Kanser Taramasına Kaç Yaşında Başlanmalı?

Kanser taramasına hangi yaşta başlanacağı, muayenede bana en sık yöneltilen sorulardan biridir. Tarama takvimi herkes için tek bir yaşla tanımlanmaz; kişinin taşıdığı risk durumu başlangıcı öne çeker. Risk etkeni taşımayan kadınlarda meme taraması kırk yaşından sonra başlar ve iki yılda bir yinelenir. Kalın bağırsak için inceleme risk taşımayan kişilerde kırk beş yaşından sonra gündeme gelir. Bu yazıda tarama yaşının nasıl belirlendiğini, aile öyküsünün başlangıcı nasıl değiştirdiğini ve sonuç sınırda çıkarsa nasıl ilerlediğimi anlatıyorum.

Tarama Yaşı Kişisel Risk Durumuna Göre Nasıl Öne Çekilir?

Tarama yaşı, kişinin taşıdığı risk durumuna göre öne çekilir. Risk değerlendirmesinde ailedeki kanser öyküsü ilk sırada yer alır. Kalıtsal yatkınlık saptanan kişilerde başlangıç belirgin biçimde öne alınır. Daha önce ışın tedavisi görmüş olmak da takvimi değiştiren bir etkendir. Kişinin geçirdiği hastalıklar ve önceki incelemelerde saptanan bulgular ayrıca değerlendirilir. Sigara kullanımı, kilo ve hareketsiz yaşam gibi etkenler riski yükseltir. Bu etkenlerin bir araya gelmesi başlangıç yaşını ve inceleme sıklığını birlikte etkiler. Karar verirken kişiyi tek bir ölçüte göre değil, bütün öyküsüyle değerlendiriyorum. Kişiye özgü tarama takvimi bu nedenle ilk görüşmede birlikte çıkarılır. Meme sağlığı, tarama ve tanı yöntemleri sayfasında kullanılan incelemeleri tek tek anlattım.

Ailede Erken Yaşta Kanser Varsa Başlangıç Yaşı Nasıl Hesaplanır?

Ailede erken yaşta kanser saptanmışsa başlangıç yaşı, yakının tanı aldığı yaştan geriye gidilerek hesaplanır. Bu yaklaşımda ailedeki en genç tanı yaşı ölçü alınır. Bulunan sayıdan belirli bir süre çıkarılarak tarama başlangıcı belirlenir. Böylece kişi, ailesindeki örnekten daha erken bir dönemde izleme alınır. Birinci derece yakınlarda görülen hastalık, uzak akrabalardakine göre daha ağır tartılır. Aynı ailede birden çok kişide hastalık görülmesi de başlangıcı öne çeker. Genetik danışma gereken durumlarda kişiyi bu değerlendirmeye yönlendiriyorum. Aile öyküsünü yazılı biçimde getirmenizi istiyorum, çünkü tanı yaşları hafızada karışır. Meme kanserinde erken tanının önemi sayfasında bu konuyu ayrıca ele aldım.

Meme, Bağırsak ve Rahim Ağzı Taramaları Hangi Aralıklarla Tekrarlanır?

Meme, bağırsak ve rahim ağzı taramaları birbirinden farklı aralıklarla tekrarlanır. Risk etkeni taşımayan kadınlarda meme taraması kırk yaşından sonra başlar ve iki yılda bir yinelenir. Meme dokusu yoğun olan ya da aile öyküsü bulunan kişilerde bu aralık kısaltılır. Kalın bağırsak incelemesi risk taşımayan kişilerde kırk beş yaşından sonra gündeme gelir. İncelemede bulgu saptanmazsa yineleme aralığı uzun tutulur, polip bulunursa kısaltılır. Rahim ağzı taraması ise erişkin kadınlarda yürütülen program içinde belirlenen aralıklarla sürdürülür. Bu taramanın sıklığı kullanılan yönteme göre değişir. Takvimi kişinin yaşına, risk durumuna ve önceki sonuçlarına bakarak birlikte kuruyorum. Yaşa göre tarama takvimi sayfasında meme taramasının yaş aralıklarını ayrıntılı biçimde anlattım.

Şikâyeti Olmayan Kişide Tüm Vücut Taraması Gerekli midir?

Şikâyeti olmayan kişide tüm vücut taraması gerekli değildir. Tarama programları, kazancı gösterilmiş belirli hastalıklar için kurulur. Bu programların dışına çıkan geniş incelemeler çoğu kez fazladan bulgu üretir. Ortaya çıkan ve önemi belirsiz kalan bulgular yeni incelemeleri zorunlu kılar. Zincirleme ilerleyen bu incelemeler hem kaygı hem de gereksiz girişim doğurur. Aynı incelemelerin bir bölümü ışın yükü de taşır. Bu nedenle yakınması olmayan kişilerde programın dışına çıkmayı uygun bulmuyorum. Yakınması olan kişide ise inceleme tarama değil, tanıya yönelik biçimde planlanır. Yakınma varsa tarama beklenmez ilkesini her görüşmede yineliyorum.

Tarama Sonucu Sınırda Çıkarsa İzlem Nasıl Sıklaştırılır?

Tarama sonucu sınırda çıkarsa izlem, bulgunun değişip değişmediğini görmek için sıklaştırılır. Sınırda bulgu, iyi huylu ile kuşkulu arasında kalan ve tek incelemede karara bağlanamayan durumu anlatır. Bu durumda ilk yol, kısa aralıklı kontrol ile bulgunun seyrini izlemektir. Kontrol zamanı bulgunun türüne göre birkaç ay sonraya verilir. Yeni incelemede bulgu değişmemişse izlem aralığı yeniden açılır. Boyutu artan ya da görünümü değişen bulgularda örnekleme gündeme gelir. Kişinin risk durumu yüksekse beklemek yerine doğrudan örnekleme yolunu seçiyorum. Önceki görüntülerin saklanması bu karşılaştırma için gereklidir. İki kontrol arasında yeni bir yakınma ortaya çıkarsa beklenmeden başvurulmasını istiyorum.