Anaplastik Tiroid Kanseri

Anaplastik tiroid kanseri, tiroid hücrelerinin olgun yapısını tümüyle yitirdiği, seyrek görülen ve hızlı seyreden bir kanser türüdür. Bu tür, tiroid kanserleri içinde en küçük dilimi oluşturur. Buna karşın davranışı diğer türlerden belirgin biçimde ayrılır. Hastalarımı ve yakınlarını süreç hakkında en baştan açık biçimde bilgilendiriyorum. Bu sayfada hastalığın neden hızlı ilerlediğini, nasıl tanındığını ve tedavi sırasının nasıl kurulduğunu anlatıyorum.

Anaplastik Tiroid Kanseri Nasıl Bir Hastalıktır?

Anaplastik tiroid kanseri, hücrelerin olgun görevlerini bıraktığı ve yalnız bölünmeye odaklandığı bir hastalıktır. Hücreler mikroskop altında tiroid dokusuna hiç benzemez. Bu nedenle hastalığa farklılaşmamış kanser adı da verilir. Hücreler iyot tutma yeteneğini tümüyle kaybeder. Tiroid hormonu üretme işlevi de ortadan kalkar. Bu iki özellik tedavi seçeneklerini baştan daraltır. Tümör boyun dokularına kısa sürede yayılır. Çevredeki kas, damar ve soluk borusu erken dönemde tutulur. Hastalık tanı anında çoğunlukla boyunla sınırlı kalmaz. Bu nedenle değerlendirmenin günler içinde tamamlanması gerekir.

Açık bilgilendirme kararların birlikte alınmasını kolaylaştırır. Hastalığın seyri diğer tiroid kanserleriyle karşılaştırılamaz. Papiller ve folliküler tiplerdeki sakin gidiş burada geçerli olmaz. Bu gerçeği hastanın yakınlarına da anlatmayı gerekli buluyorum. Tedavi kararları birden çok bölümün katılımıyla verilir. Zaman bu hastalıkta en değerli kaynak olarak öne çıkar. Bu yüzden randevu ve tetkik sıralarını hızlandırmaya çalışıyorum. Hastalığın seyrek görüldüğünü de hatırlatmayı önemsiyorum. Boyundaki her kitle bu tanıyı akla getirmez. Yine de hızlı büyüyen kitlelerde değerlendirme geciktirilmez. Bu dengeyi kurmak hem gereksiz kaygıyı önler hem de gecikmenin önüne geçer. Hastalarıma bu ayrımı ilk görüşmede sakin bir dille anlatıyorum.

Hücreler Neden Farklılaşmasını Yitirir?

Hücrelerin farklılaşmasını yitirmesinin nedeni, bölünmeyi yöneten genlerde art arda biriken hasardır. Olgunlaşma, hücrenin görevini öğrenip yerine getirmesi anlamına gelir. Olgun tiroid hücresi iyot toplar ve hormon üretir. Hasar biriktikçe hücre bu görevleri yapamaz duruma gelir. Görevini yitiren hücre yalnız bölünmeye odaklanır. Bölünme hızlandıkça hücrenin görünümü de bozulur. Mikroskop altında biçimsiz ve iri çekirdekli hücreler görülür. Bu görünüm patoloğa tanıyı hızla düşündürür. Genetik hasarın hangi sırayla biriktiği her hastada değişir. Bazı hastalarda hasarın bir bölümü yıllar önce oluşmuştur.

Uzun süredir duran bir nodül bu zemini hazırlayabilir. Bu nedenle uzun süreli guatrın izlemini önemsiyorum. İzlemi bırakılan bezlerde değişimi erken yakalamak güçleşir. Genetik incelemeler son yıllarda karara katkı sunar. Bazı hücre değişiklikleri için yönlendirilmiş tedaviler geliştirilmiştir. Bu nedenle doku örneğinden genetik inceleme istenir. Sonuç, ek tedavi seçeneklerinin kapısını açabilir. İncelemeyi tanı konulur konulmaz başlatıyorum. Çünkü sonucun gelmesi belirli bir süre alır. Zaman kazanmak tedavi sıralamasını doğrudan etkiler. Sonuç beklenirken diğer tetkikler aynı anda sürdürülür. Böylece hiçbir basamak boşa geçen günlerle uzamaz.

Var Olan Bir Tümörden Gelişebilir mi?

Var olan bir tümörden gelişmesi, bu hastalıkta sık karşılaşılan bir durumdur. Hastaların bir bölümünde yıllardır bilinen bir guatr öyküsü bulunur. Bazı hastalarda ise daha önce tanı konulmuş bir tiroid kanseri vardır. Uzun süre sakin duran tümör bir dönem sonra biçim değiştirebilir. Bu değişime dönüşüm adı verilir. Dönüşüm sırasında hücreler olgun yapısını bırakır. Bu nedenle yıllardır izlenen bir nodülün hızla büyümesi uyarıcı sayılır. Tiroid kanserlerinin genel çerçevesini tiroid kanseri sayfasında anlattım. Dönüşüm her guatrlı kişide beklenen bir olay değildir. Çok sayıda insan yıllarca sorunsuz biçimde izlenir.

Yine de izlemin aksatılmaması bu yüzden önemlidir. İzlem sırasında cerrahi kararının hangi ölçütlere göre verildiğini guatr ameliyatı sayfasında ayrıntılı anlattım. İzlemi bırakan hastalarımda değişimi daha geç yakaladığımı görüyorum. Bu deneyim bana düzenli kontrolün değerini gösterir. Dönüşüm çoğunlukla ileri yaşta ortaya çıkar. Genç hastalarda bu tablo seyrek görülür. Daha önce alınan ışın tedavisi de zemin hazırlayabilir. Bu öyküyü ilk görüşmede ayrıntılı biçimde sorguluyorum. Geçmiş patoloji raporlarını da getirmelerini istiyorum. Eski raporlar hücrenin geçmişteki yapısını gösterir. Bu karşılaştırma tedavi planını biçimlendirir. Eski görüntüleme kayıtları da aynı amaçla gözden geçirilir. Bezin geçmişteki boyutu bugünkü hızı anlamamı kolaylaştırır.

Hastalık Kimlerde Daha Çok Görülür?

Hastalık daha çok altmış yaşını geçmiş kişilerde görülür. Tanı yaşı diğer tiroid kanserlerine göre belirgin biçimde ileridir. Kadınlarda erkeklere göre bir miktar daha sık saptanır. Uzun süredir guatrı bulunan kişilerde olasılık artar. Geçmişte iyot eksikliği yaşanan bölgelerde de daha çok karşıma çıkar. Daha önce tiroid kanseri tanısı almış kişiler ayrı bir grup oluşturur. Çocukluk çağında boyun bölgesine ışın alanlarda risk yükselir. Ailesel bir geçiş bu türde beklenen bir özellik değildir. Bu nedenle yakınlara yönelik genetik test önerilmez. Hastaların çoğunda başka hastalıklar da eşlik eder.

Kalp ve akciğer hastalıkları tedavi planını sınırlayabilir. Bu nedenle genel durum ayrıntılı biçimde değerlendirilir. Beslenme durumu ve kilo kaybı da kayda geçirilir. Hareket kapasitesi tedavi seçimini doğrudan etkiler. Yaşlı hastalarda kararı yakınlarıyla birlikte veriyorum. Hastanın kendi isteği her aşamada gözetilir. Risk etkenlerini taşımak hastalığın kesinlikle gelişeceğini göstermez. Bu türün seyrek görüldüğünü hastalarıma yeniden hatırlatıyorum. Boyunda hızla büyüyen her kitle yine de değerlendirilmelidir. Bekleme süresinin kısa tutulmasını özellikle istiyorum. Randevu bulunamadığında acil başvuru yolunu kullanmalarını söylüyorum. Erken değerlendirme çoğu zaman planı belirgin biçimde değiştirir.

Belirtiler Ne Kadar Hızlı İlerler?

Belirtiler bu hastalıkta günler ve haftalar kadar kısa bir sürede belirginleşir. Hızlı büyüme bu hastalığın en dikkat çekici özelliği olarak öne çıkar. Boyundaki kitle hasta tarafından gün gün büyürken izlenir. Kitle genellikle sert ve hareketsiz olarak ele gelir. Deriye yapışma ve kızarıklık eşlik edebilir. Ses kısıklığı erken dönemde ortaya çıkar. Ses değişikliği sinirlerin tümör tarafından tutulmasına bağlı gelişir. Ses kısıklığının nedenlerini ses kısıklığı sayfasında ayrıntılı anlattım. Yutma güçlüğü kısa sürede eklenir. Katı besinlerle başlayan güçlük sıvılara doğru ilerleyebilir.

Boyunda ağrı bu türde diğerlerine göre daha sık bildirilir. Ağrı kulağa ve çeneye doğru yayılabilir. Öksürük ve nefes darlığı da tabloya katılır. Kilo kaybı ve halsizlik kısa sürede belirginleşir. Ateş ve gece terlemesi bazı hastalarda görülür. Bu hızlı gidiş hastaları ve yakınlarını doğal olarak ürkütür. Yakınmaların hızla artması başvuruyu geciktirmemelidir. Boyunda haftalar içinde büyüyen kitlede beklemeyi doğru bulmuyorum. Erken başvuru tedavi seçeneklerini genişletir. Bu nedenle randevuyu ertelememelerini özellikle söylüyorum. Yakınmaların başladığı tarihi not etmelerini de istiyorum. Bu tarih hastalığın hızını değerlendirmemde bana yardımcı olur.

Solunum Sıkıntısı Neden Öne Çıkar?

Solunum sıkıntısı, tümörün soluk borusuna bastırması ve çevresini sarması nedeniyle öne çıkar. Solunum yolu boynun tam ortasında, tiroid bezinin hemen arkasında uzanır. Bez büyüdüğünde bu yapı önce yana itilir. Tümör ilerlediğinde ise duvarı doğrudan tutulur. Daralan bölümden geçen hava sesli bir soluma yaratır. Bu ses özellikle nefes alırken duyulur. Yatar konumda sıkıntının arttığını hastalarım bildirir. Merdiven çıkarken nefes darlığı daha erken başlar. Sıkıntının derecesi günler içinde değişebilir. Ani artışlar acil değerlendirme gerektirir.

Bu nedenle hastalarıma uyarıcı belirtileri yazılı olarak veriyorum. Yutma borusunun tutulması da ayrı bir sıkıntı doğurur. İki yapının birlikte tutulması beslenmeyi zorlaştırır. Nefes sıkıntısı tedavi sıralamasını doğrudan belirler. Havayolunun güvenliği sağlanmadan diğer basamaklara geçilmez. Bu değerlendirmeyi göğüs hastalıkları bölümüyle birlikte yapıyorum. Gerektiğinde soluk borusu içeriden görüntülenir. Görüntüleme daralmanın yerini ve derecesini gösterir. Bu bilgi sonraki adımların sırasını belirler. Hastanın rahat nefes alması tüm planın önüne geçer. Bu önceliği hastama ve yakınlarına açıkça anlatıyorum. Rahat soluyan bir hasta sonraki tedavileri daha güçlü karşılar.

Tanı Neden Hızla Konulmalıdır?

Tanı, hastalığın günler içinde ilerlemesi nedeniyle hızla konulmalıdır. Gecikme tedavi seçeneklerini belirgin biçimde daraltır. Bu yüzden tetkik sıralarını olabildiğince kısaltıyorum. İlk basamakta boyun ultrasonu istenir. Ultrason kitlenin yapısını ve sınırlarını gösterir. Ardından boyun ve göğüs bölgesinin ayrıntılı görüntülemesi eklenir. Bu görüntüleme komşu yapıların tutulumunu ortaya koyar. Soluk borusu ve yutma borusunun durumu aynı incelemede değerlendirilir. Doku örneği alınması tanının merkezinde yer alır. Örnek, kalın iğneyle ya da küçük bir kesiyle elde edilir.

Patoloji incelemesi öncelikli olarak çalışılır. Benzer görünüm veren başka hastalıklar bu aşamada ayrılır. Lenf dokusu kökenli hastalıklar ilk sırada dışlanır. Çünkü o grubun tedavisi tümüyle farklı yürütülür. Ayrımı özel boyamalar ve genetik incelemeler sağlar. Kan tetkikleri genel durumu değerlendirmek için istenir. Tiroid hormon düzeyleri çoğu hastada normal bulunur. Uzak bölgelere yönelik tarama aynı hafta içinde tamamlanır. Tüm sonuçlar toplandığında plan tek bir oturumda kurulur. Bu hızlı akış hastalarımın zaman kaybetmesini önler. Tetkiklerin bir bölümü aynı gün içinde tamamlanır. Sonuçları tek dosyada topladığımda karar aşaması kısalır.

Kalın İğne Biyopsisi Neden Tercih Edilir?

Kalın iğne biyopsisi, doku yapısını bütün olarak gösterdiği için bu hastalıkta tercih edilir. İnce iğneyle alınan örnek yalnız dağınık hücreler içerir. Dağınık hücreler bu türde tanıyı çoğu zaman netleştirmez. Çünkü benzer görünüm veren başka hastalıklar bulunur. Ayrımı yapabilmek için dokunun düzenini görmek gerekir. Kalın iğne bu düzeni koruyan silindir biçiminde bir örnek alır. Örnek üzerinde özel boyamalar rahatlıkla uygulanır. Boyamalar hücrenin kökenini ortaya koyar. Aynı örnekten genetik incelemeler de çalışılabilir. İşlem ultrason eşliğinde ve yüzeysel uyuşturmayla yapılır.

Hastalarım örnek alınırken hafif bir basınç duyar. Örnek yetersiz kalırsa küçük bir kesiyle doku alınır. Bu ikinci yol tanıyı hemen her hastada netleştirir. Örnek alınırken havayolunun durumu göz önünde tutulur. Kitlenin bası yarattığı hastalarda işlem daha dikkatli planlanır. Patoloji bölümüyle önceden görüşerek sonucu hızlandırıyorum. Sonucun bir iki gün içinde gelmesi tedaviyi öne çeker. Bu süre boyunca hastanın genel durumu desteklenir. Beslenme ve sıvı dengesi yakından izlenir. Böylece tedaviye daha güçlü bir zeminle başlanır. Kansızlık ya da tuz dengesizliği varsa bu dönemde düzeltilir. Küçük düzeltmeler tedavinin taşınabilirliğini belirgin biçimde artırır.

Tedavi Planı Hangi Basamakları İçerir?

Tedavi planı, havayolu güvenliği, cerrahi değerlendirme, ışın tedavisi ve ilaç tedavisi basamaklarını içerir. Basamakların sırası hastalığın yaygınlığına göre değişir. Tümör boyunla sınırlı ve çıkarılabilir durumdaysa cerrahi öne alınır. Çıkarılabilirlik görüntüleme ve muayene ile birlikte değerlendirilir. Cerrahi seçenekleri tiroid ameliyatları sayfasında topluca anlattım. Tümör komşu yapıları sarmışsa cerrahi öncelik taşımaz. Bu durumda ışın ve ilaç tedavileri öne geçer. Işın tedavisi boyundaki kitleyi küçültmek amacıyla kullanılır. İlaç tedavileri tıbbi onkoloji bölümü tarafından planlanır. Genetik incelemede hedeflenebilir bir değişiklik saptanabilir.

Böyle durumlarda yönlendirilmiş ilaçlar gündeme gelir. Bu ilaçlar yalnız uygun değişiklik taşıyan hastalarda kullanılır. Tedavi sıralamasını çok bölümlü görüşmede belirliyoruz. Bezin ne kadarının çıkarılacağına nasıl karar verdiğimi total tiroidektomi ameliyatı sayfasında ayrı ayrı ele aldım. Görüşmeye cerrahi, tıbbi onkoloji ve ışın tedavisi bölümleri katılır. Hastanın genel durumu her basamakta yeniden değerlendirilir. Tedavi yükünün taşınabilir olması gözetilir. Beslenme desteği plana baştan eklenir. Ağrı denetimi ayrı bir başlık olarak yürütülür. Her basamağın amacını hastama açıkça anlatıyorum. Kararları onun önceliklerine göre birlikte veriyoruz. Planın yazılı bir örneğini hastama ve yakınına veriyorum. Yazılı plan, kontroller arasında ortaya çıkan soruları azaltır.

Solunum Yolunun Güvenliği Nasıl Sağlanır?

Solunum yolunun güvenliği, daralmanın derecesi ölçülerek ve gerektiğinde havayolu açık tutularak sağlanır. Bu değerlendirme tedavi planının ilk adımını oluşturur. Daralma hafifse yakın izlem yeterli olabilir. Belirgin daralmada ise erken önlem alınır. Önlemin biçimi tümörün yerleşimine göre değişir. Bazı hastalarda boyundan açılan bir hava yolu gerekir. Bu girişim nefes almayı güvence altına alır. Hastalarım bu öneriyi duyduğunda doğal olarak çekinir. Amacını ayrıntılı anlattığımda kaygı belirgin biçimde azalır. Girişim, tedavinin diğer basamaklarını da olanaklı kılar.

Rahat nefes alan hasta ışın tedavisini daha kolay taşır. Beslenme için ayrı bir yol gerekebilir. Bu yol mideye doğrudan besin verilmesini sağlar. Böylece kilo kaybının önüne geçilir. Kararları göğüs hastalıkları bölümüyle birlikte alıyorum. Acil durumlar için aile önceden bilgilendirilir. Hangi belirtide hastaneye başvurulacağı yazılı olarak verilir. Ani nefes darlığı, morarma ve konuşamama uyarıcı sayılır. Bu belirtilerde beklemeden başvurulmalıdır. Hazırlıklı olmak süreci belirgin biçimde kolaylaştırır. Evde bulunması gereken malzemeleri önceden listeliyorum. Liste, acil anlarda telaşı belirgin biçimde azaltır.

Hastanın Yaşam Niteliği Nasıl Korunur?

Hastanın yaşam niteliği, ağrı denetimi, beslenme desteği ve nefes rahatlığı sağlanarak korunur. Bu üç başlık tedavinin her aşamasında gözetilir. Ağrı, düzenli aralıklarla verilen ilaçlarla denetim altına alınır. Ağrının beklenmesi yerine önlenmesi tercih edilir. Doz, hastanın bildirdiği rahatlığa göre ayarlanır. Beslenme desteği kilo kaybını yavaşlatır. Yutma güçlüğü varsa besinlerin kıvamı değiştirilir. Beslenme uzmanının desteği bu aşamada değer kazanır. Nefes rahatlığı için gerekli önlemler erken alınır. Uyku düzeninin korunması da ayrıca önemsenir.

Yatak başının yükseltilmesi nefes almayı kolaylaştırır. Ruhsal destek sürecin ayrılmaz parçası olarak görülür. Hasta ve yakınları ruh sağlığı desteğinden yararlanabilir. Günlük yaşamda küçük hedefler belirlemek moral verir. Hastalarımdan yapabildikleri etkinlikleri sürdürmelerini istiyorum. Hareketsizlik halsizliği daha da artırır. Yürüyüş gibi hafif etkinlikler dayanıklılığı destekler. Ev düzeninin sadeleştirilmesi yorgunluğu azaltır. Bakım yükünü aile bireyleri arasında paylaştırmalarını öneriyorum. Bu paylaşım herkesin gücünü daha uzun süre korumasını sağlar. Hastanın kendi kararlarına katılması da moralini güçlendirir. Bu nedenle günlük seçimleri ona bırakmalarını öneriyorum.

Yakınları Süreçte Nelere Hazırlamak Gerekir?

Yakınları süreçte hastalığın hızına, karar anlarına ve bakım yüküne hazırlamak gerekir. Bu hazırlık ilk görüşmeden başlar. Hastalığın gidişini açık biçimde anlatmayı doğru buluyorum. Belirsiz sözler kaygıyı azaltmaz, tersine artırır. Yakınlar süreci bildiğinde kararlara daha kolay katılır. Hangi belirtide başvurulacağı önceden yazılı olarak verilir. Acil durumda aranacak numaralar dosyaya eklenir. İlaç saatleri ve dozları bir çizelgeye işlenir. Çizelge karışıklığı belirgin biçimde azaltır. Beslenme desteğinin nasıl verileceği uygulamalı gösterilir.

Yara ve havayolu bakımı adım adım öğretilir. Bakım veren kişinin kendi sağlığı da gözetilmelidir. Nöbetleşe bakım tükenmeyi önler. Uyku ve dinlenme zamanları planlanmalıdır. Destek almaktan çekinmemelerini özellikle söylüyorum. Sosyal hizmet desteği pratik yükleri hafifletir. Hastanın istekleri erken dönemde konuşulmalıdır. Bu konuşmalar sonradan karar vermeyi kolaylaştırır. Yakınların sorularını her kontrolde yeniden yanıtlıyorum. Açık iletişimin süreci taşınabilir kıldığını gözlüyorum. Sorulmayan soruların kaygıyı büyüttüğünü deneyimlerimden biliyorum. Bu yüzden her görüşmenin sonunda söz hakkını yakınlara bırakıyorum.

Cerrahi girişimin bu tabloda hangi kapsamda planlandığını tiroidektomi ameliyatı sayfasında anlattım.