Tiroid Bezi Ne İşe Yarar?

Tiroid bezi, boynun ön bölümünde soluk borusunun önüne yerleşmiş kelebek biçiminde bir salgı bezidir. Bu bez, vücudun enerji kullanım hızını düzenleyen hormonları üretir ve kana verir. Ürettiği hormonlar kalp hızından vücut ısısına, sindirim düzeninden ruh durumuna kadar geniş bir alanı etkiler. Bezin çalışması beyindeki merkezlerden gelen uyarılarla sürekli denetlenir. Bu yazıda hormonun görevlerini, beyinle kurulan geri bildirim düzenini, iyodun rolünü, bebeklikteki taramanın gerekçesini ve bez alındığında dengenin nasıl sürdürüldüğünü anlatıyorum.

Tiroid Hormonu Vücut Isısını ve Enerji Kullanımını Nasıl Düzenler?

Tiroid hormonu vücut ısısını ve enerji kullanımını, hücrelerin yakıt tüketme hızını ayarlayarak düzenler. Hormon kana karıştıktan sonra hemen her dokudaki hücrelere ulaşır ve çekirdekteki alıcılara bağlanır. Bu bağlanma, enerji üretiminden sorumlu yapıların daha hızlı ya da daha yavaş çalışmasını sağlar. Hızlanan hücre daha çok yakıt harcar ve yan ürün olarak ısı açığa çıkarır. Hormon düzeyi yükseldiğinde kalp hızlanır, bağırsak hareketleri artar, kişi sıcak basmasından yakınır. Düzey düştüğünde ise yorgunluk, üşüme, kabızlık ve ağırlaşma ortaya çıkar. Aynı hormon kemik yenilenmesini, kas gücünü ve derinin nem dengesini de etkiler. Bez bu yönüyle tek bir organı değil, bütün vücudun çalışma temposunu ilgilendirir. Tiroid bezi ve görevleri sayfasında bu işlevleri ayrıntılı anlattım.

Beyin ile Tiroid Arasındaki Geri Bildirim Düzeni Nasıl Çalışır?

Beyin ile tiroid arasındaki geri bildirim düzeni, termostat mantığıyla çalışır. Beynin alt bölümündeki merkez, kandaki tiroid hormonu düzeyini sürekli ölçer. Düzey düştüğünde hipofiz bezine uyarı gider ve hipofiz, tiroidi çalıştıran hormonu salgılar. Bu hormon bezi uyarır ve tiroid hormonu üretimi artar. Kandaki düzey hedefe ulaştığında uyarı azalır ve üretim yavaşlar. Bu nedenle kan testlerinde bezi uyaran hormonun düzeyi, tiroidin durumunu erken gösteren bir ölçüdür. Bez yeterince çalışmadığında uyaran hormon yükselir, fazla çalıştığında ise baskılanır. Düzenin bozulduğu yeri anlamak için hormonları birlikte değerlendiririm. Tiroid hormonları ve fonksiyon testleri sayfasında bu değerlerin okunmasını anlattım.

İyot Alımı Hormon Yapımının Hangi Basamağında Kullanılır?

İyot alımı, hormon yapımının en başında, hormonun yapı taşlarının oluşturulduğu basamakta kullanılır. Tiroid bezi kandaki iyodu özel bir taşıyıcıyla içine çeker ve hücrelerinde toplar. Toplanan iyot, bezde üretilen bir proteinin belirli bölümlerine bağlanır. Bağlanan parçaların birleşmesiyle hormonun etkin biçimi ortaya çıkar. Bu nedenle iyot yeterince alınmadığında bez hammadde bulamaz ve üretim düşer. Üretim düşünce uyaran hormon yükselir ve bez sürekli çalışmaya zorlanır. Uzun süren zorlanma bezin büyümesine ve içinde düğümler oluşmasına yol açar. Mutfakta kullanılan iyotlu tuz günlük gereksinimi karşılayan kolay bir kaynaktır. Kendi kararıyla yüksek dozlu iyot içeren ürünler kullanılmasını ise doğru bulmuyorum.

Bebeklikte Tiroid Hormonu Eksikliği Neden Erken Taranır?

Bebeklikte tiroid hormonu eksikliği, beyin gelişimini geri dönüşsüz biçimde etkilediği için erken taranır. Yaşamın ilk aylarında beyin hızla olgunlaşır ve bu olgunlaşma tiroid hormonuna bağımlıdır. Hormon eksik kalırsa sinir hücreleri arasındaki bağlantılar yeterince kurulamaz. Ortaya çıkan gelişim geriliği sonradan verilen tedaviyle tümüyle düzeltilemez. Yenidoğan döneminde eksiklik belirti vermeyebilir; bebek olağan görünür ve aile durumu fark etmez. Bu yüzden ülkemizde topuk kanı taraması doğumdan sonraki ilk günlerde yapılır. Tarama sonucunda kuşku doğarsa kan testleri yinelenir ve gerekiyorsa tedaviye hemen başlanır. Erken başlanan tedavi çocuğun gelişimini olağan seyrine oturtur.

Tiroid Bezi Çıkarıldığında Hormon Dengesi Nasıl Sürdürülür?

Tiroid bezi çıkarıldığında hormon dengesi, dışarıdan verilen günlük hormon ilacı ile sürdürülür. İlaç bezin ürettiği hormonun yerini karşılar ve günde bir kez alınır. Alım saatini aç karnına ve her gün aynı saate yerleştirmenizi isterim, çünkü düzenli emilim kan düzeyini dengede tutar. Kahvaltıyı ilaçtan yarım saat sonraya bırakmak emilimi kolaylaştırır. Demir, kalsiyum ve mide ilaçlarının aynı saatte alınması emilimi bozar. Doz, kan testleriyle ayarlanır ve ilk dönemde kontroller daha sık yapılır. Kilo değişimi, gebelik ve ileri yaş dozun yeniden düzenlenmesini gerektirebilir. Tedaviye ara verilmesini uygun bulmuyorum, çünkü bez yerinde olmadığı için vücudun kendi üretimi söz konusu değildir. Tiroid hastalıkları sayfasında bezin çalışmasını bozan tabloları ele aldım.