi?
Evre raporda hangi harflerle gösterilir?
Kanal içinde kalmış hastalıkta boyut nasıl yazılır?
Ameliyattan sonra evre neden yeniden yazılır?
İki ayrı odak arasındaki uzaklık evreyi etkiler mi?
Tümör çapı zaman içinde ne kadar hızlı büyür?
Kaynakça
Bu içerik, aşağıdaki uluslararası otoriter tıbbi kaynaklardan yararlanılarak hazırlanmıştır.