Meme Hastalıkları ve Cerrahisi

Meme sağlığı, benim için tek bir hastalığın değil, birbiriyle bağlantılı geniş bir konu grubunun adıdır. Bu bölümde memenin normal yapısından başlayıp tarama, tanı, iyi huylu hastalıklar, meme kanseri ve cerrahi tedavi başlıklarına uzanan yolu adım adım anlatıyorum. Genel cerrahi ve cerrahi onkoloji alanındaki günlük uygulamamın büyük bölümünü meme ile ilgili başvurular oluşturur. Muayeneye gelen kişilerin çoğu, şikâyetinin hangi başlığa girdiğini bilmeden gelir. Bu sayfayı, hangi konunun nerede anlatıldığını gösteren bir yol haritası olarak hazırladım.

Meme Sağlığı Neden Ayrı Bir İlgi Alanı Olarak Ele Alınır?

Meme sağlığı, hem iyi huylu şikâyetlerin çok sık görülmesi hem de meme kanserinin kadınlarda en sık karşılaşılan kanser türü olması nedeniyle ayrı bir ilgi alanı olarak ele alınır. Meme dokusu hormonlardan doğrudan etkilendiği için yaşam boyunca sürekli değişir. Bu değişim ergenlik döneminde başlar, gebelikte ve emzirme sürecinde belirginleşir, menopozdan sonra yeniden başka bir görünüm kazanır. Aynı şikâyet farklı yaş dönemlerinde bambaşka bir anlam taşır. Yirmili yaşlarda ele gelen bir kitle çoğunlukla iyi huylu bir yapıya işaret eder. Aynı bulgu ileri yaşta çok daha ayrıntılı bir inceleme gerektirir. Bu nedenle meme ile ilgili her şikâyeti kişinin yaşı, aile öyküsü ve hormonal durumuyla birlikte değerlendiriyorum.

Meme dokusunun koltuk altına doğru uzanması da ayrı bir dikkat gerektirir. Lenf dolaşımının bu bölgeye yönelmesi, muayenede koltuk altının da incelenmesini zorunlu kılar. Konuların birbirine bağlı olması, sayfaları da birbirine bağlı biçimde düzenlememi gerektirdi. Bu bölümde her başlığı kendi sayfasında ayrıntılandırıyorum. Sayfalar arasında gezinirken hangi konunun nerede anlatıldığını kolayca bulabilirsiniz. Bir başlığın ayrıntısı her zaman ilgili alt sayfada yer alır. Böylece aynı bilgiyi farklı sayfalarda yeniden okumak zorunda kalmazsınız.

Meme Hastalıkları Hangi Ana Başlıklar Altında Toplanır?

Meme hastalıkları, günlük uygulamamda dört ana başlık altında toplanır. Birinci başlık memenin normal yapısı ile tarama ve tanı yöntemlerini kapsar. İkinci başlık iyi huylu meme hastalıklarını içerir. Üçüncü başlık meme kanserini ve alt tiplerini anlatır. Dördüncü başlık ise cerrahi ve tedavi seçeneklerini toplar.

Bu dörtlü düzen, bir kişinin hangi aşamada olduğunu görmesini kolaylaştırır. Şikâyeti olmayan ve yalnızca kontrol amacıyla başvuran biri ilk başlıkla ilgilenir. Memesinde ağrı, kist ya da akıntı bulunan biri ikinci başlıkta aradığını bulur. Kanser tanısı almış biri ise üçüncü ve dördüncü başlıkları birlikte okur. Başlıkların sırası aynı zamanda değerlendirme sırasını da yansıtır. Önce yapı ve normal sınırlar öğrenilir. Sonra bulgunun iyi huylu mu yoksa kötü huylu mu olduğu araştırılır. Tanı kesinleştiğinde tedavi planı çıkarılır. Bu sıralamayı muayene odasında da aynı biçimde kullanıyorum.

Meme Yapısını Tanımak Şikâyetleri Anlamayı Kolaylaştırır mı?

Meme yapısını tanımak, ortaya çıkan şikâyetin nereden kaynaklandığını anlamayı gerçekten kolaylaştırır. Meme, süt üreten bez dokusu ile bu sütü meme başına taşıyan kanallardan oluşur. Bu yapıların çevresini yağ dokusu, bağ dokusu, damarlar ve lenf kanalları sarar. Şikâyetlerin bir bölümü bez dokusundan, bir bölümü kanallardan, bir bölümü ise destek dokusundan kaynaklanır. Kanallardan kaynaklanan sorunlar daha çok akıntı ile kendini belli eder. Bez dokusundan kaynaklanan değişiklikler sıklıkla kitle ya da dolgunluk biçiminde hissedilir. Destek dokusundaki gerilmeler ise ağrı olarak algılanır.

Hormon döngüsünün bu dokuların her birini farklı ölçüde etkilemesi tabloyu karmaşıklaştırır. Adet döneminden önce artan dolgunluk bu etkinin en bilinen örneğidir. Aynı kişide aynı ay içinde muayene bulgusu bile değişebilir. Bu nedenle kontrol zamanını döngünün uygun gününe göre ayarlıyorum. Meme yapısındaki bireysel farklılıklar görüntüleme yöntemi seçimini de etkiler. Yoğun bez dokusu taşıyan kişilerde ek inceleme gerekebilir. Yapıyı tanıyan kişi kendi bedenindeki değişikliği de çok daha erken fark eder.

Tarama ve Tanı Yöntemleri Bu Bölümde Nasıl Ele Alınır?

Tarama ve tanı yöntemleri, bu bölümde kendi üst başlığı altında toplanır. Tarama, şikâyeti olmayan kişilerde hastalığı belirti vermeden yakalamayı amaçlar. Tanısal inceleme ise var olan bir şikâyetin nedenini araştırır. İki kavramın karıştırılması muayene odasında sık karşılaştığım bir durumdur. Aynı cihaz her iki amaçla da kullanılabilir, ancak istenme gerekçesi farklıdır. Bu ayrımı ilgili sayfada ayrıntılı biçimde açıklıyorum. Hekim muayenesi, görüntüleme ve gerektiğinde doku örneklemesi bu başlığın üç ayağını oluşturur.

Görüntüleme yöntemleri arasında mamografi, ultrasonografi, manyetik rezonans görüntüleme ve tomosentez sayılabilir. Hangi yöntemin öne çıkacağını kişinin yaşı ve meme dokusunun yoğunluğu belirler. Doku örneklemesi ise görüntüleme ile çözülemeyen sorulara yanıt verir. Örnekleme yöntemlerinin her birini ayrı sayfalarda tanıtıyorum. Bu başlıkta yer alan bütün alt konuları tarama ve tanı yöntemlerini topladığım sayfada sıraladım. Kireçlenme odaklarının değerlendirilmesi de aynı başlık altında yer alır. Tarama düzeninin yaşa göre nasıl değiştiğini ayrı bir sayfada anlattım.

İyi Huylu Meme Hastalıkları Hangi Şikâyetlerle Kendini Gösterir?

İyi huylu meme hastalıkları, çoğunlukla ele gelen kitle, ağrı, akıntı ve iltihabi şişlik gibi şikâyetlerle kendini gösterir. Memeye yönelik başvuruların büyük bölümünü bu grup oluşturur. Kistler, sıvı dolu keseler biçiminde ortaya çıkar ve ele yuvarlak bir kitle olarak gelir. Katı yapıdaki iyi huylu tümörler ise genç yaşlarda daha sık görülür. Hormon döngüsüne bağlı doku değişiklikleri memede yaygın bir düzensizlik hissi yaratır. Ağrı şikâyeti çoğu kişide iki taraflı ve dönemseldir. Tek taraflı ve sürekli ağrı ise çok daha yakından incelenir.

Meme başından gelen akıntının rengi ve tek kanaldan gelip gelmediği önem taşır. Emzirme döneminde ortaya çıkan iltihabi tablolar ayrı bir başlıkta değerlendirilir. Emzirme dışı dönemde görülen iltihaplar farklı bir seyir izler. Bu tabloların hepsini iyi huylu meme hastalıkları başlığı altında tek tek ele aldım. İyi huylu meme hastalıkları tanısı konulduğunda bile izlem tamamen bırakılmaz. Bazı tabloların zamanla değişebileceğini hastalarıma anlatıyorum. Bu nedenle iyi huylu tanısı, kontrolün sonu değil başlangıcı sayılır.

Meme Kanseri Başlığı Altında Neler Anlatılır?

Meme kanseri başlığı altında hastalığın tanımı, bulguları, risk etkenleri, türleri ve tanı süreci anlatılır. Bu başlık bölümün en geniş parçasını oluşturur. Hastalığın hangi hücrelerden başladığını ve nasıl ilerlediğini ayrı bir sayfada açıkladım. Bulguların çoğu zaman geç ortaya çıkması, tarama konusunu çok daha önemli kılar. Risk etkenlerinin bir bölümü değiştirilebilir, bir bölümü ise değiştirilemez. Kalıtsal yatkınlık taşıyan ailelerde izlem planı erken yaşta kurulur. Hastalığın alt tipleri hücre yapısına ve almaç durumuna göre ayrılır.

Bu ayrım tedavi kararını doğrudan etkilediği için ayrıntılı biçimde işlenir. Patoloji raporunun nasıl okunacağını da aynı başlık altında anlattım. Gebelikte, genç yaşta ve ileri yaşta ortaya çıkan tabloların kendine özgü yanları vardır. Erkeklerde görülen tabloyu ayrı bir sayfada ele aldım. Yanlış bilinen konulara ayrılan sayfa da bu başlığın içinde yer alır. Tüm alt konuları meme kanseri bölümü içinde sıraladım. Bu sayfalar birbirini tamamlayacak biçimde kurgulandı.

Cerrahi ve Tedavi Seçenekleri Hangi Sayfalarda Yer Alır?

Cerrahi ve tedavi seçenekleri, bölümün son ana başlığında toplu olarak yer alır. Tedavi kararının tek bir hekim tarafından değil, çok dallı bir değerlendirmeyle verildiğini anlatıyorum. Memeyi koruyan cerrahi ile memenin tümüyle alınmasını gerektiren cerrahi ayrı sayfalarda incelenir. Onkoplastik yaklaşımlar, hastalığın temizlenmesi ile görünümün korunmasını birlikte gözetir. Meme onarımı için kullanılan yöntemleri ayrı başlıklarda topladım. Koltuk altı değerlendirmesinde bekçi lenf bezi incelemesi öne çıkar. Gerekli görülen kişilerde koltuk altı lenf bezlerinin çıkarılması gündeme gelir.

İlaç tedavileri, ışın tedavisi ve hormon tedavisi de bu başlığın altındadır. Hedefe yönelik tedavilerin hangi kişilerde kullanıldığını ilgili sayfada açıkladım. Ameliyat sonrası günlük bakım ve kol egzersizleri ayrı sayfalarda anlatılır. Bu sayfalar tedavi sonrası dönemi kolaylaştırmak amacıyla hazırlandı. Tedavi başlığını okurken kendi durumunuzla birebir örtüşmeyen bölümler görebilirsiniz. Planın kişiye göre değiştiğini akılda tutmak gerekir. Kendi planınızı muayene ve tetkik sonuçlarıyla birlikte konuşuyorum.

Meme Şikâyetiyle Başvuran Kişi Hangi Adımlardan Geçer?

Meme şikâyetiyle başvuran kişi, önce ayrıntılı bir görüşmeden geçer. Bu görüşmede şikâyetin ne zaman başladığını, nasıl değiştiğini ve döngüyle ilişkisini soruyorum. Aile öyküsü, önceki ameliyatlar ve kullanılan ilaçlar da aynı görüşmede kaydedilir. Ardından gözle inceleme ve elle muayene yapılır. Muayene sırasında koltuk altı ve köprücük kemiği çevresi de değerlendirilir. Bulguya ve yaşa göre uygun görüntüleme yöntemi istenir. Görüntüleme sonucu şüpheli bir alan gösterirse doku örneklemesi planlanır.

Örnekleme sonucunun ardından tanı netleşir. Tanı iyi huylu çıkarsa izlem aralığı belirlenir. Tanı kanser yönünde çıkarsa tedavi planlaması başlatılır. Her adımın ne anlama geldiğini kişiye kendi diliyle açıklamaya özen gösteriyorum. Sürecin hangi noktasında olduğunu bilen kişi kaygısını çok daha kolay yönetir. Bu nedenle sayfaları da aynı sırayla düzenledim. Okuma sırası, muayene odasındaki sırayla örtüşür.

Hangi Bulguda Değerlendirmeyi Öne Almak Gerekir?

Bazı bulgularda değerlendirmeyi bekletmeden öne almak gerekir. Memede yeni ortaya çıkan ve adet döngüsüyle kaybolmayan sert bir kitle bu bulguların başında gelir. Meme başının kendiliğinden içe çekilmesi de aynı aciliyeti taşır. Tek kanaldan gelen kanlı ya da berrak akıntı gecikmeden incelenir. Meme derisinde portakal kabuğu görünümü oluşması dikkat çekici bir bulgudur. Deride kızarıklık ve ısı artışının ilaç tedavisine karşın sürmesi de araştırılır. Koltuk altında elle hissedilen sert bir bez benzer biçimde değerlendirilir.

Meme başı çevresindeki derinin kalınlaşması ve kabuklanması gözden kaçmamalıdır. Emzirme dönemi dışında ortaya çıkan iltihabi tablolar da öne alınır. Bu bulguların hepsi kanser anlamına gelmez. Çoğu kişide neden iyi huylu bir durumdan kaynaklanır. Ancak ayrımın erken yapılması izleyen adımları kolaylaştırır. Bu nedenle bekleme süresini kısa tutmayı öneriyorum. Şüpheyi gidermek, kaygıyla yaşamaktan çok daha kolaydır.

Meme Sağlığında Uzun Süreli İzlem Nasıl Sürdürülür?

Meme sağlığında uzun süreli izlem, kişinin risk durumuna göre belirlenen aralıklarla sürdürülür. İzlem planı tek bir kalıba göre kurulmaz. Şikâyeti olmayan ve risk etkeni taşımayan kişilerde aralıklar daha geniş tutulur. Ailesinde erken yaşta hastalık öyküsü bulunanlarda ise aralıklar daraltılır. Daha önce meme ameliyatı geçirmiş kişilerde izlem ayrı bir düzen gerektirir. Hormon tedavisi alan kişilerde de kontrol sıklığı yeniden gözden geçirilir.

Düzenli izlem, tek başına bir görüntüleme kaydından çok daha fazlasını sağlar. Aynı kişinin yıllar içindeki kayıtları yan yana konduğunda küçük değişiklikler fark edilir. Bu karşılaştırma imkânı, tek seferlik incelemelerde bulunmaz. Kontrollerin aynı düzende sürdürülmesini bu nedenle çok önemsiyorum. İzlem sırasında kişinin kendi gözlemi de kayda değer bir bilgi taşır. Memesindeki değişikliği fark eden kişi kontrol tarihini öne çekebilir. Bu bölümdeki sayfalar, izlem sürecinde başvurabileceğiniz bir kaynak olarak duruyor. Aklınıza takılan başlıkları muayene öncesinde okumanızı öneriyorum. Böylece görüşme süresini çok daha verimli kullanabiliriz.