Kızılırmak Mah. 1450. Sok. No:13, Çukurambar / Ankara 0312 911 77 77
Sağlık Rehberi

Meme Kanserinde Uzak Yayılım Nasıl Araştırılır?

Uzak yayılım araştırmasında kemik, akciğer ve karaciğer öncelikle incelenir. Hangi görüntülemenin kime istendiğini ve küçük odakların anlamını anlattım.

Meme kanseri tanısı konan hastalarımın en çok merak ettiği konu, hastalığın başka bir organa ulaşıp ulaşmadığıdır. Uzak yayılım araştırması, hastanın yakınmalarına ve hastalığın evresine göre seçilen görüntüleme ve kan incelemeleriyle yürütülür. Her hastada bütün vücudu tarayan bir inceleme yapılmaz; kapsam tabloya göre belirlenir. Erken evrede ve yakınması bulunmayan hastalarda geniş tarama gereksiz işlem ve gecikme doğurur. Bu yazıda hangi organların öncelikle incelendiğini, akciğer ve karaciğer için hangi yöntemin seçildiğini, kan değerlerinin ne anlattığını ve küçük odakların nasıl yorumlandığını anlatıyorum.

Uzak Yayılım Taramasında Hangi Organlar Öncelikle İncelenir?

Uzak yayılım taramasında öncelikle kemikler, akciğerler ve karaciğer incelenir. Bu üç bölge meme kanserinin en sık ulaştığı alanlardır. Kemikler arasında omurga, leğen kemiği, kaburgalar ve uzun kemiklerin üst uçları öne çıkar. Beyin incelemesi her hastada istenmez; baş ağrısı, görme bozukluğu ya da denge sorunu gibi bulgular varsa yapılır. Taramanın kapsamını evre, tümörün alt tipi ve hastanın yakınmaları birlikte belirler. Erken evrede saptanmış, yakınması olmayan hastalarda geniş tarama ek bir bilgi getirmez. İleri evrede ya da koltuk altında yaygın tutulum bulunan hastalarda ise tarama baştan geniş tutulur. Hangi incelemeyi neden istediğimi hastama ayrıntılı biçimde anlatıyorum. Erken tanının önemi sayfasında evrenin bu kararı nasıl belirlediğini ele aldım.

Akciğer ve Karaciğer İncelemesinde Hangi Görüntüleme Seçilir?

Akciğer ve karaciğer incelemesinde ilk seçenek çoğunlukla bilgisayarlı tomografidir. Karaciğer için ultrasonografi de kullanılır ve kolay ulaşılabilir bir yöntemdir. Ultrasonografide kuşkulu bir odak görülürse inceleme tomografiyle ya da manyetik rezonansla sürdürülür. Akciğer grafisi tek başına yeterli bir tarama sağlamaz, çünkü küçük odaklar grafide seçilmez. Kemik taraması için sintigrafi kullanılır ve bu inceleme bütün iskeleti tek seferde gösterir. Belirli hastalarda üç bölgeyi birlikte değerlendiren bütün vücut incelemesi yeğlenir. Yöntem seçerken hastanın böbrek işlevini ve ilaç alerjisi öyküsünü de hesaba katarım. Gebelikte ışın kullanan incelemelerden kaçınır, ultrasonografiyi ve manyetik rezonansı öne alırım. İnceleme sayısını artırmak yerine doğru incelemeyi seçmeyi önemsiyorum.

Kandaki Karaciğer ve Kemik Değerleri Neden İstenir?

Kandaki karaciğer ve kemik değerleri, görüntülemeye yön verecek ilk ipuçlarını verdiği için istenir. Karaciğer işlevini gösteren enzimler ve bilirubin düzeyi bu grubun başında gelir. Kemik yıkımıyla ilişkili enzim ile kalsiyum düzeyi de aynı istemde yer alır. Bu değerlerin yükselmesi tek başına yayılım anlamına gelmez. Karaciğer enzimleri yağlanmada, ilaç kullanımında ve safra yolu hastalıklarında da yükselir. Kemikle ilişkili enzim ise kırık iyileşmesinde ve kemik erimesinde artabilir. Bu nedenle yüksek bir değeri her zaman görüntülemeyle birlikte okurum. Değerler olağan çıktığında da yakınması süren hastada incelemeyi sürdürürüm. Kan testleri görüntülemenin yerine geçmez, yalnız onu yönlendirir.

Görüntülemede Saptanan Küçük Odak Her Zaman Yayılım Anlamına Gelir mi?

Görüntülemede saptanan küçük odak her zaman yayılım anlamına gelmez. Karaciğerde görülen küçük odakların büyük bölümü kist ya da iyi huylu damar yumağıdır. Akciğerde rastlanan küçük düğümcükler geçirilmiş iltihapların izi olabilir. Kemik sintigrafisinde tutulum gösteren alanlar eski kırıklara ya da eklem kireçlenmesine bağlı olabilir. Bu nedenle tek bir görüntüye bakarak evreyi yükseltmiyorum. Odağın sınırı, içyapısı ve zaman içindeki davranışı birlikte değerlendirilir. Kararsız kalınan durumlarda kısa aralıklı kontrol ya da doğrudan örnekleme isterim. Tedavi yönü değişecek hastalarda örnekleme özellikle önem taşır. Meme kanserinin belirtileri sayfasında hangi yakınmaların beklemeden değerlendirilmesi gerektiğini anlattım.

Yayılım Saptanırsa Ameliyat Planı Nasıl Yeniden Kurulur?

Yayılım saptanırsa ameliyat planı, hastalığın tümünü çıkarma hedefinden yakınmayı giderme hedefine kayar. Uzak yayılım bulunan hastalarda tedavinin temelini ilaç tedavisi oluşturur. Memedeki kitleye yönelik ameliyat bu tabloda ilk basamak olmaktan çıkar. Yine de kanayan, yara açmış ya da ağrı veren bir kitlede cerrahi gündeme gelir. Kemikteki bir odak kırık tehlikesi yaratıyorsa yerel girişim planlanır. Kararı ilaç tedavisini yürüten hekimle birlikte veriyor ve dosyayı tümör konseyinde tartışıyorum. Tedaviye yanıt alındığında ameliyat seçeneği yeniden değerlendirilebilir. Bu yeniden değerlendirmeyi görüntüleme bulguları ve hastanın genel durumu belirler. Meme kanseri sayfasında tedavi basamaklarının sırasını genel çerçevesiyle anlattım.

Tıbbi inceleme: · Yayımlanma:

Sık sorulan sorular

Her meme kanseri hastasına bütün vücut taraması yapılır mı?
Yakınması olmayan erken evre hastalarda bütün vücudu tarayan incelemeleri istemiyorum. Bu hastalarda geniş tarama tedaviyi geciktirir ve iyi huylu bulgular nedeniyle ek işlem doğurur. Taramanın kapsamını evre, alt tip ve yakınmalar birlikte belirler.
Kemik sintigrafisi öncesinde hazırlık gerekir mi?
Kemik sintigrafisi öncesinde aç kalmak gerekmez. İşaretli madde damardan verildikten sonra görüntü alınana kadar birkaç saat beklenir. Bu sürede bol su içilmesi ve sık idrara çıkılması istenir.
Tümör belirteçleri yayılımı göstermek için yeterli midir?
Kandaki belirteçler tek başına yayılım tanısı koydurmaz. Bu değerler iyi huylu durumlarda da yükselebilir, yayılım varken olağan kalabilir. Belirteçleri tanı aracı olarak değil, izlemde yardımcı bir başlık olarak kullanıyorum.
Uzak yayılım taraması ne kadar sürede tamamlanır?
Planlanan incelemeler çoğunlukla birkaç gün içinde tamamlanır. Randevuların aynı haftaya toplanmasını istiyorum, çünkü dağınık takvim tedaviyi geciktirir. Sonuçları tek bir görüşmede birlikte değerlendiririz.
Yayılım taraması tedaviyi geciktirir mi?
Doğru planlandığında tarama tedaviyi geciktirmez. Gecikme çoğunlukla gereksiz istenen incelemelerden ve dağınık randevulardan doğar. Bu nedenle istem listesini baştan sınırlı ve amaca yönelik tutuyorum.
Beyin incelemesi hangi yakınmalarda istenir?
Geçmeyen baş ağrısı, görmede bulanıklık, denge bozukluğu, konuşma güçlüğü ve nöbet gibi bulgularda beyin incelemesi isterim. Bu yakınmalar bulunmadığında inceleme rutin olarak yapılmaz. Yakınma ortaya çıktığında ise beklemeden değerlendirme gerekir.
Sırt ağrısı her zaman kemik yayılımını mı gösterir?
Sırt ağrısının büyük bölümü kas ve eklem kaynaklıdır. Dinlenmekle geçmeyen, geceleri artan ve giderek şiddetlenen ağrılar ise ayrıca araştırılır. Bu özellikleri taşıyan ağrıda görüntüleme isterim.
Yayılım taraması tedavi sırasında yinelenir mi?
İzlemde tarama belirli aralıklarla değil, gerekli görüldüğünde yinelenir. Yeni bir yakınma ortaya çıktığında ya da kan değerleri değiştiğinde inceleme tekrarlanır. Yayılım saptanmış hastalarda ise tedavi yanıtını görmek için düzenli görüntüleme yapılır.
Akciğerde görülen küçük düğümcük için ne yapılır?
Küçük düğümcüklerin çoğu geçirilmiş iltihaplara bağlıdır ve izlemle takip edilir. İzlemde düğümcüğün boyutu ve görünümü belirli aralıklarla karşılaştırılır. Büyüyen ya da sınırı değişen düğümcüklerde ileri inceleme ve gerektiğinde örnekleme yapılır.
Gebelikte uzak yayılım taraması nasıl yapılır?
Gebelikte ışın kullanmayan yöntemler öne alınır. Karaciğer için ultrasonografi, gerektiğinde ilaçsız manyetik rezonans incelemesi kullanılır. Kaçınılmaz durumlarda karın bölgesi korunarak sınırlı inceleme yapılabilir.
Görüntülemede saptanan odaktan örnek almak gerekir mi?
Tek bir odak saptanan ve tedavi yönü bu odağa göre değişecek hastalarda örnekleme isterim. Örnekleme hem odağın niteliğini gösterir hem de alıcı durumunun yeniden çalışılmasını sağlar. Birden çok tipik odak bulunan hastalarda ise görüntüleme çoğu kez yeterli olur.
Tarama sonucu temiz çıkarsa kontroller seyrekleşir mi?
Tarama sonucunun temiz çıkması izlemin gevşetileceği anlamına gelmez. Kontrol takvimi evreye, alt tipe ve uygulanan tedaviye göre belirlenir. İki kontrol arasında yeni bir yakınma ortaya çıkarsa beklemeden başvurulmasını istiyorum.

Kaynakça

Bu içerik, aşağıdaki uluslararası otoriter tıbbi kaynaklardan yararlanılarak hazırlanmıştır.

  1. National Cancer Institute (NCI) — Breast Cancer
  2. World Health Organization (WHO) — Breast Cancer
  3. PubMed — Breast cancer surgery
  4. StatPearls (NCBI Bookshelf) — Breast Cancer
  5. MedlinePlus — Breast Cancer