Tek Böbreküstü Bezi Alındığında Ne Olur?

Böbreküstü bezlerinden birinin alınacağını öğrenen hastalarımın ilk sorusu, tek bezle yaşamın nasıl süreceğidir. Sağlıklı çalışan tek böbreküstü bezi, gövdenin gündelik hormon gereksinimini karşılayabilir. Alınan bezin karşısındaki bez ameliyattan sonraki dönemde yükü üstlenir ve zamanla üretimini artırır. Bu geçiş dönemi kimi kişide kısa sürer, kimi kişide aylara yayılır. Bu yazıda kalan bezin yeterliliğini, toparlanma süresini, izlemde istediğim sabah ölçümünü, hastalık dönemlerindeki gereksinimi ve kalan bezin izlemini anlatıyorum.

Kalan Bez Hormon Üretimini Tek Başına Karşılayabilir mi?

Kalan bez, karşı taraf çıkarıldıktan sonra hormon üretimini çoğu kişide tek başına karşılar. Böbreküstü bezleri çift olarak bulunur ve her ikisi de aynı hormonları üretir. Bu nedenle tek bezin çıkarılması gövdeyi hormonsuz bırakmaz. Kortizol ve tuz dengesini düzenleyen hormonlar kalan bezde üretilmeyi sürdürür. Ameliyattan önce her iki bezin de çalıştığını kan ve idrar ölçümleriyle gösteririm. Çıkarılan bez fazla hormon üretiyorduysa karşı bez uzun süre baskı altında kalmış olur. Böyle bir durumda ameliyattan sonra bir süre dışarıdan hormon desteği veririm. Desteğin dozunu, kalan bez kendi üretimini toparladıkça kademeli biçimde azaltırım. Böbreküstü bezi nedir sayfasında bu organın görevlerini ayrıntılı biçimde anlattım.

Karşı Bezin Toparlanması Ne Kadar Zaman Alır?

Karşı bezin toparlanması, çıkarılan bezin ameliyat öncesinde ne kadar hormon ürettiğine göre değişir. Fazla hormon üreten bir kitle nedeniyle ameliyat yapıldıysa sağlam bez uzun süre baskılanmış durumda bulunur. Bu kişilerde toparlanma haftalar yerine aylarla ölçülen bir süreye yayılır. Hormon üretmeyen bir kitle nedeniyle ameliyat yapıldıysa karşı bez zaten çalışır durumda kalır. İkinci grupta ek destek çoğunlukla gerekmez. Toparlanmanın hızını yaş, eşlik eden hastalıklar ve kullanılan başka ilaçlar da etkiler. Süreci hızlandıran bir yöntem bulunmadığı için desteği erken kesmeyi doğru bulmuyorum. Destek azaltılırken halsizlik, bulantı ve tansiyon düşüklüğü gibi belirtilerin yakından izlenmesini istiyorum.

Toparlanma Süreci Hangi Sabah Kan Testiyle İzlenir?

Toparlanma süreci, sabah erken saatte alınan kortizol ölçümü ile izlenir. Ölçümün sabaha alınmasının nedeni, bu hormonun gün içinde belirli bir ritim izlemesidir. Kan örneğini uyanmayı izleyen ilk saatlerde ve ilaç alınmadan önce aldırırım. Değer beklenen düzeyin üzerinde çıkarsa kalan bezin kendi üretimine döndüğünü kabul ederim. Değer düşük kalırsa destek sürdürülür ve ölçüm belirli aralıklarla yinelenir. Sınırda çıkan değerlerde bezin uyarıya verdiği yanıtı ölçen bir inceleme eklenir. Bu incelemede dışarıdan uyarı verilir ve kortizolün yükselip yükselmediğine bakılır. Ölçümlerin hepsini aynı laboratuvarda yaptırmanızı istiyorum, çünkü yöntem farkı sonuçların karşılaştırılmasını güçleştirir. Adrenal bez hormonları sayfasında bu hormonların görevlerini tek tek ele aldım.

Enfeksiyon Dönemlerinde Kalan Bez Yetersiz Kalabilir mi?

Enfeksiyon dönemlerinde kalan bez, gövdenin artan gereksinimini geçici olarak karşılayamayabilir. Ateşli hastalık, ağır ishal ve cerrahi girişim gibi durumlarda kortizol gereksinimi yükselir. İki bezi bulunan kişilerde bu gereksinim kendiliğinden karşılanır. Tek bezle yaşayan ve henüz toparlanma dönemindeki kişilerde ise açık ortaya çıkabilir. Bu nedenle destek alan hastalarıma hastalık günlerinde doz artırımı gerektiğini önceden tarif ederim. Halsizlik, bulantı, kusma ve tansiyon düşüklüğü birlikte görülürse gecikmeden başvurulmasını isterim. Yanında taşınacak bir bilgi kartı hazırlanmasını da uygun buluyorum. Toparlanma tamamlandıktan sonra bu önlemler kademeli biçimde kaldırılır.

Kalan Bezde Yeni Kitle Gelişimi İçin İzlem Sürer mi?

Kalan bezde yeni kitle gelişimi seyrek görülse de izlem belirli bir süre sürdürülür. İzlemin uzunluğunu, çıkarılan kitlenin patoloji sonucu belirler. İyi huylu ve hormon üretmeyen bir kitle çıkarıldıysa izlem kısa tutulur. Kalıtsal bir yatkınlık saptanan kişilerde ise izlem ömür boyu sürer. Bu grupta her iki bezde birden kitle görülmesi daha sık karşılaşılan bir durum sayılır. İzlemde görüntüleme ile hormon ölçümlerini birlikte kullanırım. Kontrol aralığını kişinin öyküsüne ve ilk kitlenin özelliklerine göre belirliyorum. Ailesinde benzer hastalık bulunan kişileri genetik değerlendirmeye yönlendiriyorum. Adrenal bez hastalıkları ve cerrahisi sayfasında izlem ölçütlerini ayrıntılı biçimde açıkladım.