Kızılırmak Mah. 1450. Sok. No:13, Çukurambar / Ankara 0312 911 77 77
Sağlık Rehberi

Çok Genli Meme Kanseri Testleri Kimlere Yapılır?

Çok genli kalıtsal test kimlere yapılır, panelde hangi genler taranır ve sonuç akrabalar için ne anlatır? Tek gen testiyle farkını anlattım.

Ailesinde kanser öyküsü bulunan hastalarım, kalıtsal yatkınlığın tek bir incelemeyle araştırılıp araştırılamayacağını sorar. Çok genli meme kanseri testleri; genç yaşta tanı almış kişilere, aynı ailede birden çok kanser görülen ailelere ve tümörün alt tipi nedeniyle kalıtsal yatkınlık düşünülen hastalara yapılır. Bu inceleme tek bir geni değil, meme kanseriyle ilişkilendirilmiş bir gen kümesini aynı anda okur. Kararı verirken kişinin kendi öyküsünü, tanı yaşını ve birinci derece akrabalardaki kanser tablosunu birlikte değerlendiririm. Bu yazıda panelde hangi genlerin tarandığını, tek gen incelemesiyle arasındaki farkı, orta riskli bir değişiklik bulunduğunda izlediğim yolu ve sonucun akrabalar için ne anlama geldiğini anlatıyorum.

Çok Genli Panelde Meme Dışındaki Hangi Kanser Genleri Taranır?

Çok genli panelde meme dışındaki pek çok organın kanser geni birlikte taranır. Bu çok genli panel incelemesinin çekirdeğinde, meme ve yumurtalık kanseriyle güçlü ilişkisi bilinen BRCA1 ile BRCA2 yer alır. Aynı listede pankreas, mide, kalın bağırsak ve rahim iç zarı kanseriyle ilişkilendirilen genler de bulunur. Erkeklerde prostat kanserine yatkınlık yaratan değişiklikler yine aynı liste içinde görülebilir. Bir genin listeye alınabilmesi için hastalıkla ilişkisinin yeterince gösterilmiş olması gerekir. Panellerin kapsamı laboratuvarlar arasında değişir ve bu değişkenlik sonucun okunmasını doğrudan etkiler. Bu nedenle hangi genlerin tarandığını raporun kapsam bölümünden tek tek okuyorum. Kapsamı çok geniş tutmanın bedeli, anlamı belirsiz sonuçların sayısının artmasıdır. Meme kanseri risk faktörleri sayfasında kalıtsal yatkınlığın diğer etkenler arasındaki yerini anlattım.

Panel Testi ile Tek Gen Testi Arasında Seçim Nasıl Yapılır?

Panel testi ile tek gen testi arasındaki seçim, ailedeki kanser dağılımına ve bir yakında daha önce tanımlanmış bir gen değişikliği bulunup bulunmadığına göre yapılır. Ailede tanımlanmış bir değişiklik varsa yalnız o gene bakmak yeterli olur. Bu duruma ailesel değişikliğin doğrulanması adını veriyorum ve inceleme hem kısa sürer hem de yorumu kolay olur. Ailede tanımlanmış bir değişiklik yoksa tek gene bakmak çoğu kez eksik kalır. Meme kanserine yol açabilen değişiklikler yalnız iki gende toplanmaz. Tek gen incelemesi olağan çıktığında hasta yanlışlıkla bütün yatkınlıkların dışlandığını düşünebilir. Panel incelemesi bu boşluğu kapatır, ancak beraberinde anlamı bilinmeyen sonuçları da getirir. Seçimi hastamla birlikte, her iki yolun getireceği bilgiyi ve belirsizliği açıkça konuşarak yapıyorum.

Panelde Orta Riskli Gen Değişikliği Bulunursa Ne Yapılır?

Panelde orta riskli bir gen değişikliği bulunursa karar, tek başına o satıra değil aile öyküsüyle birleştirilmiş tabloya göre verilir. Orta riskli genler, taşıyıcıda hastalık gelişme olasılığını yükselten ancak bunu güçlü genler kadar belirgin biçimde artırmayan genlerdir. Bu grupta saptanan bir değişiklik koruyucu ameliyat kararını tek başına doğurmaz. İzlemi sıklaştırmak çoğu taşıyıcıda ilk seçenek olur. İzlemde meme muayenesi, görüntüleme ve gerektiğinde manyetik rezonans incelemesi birlikte planlanır. Aynı ailede genç yaşta tanı almış birden çok kişi varsa izleme daha erken yaşta başlanır. Kararı verirken kişinin meme dokusunun yoğunluğunu ve önceki görüntüleme bulgularını da hesaba katarım. Orta riskli sonuçları anlatırken kesinlik değil, kişiye özel bir izlem planı sunduğumu vurguluyorum.

Tümör Dokusundan Yapılan Çok Genli İnceleme Kalıtsal Testten Nasıl Ayrılır?

Tümör dokusundan yapılan çok genli inceleme, kalıtsal testten hem incelenen örnek hem de aradığı bilgi yönünden ayrılır. Kalıtsal test kandan ya da tükürükten alınan örnekle yapılır ve doğuştan gelen değişiklikleri arar. Tümör dokusundan yapılan inceleme ise yalnız kanser hücresinde ortaya çıkmış gen etkinliğini ölçer. Birinci inceleme akrabaları da ilgilendirir, ikincisi yalnız hastanın kendi tedavi planını ilgilendirir. Doku üzerinde çalışılan gen imzaları, ameliyattan sonra kemoterapi verilip verilmeyeceği kararına yardımcı olmak için kullanılır. Bu imzalar hormon alıcısı olumlu ve koltuk altı temiz hastalarda daha çok gündeme gelir. İki incelemenin adı benzediği için hastalarım ikisini sık sık birbirine karıştırır. Raporu birlikte okurken örneğin nereden alındığını ilk olarak gösteriyorum. Çok genli testler sayfasında doku üzerinden yapılan incelemeleri ayrıntılı biçimde anlattım.

Panel Sonucu Çıktıktan Sonra Akrabalara Hangi Test Önerilir?

Panel sonucu çıktıktan sonra akrabalara, hastada saptanan değişikliğin aynısını arayan tek gene yönelik bir inceleme önerilir. Bu yaklaşımın adı hedefe yönelik aile taramasıdır. Akrabaya bütün paneli yeniden yapmak gerekmez, çünkü aranan değişiklik artık bellidir. İnceleme öncelikle birinci derece akrabalara, yani anne, baba, kardeş ve çocuklara önerilir. Sonucu olumsuz çıkan akraba ailedeki yüksek riskin dışına çıkar ve toplum için geçerli tarama düzenine döner. Sonucu olumlu çıkan akraba için ise kişiye özel bir izlem takvimi kurulur. Çocuklarda inceleme genellikle erişkin yaşa kadar bekletilir, çünkü sonuç o yaştan önce izlemi değiştirmez. Aileye haber verme işini hastamın kendisi üstlenir ve ben bu görüşmeyi kolaylaştıracak bir özet yazıyorum. Meme kanseri sayfasında hastalığın genel çerçevesini ele aldım.

Tıbbi inceleme: · Yayımlanma:

Sık sorulan sorular

Çok genli panel testi hangi örnekten çalışılır?
Kalıtsal yatkınlığı araştıran panel, koldan alınan kan örneğinden çalışılır. Kan alınamayan durumlarda tükürük ya da ağız içi sürüntü örneği de kullanılabilir. İncelemeden önce aç kalmak gerekmez ve örnek günün herhangi bir saatinde alınabilir.
Kalıtsal meme kanseri paneli sonucu ne kadar sürede çıkar?
Panel sonucu çoğunlukla birkaç hafta içinde hazırlanır. Süre, incelenen gen sayısına ve laboratuvarın yoğunluğuna göre değişir. Sonucu telefonla değil, yüz yüze görüşmede açıklamayı yeğliyorum.
Panel sonucunda anlamı bilinmeyen değişiklik ne demektir?
Anlamı bilinmeyen değişiklik, gende bir farklılık saptandığı ancak bunun hastalıkla ilişkisinin henüz ortaya konmadığı anlamına gelir. Bu sonuç hastalık taşıdığınızı da, taşımadığınızı da göstermez. Böyle bir satır bulunduğunda izlem planını sonuca değil, kişinin kendi öyküsüne ve aile tablosuna göre kuruyorum.
Gen testinden önce genetik danışma almak gerekir mi?
Panel istemeden önce genetik danışma görüşmesini gerekli buluyorum. Bu görüşmede hangi sonuçların çıkabileceği ve her sonucun ne anlatacağı önceden konuşulur. Beklentisi baştan netleşen kişi, sonucu çok daha rahat karşılar.
Erkeklerde çok genli meme kanseri paneli istenir mi?
Erkeklerde meme kanseri tanısı konduğunda kalıtsal panel isterim. Erkek meme kanserinde kalıtsal yatkınlık payı kadınlardakinden belirgin biçimde yüksektir. Sonuç hem hastanın kendi izlemini hem de kız ve erkek çocuklarının izlemini etkiler.
Panel sonucu olağan çıkarsa meme kanseri riski ortadan kalkar mı?
Panel sonucunun olağan çıkması, meme kanseri gelişmeyeceği anlamına gelmez. Meme kanserlerinin büyük bölümü kalıtsal bir gen değişikliği olmadan ortaya çıkar. Bu nedenle sonucu olağan çıkan kişilerde de yaşa uygun tarama düzenini sürdürüyorum.
Gen değişikliği taşıyanlarda meme izlemi ne zaman başlar?
İzleme başlama yaşı, taşınan gene ve ailede en genç tanı alan kişinin yaşına göre belirlenir. Güçlü yatkınlık genlerinde izlem toplum için geçerli tarama yaşından daha erken başlatılır. Takvimi kişiye özel yazar ve her yıl gözden geçiririm.
Çok genli panel ameliyatın genişliğini değiştirir mi?
Tanı almış bir hastada saptanan güçlü gen değişikliği, ameliyat seçeneklerini yeniden konuşmamızı gerektirir. Kalan meme dokusunda yeni hastalık gelişme olasılığı yüksek olduğunda daha geniş cerrahi gündeme gelir. Kararı aceleye getirmiyor, sonucu ameliyat öncesinde elde etmeye çalışıyorum.
Aynı panel yumurtalık kanseri yatkınlığını da gösterir mi?
Meme kanseri panellerinin çoğu yumurtalık kanseriyle ilişkili genleri de içerir. Bu iki organın yatkınlık genleri büyük ölçüde örtüşür. Yumurtalık kanseri yatkınlığı saptanan kişilerde izlemi kadın hastalıkları hekimiyle birlikte planlıyorum.
Panel testi tanı konduktan sonra da yapılabilir mi?
Panel incelemesi tanıdan önce de sonra da yapılabilir. Tanı almış hastada sonuç, ameliyatın kapsamını ve ilaç tedavisi seçeneklerini etkileyebilir. Bu nedenle uygun hastalarda incelemeyi ameliyat kararı verilmeden istemeye çalışıyorum.
Gen testi raporu yıllar sonra yeniden yorumlanır mı?
Gen değişiklikleri hakkındaki bilgi zamanla arttığı için eski raporlar yeniden yorumlanabilir. Anlamı bilinmeyen olarak bildirilen bir değişiklik yıllar sonra sınıflandırılabilir. Bu nedenle raporun saklanmasını ve belirli aralıklarla laboratuvara sorulmasını istiyorum.
Ailesinde kanser öyküsü olmayan kişiye panel yapılır mı?
Aile öyküsü bulunmayan kişilerde de panel istenebilir. Genç yaşta tanı, aynı kişide iki taraflı hastalık ya da belirli alt tipler tek başına inceleme nedeni olur. Aile öyküsünün bulunmaması kalıtsal yatkınlığı dışlamaz, çünkü küçük ailelerde tablo görünür duruma gelmeyebilir.

Kaynakça

Bu içerik, aşağıdaki uluslararası otoriter tıbbi kaynaklardan yararlanılarak hazırlanmıştır.

  1. National Cancer Institute (NCI) — Breast Cancer
  2. World Health Organization (WHO) — Breast Cancer
  3. PubMed — Breast cancer surgery
  4. StatPearls (NCBI Bookshelf) — Breast Cancer
  5. MedlinePlus — Breast Cancer